*** MIS HET NIET *** MIS het niet

De biologische klok is een mythe, maar de sociale klok bestaat wél

Vraag de gemiddelde Nederlander en ze zullen antwoorden dat moederschap vooral biologisch is. Met rammelende eierstokken en schreeuwende baarmoeders. Of gaat het toch om iets anders dan de 'biologische klok’?

Trigger warning: zwangerschap, ouderschap

Je herkent het misschien wel: als kind in de poppenhoek moedertje spelen en je ouders die trots aan de visite verkondigen dat je later een ‘hele goede moeder’ zal zijn. Voornamelijk omdat je Baby Born het ook nog steeds heeft overleefd – de met viltstift getekende haren en een paar valpartijen van de trap daargelaten.

Het moeder-zijn wordt veel AFAB-meisjes met de paplepel ingegoten en hoewel veel van deze mensen tegenwoordig ook de carrièreladder succesvol beklimmen, lijkt moederschap nog steeds een van de grote ‘doelen’ in het leven van de gemiddelde persoon met baarmoeder. Die biologische klok tikt gewoon lekker door en de schoonouders laten vaak genoeg vallen dat ze zo toch wel graag opa en oma zouden zijn.

Maar ook in Nederland krijgt 1 op de 5 vrouwen geen kinderen. En voor 10% van die vrouwen is dit een hele bewuste keuze.

Biologische klok: onvermijdelijk, toch?

We kunnen een overtuigende hoeveelheid redenen geven waarom een kind niet altijd de beste toevoeging is aan je ‘huisje, boompje, beestje’. En: “je wilt ze soms het liefst achter het behang plakken” is daar maar één van. Geld, een carrière, en het opgeven van je vrijheid; dat zijn allemaal redenen waarom sommige mensen het moederschap liever links laten liggen.

Toch lijkt het voor veel van ons maar moeilijk te rijmen. We kennen toch allemaal die nesteldrang? Die metaforische klapperende eierstokken bij het zien van een baby, waardoor we niet kunnen wachten om de eerste schattige – en veel te dure – babysneakers voor onze toekomstige kinderen aan te schaffen?

Toch?

Ouderschap niet in de genen

Niet helemaal. Zeker, zodra iemand zwanger raakt is het eigenlijk voor veel mensen gedaan: verschillende hormonen zorgen er veelal voor dat ze automatisch van hun ongeboren kindje gaan houden. En dat ze veranderen in een mama of papa-beer in wording. Niemand die hen nog kan scheiden van het kleine leventje dat nu een onlosmakelijk onderdeel uitmaakt van hun eigen.

Voor mensen zonder baarmoeder geldt over het algemeen hetzelfde: zodra het kindje geboren is, zorgen verschillende hormonen ervoor dat de andere ouder langzaamaan verandert in een mama of papa.

Maar dat betekent niet dat het zogenaamde moederschap (of vaderschap) in onze genen zit. Want ook het verzorgen van een kind is een vaardigheid die flink wat oefening vraagt. Een vaardigheid die, zoals elke kersverse ouder kan beamen, niet zomaar aan komt waaien. Verschillende specialisten zijn het erover eens: het moederlijk instinct is een mythe en heeft geen biologische basis.

Maar dat geldt ook voor de mythe van ‘baby fever’ vóór de zwangerschap.

De biologische klok is een sociaal construct

Het verlangen dat veel cis vrouwen voelen wanneer ze een paar kindersokjes in de winkel zien hangen, zou volgens sommige experts komen doordat dit van ons verwacht wordt. Het is een sterk sociaal aangeleerde drive die ons al vanaf die beruchte poppenhoek aan wordt gepraat.

Want hoewel er zeker een biologische seksdrive bestaat, is het voor wetenschappers niet helemaal duidelijk of die drive ook echt te maken heeft met een biologische kinderwens. Er zijn natuurlijk ook genoeg mensen die heel erg genieten van Netflix & chill zónder dat hier direct een geboortekaartje voor uitgestuurd hoeft te worden.

En de hoeveelheid vrijwillig kinderloze mensen die vooral genieten van seks zónder risico’s, is in de afgelopen jaren behoorlijk toegenomen.

Niet biologisch maar psychologisch

Het intense verlangen dat mensen met een baarmoeder kunnen voelen wanneer ze denken aan het starten van een gezinnetje, zou volgens experts dan ook meer psychologisch zijn dan biologisch. Frederick Wyatt, een psychoanalist en onderzoeker, stelt: “Als een vrouw zegt dat ze vanuit een sterk intern gevoel naar haar baby verlangde, geeft ze biologische taal aan iets dat eigenlijk psychologisch is.”

Natuurlijk, de biologische klok is een wetenschappelijk feit: hoe dichter we bij de 40 komen, hoe kleiner de kans op een succesvolle zwangerschap. Maar er bestaat een duidelijk verschil tussen de biologische klok en de ‘biologische klok’.

De een heeft te maken met het vruchtbaarheidsvenster, en de ander vooral met de druk die van buiten op een persoon met een baarmoeder gelegd wordt om een kind te krijgen – vaak door nadruk te leggen op de ‘biologie van de vrouw’.

De biologische klok is ouderwets

Hoewel we vandaag de dag meer geëmancipeerd in het leven staan, stamt de ‘biologische klok’ nog uit de zestiger en zeventiger jaren. Toen vrouwen steeds vaker besloten om de keuken te laten voor wat het was en – vaak noodgedwongen – buiten de deur aan het werk te gaan.

Volgens de traditioneel ingestelde maatschappij was deze golf van vrouwen op de werkvloer niet de bedoeling. Want: in het traditionele – en vaak ook christelijke – gezin werkte de man en zorgde de vrouw voor de kinderen. De medische wereld bood in die tijd een uitkomst: de biologische klok.

Want een werkende, dertigjarige vrouw had nog maar weinig tijd om haar gezinnetje te starten vóór zij onvruchtbaar zou worden. De vrouw in de jaren 80 had geen tijd om carrière te maken. De druk om toch te voldoen aan het perfecte beeld van het traditionele gezin was hoog en childless cat-lady was in die tijd eigenlijk geen optie.

Zo werd de biologische klok een sociale pressure cooker waarin vrouwen vooral bezig waren om te voldoen aan een culturele norm.

De druk van de biologische klok

Die norm werkt nog steeds door op de maatschappij van nu; op een hele subtiele manier. Want hoewel we wel weten dat we geen kinderen hóéven te krijgen, blijft er altijd een gevoel van ‘wat als…’ bestaan.

Wat als het te laat is?

De biologische klok hangt als een soort onweerswolk over mensen met een baarmoeder heen. En herinnert hen direct of indirect aan het feit dat het lichaam een functie heeft die het op een bepaalde leeftijd niet meer kan vervullen. Dan moet je daar gebruik van maken, toch?

En dat betekent dat het gevoel van ‘ik wil een kind’ eerder samenhangt met een psychologische behoefte, een bepaald gemis of verlangen, dat niets te maken heeft met een biologische aanleg voor moeder-zijn.

De biologische en sociale klok verdwijnt langzaam

De standaard is over het algemeen nog steeds dat kleine meisjes vaak poppen krijgen en dat volwassen vrouwen gevraagd wordt naar een kinderwens.

Maar nu deze standaard langzaam aan het verschuiven is, en een grotere groep mensen bewust kiest om kinderloos te blijven, kan het zomaar zijn dat de sociale biologische klok, naar de standaard van de volgende generaties, op een dag stopt met tikken.

Image by: Freepik, Canva

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.