*** MIS HET NIET *** MIS het niet

De Leusden: grootste moordpartij in de geschiedenis van de slavenhandel

In 1738 werden aan boord van het slavenschip De Leusden honderden mannen, vrouwen en kinderen op wrede wijze vermoord door Nederlanders.

Trigger warning: moord

Veel van de gruwelijkheden die plaatsvonden tijdens de trans-Atlantische slavenhandel zijn vergeten of werden lange tijd amper besproken. Tegenwoordig komt hier steeds meer aandacht voor omdat we weten dat het verleden het heden en de toekomst vormt. En dat geschiedenis daarom ook niet vergeten mag worden.

Daarom nemen wij je vandaag mee in het verhaal van De Leusden; een Nederlands slavenschip dat aan het einde van de tijd van de slavernij in Nederland nog een laatste reis aflegde. En het is de plaats waar een van de grootste moordpartijen van de trans-Atlantische slavenhandel plaatsvond.

Op 1 januari 1738 vermoordde de Nederlandse bemanning van het schip 664 mannen, vrouwen en kinderen door ze te verdrinken.

De Leusden: een nederlands slavenschip

Tijdens de tijd van de West Indische Compagnie voeren verschillende schepen van landen in Afrika naar de Nederlandse koloniën, om ontvoerde Afrikaanse inwoners te vervoeren naar hun ergste nachtmerrie. Voor deze onmenselijke handel bouwde Nederland verschillende schepen: slavenschepen.

Een van de schepen in de vloot was De Leusden; een fregat dat ook speciaal ontworpen was voor de trans-Atlantische slavenhandel. Hoe deze schepen er precies uitzagen is nooit helemaal duidelijk geworden maar uit historische bronnen hebben historici wel kunnen ontcijferen dat de omstandigheden voor de tot slaaf gemaakten wreed en onmenselijk waren.

Aan boord van De Leusden was ruimte voor ongeveer 300 mensen. Maar vaak werden er veel meer mensen vervoerd aan boord van dit schip. De Leusden voer in haar tijd 10 keer en ontvoerde 6500 mensen uit Ghana naar het Caribische gebied.

Deze handel werd gevoerd vanuit Fort Elmina; een post van de WIC die gebruikt werd voor mensenhandel. Op 11 mei 1737 kwam De Leusden voor de laatste keer aan in Elmina om daar mensen tegen hun wil mee te nemen. Mensen die verkocht waren door de mensenhandelaren in hun thuisland.

Het duurde even om genoeg ‘lading’ voor aan boord te vinden; de Afrikaanse handelaren waren steeds minder enthousiast over het handelen met de zuinige Nederlanders (die veel minder betaalden voor de ontvoerde Afrikanen). Maar uiteindelijk waren er op 19 november genoeg mensen aan boord van het schip.

De Leusden vertrok die dag met 73 bemanningsleden, een kapitein die nog nooit eerder op een slavenschip had gevaren en ook nog nooit op een schip van dit formaat, en meer dan 700 mannen, vrouwen en kinderen in het ruim.

Een tekening van hoe de tot slaafgemaakten waarschijnlijk aan boord vervoerd werden

De ramp die De leusden zonk

De overtocht naar Suriname duurde ongeveer 44 dagen en verliep zonder ‘problemen’ – voor de bemanning, dan. Ondertussen leefden de tot slaaf gemaakten in het ruim onder verschrikkelijke omstandigheden, vlak onder het bovenste dek van het schip. Daar werden mannen en vrouwen van elkaar gescheiden; de vrouwen en kinderen moesten aan de achterkant van het schip blijven en de mannen aan de voorkant. Tussen beide verblijven zat een dikke houten wand.

Zolang het schip in de buurt van de kust was, waren ze geboeid. Want Nederlanders waren altijd bang voor opstanden of ontsnappingen.

Op 30 december voer het schip langs de Duivelseilanden voor de kust van Guyana. En toen sloeg het weer om. Het schip kreeg te maken met grote windstoten en stortregen. Het zicht werd minder door mistbanken. En de onervaren kapitein Jochem Outjes kon het land niet goed meer zien.

Op 31 december klaarde de mist op en was het land weer zichtbaar. De Leusden moest de Surinamerivier op varen en toen ze de ‘hoek’ van land zagen, dacht de bemanning dan ook dat ze de mond van de rivier bereikt hadden. Pas toen de regen op 1 januari stopte, had de kapitein door dat ze in de mond van de Marowijnerivier belandt waren; de rivier die tussen Guyana en Suriname loopt.

De kapitein probeerde om te draaien om van de wal af te komen en zo verder te varen naar Paramaribo, maar uiteindelijk raakte het roer van het schip de grond. Dit gebeurde om 4 uur ’s middags toen de ontvoerde Afrikaanse bevolking op het dek mocht zijn om hun eten van die dag te eten.

De bemanning stuurde 664 van deze mensen direct terug naar het ruim – waarschijnlijk met geweld. Zestien gevangenen mochten bovendeks blijven.

De gruwelijke moord aan boord van de leusden

De bemanning probeerde De Leusden alsnog weg te sturen van de wal en de zandbank. Maar dit lukte niet en uiteindelijk verloor het schip haar roer. Water liep het schip in en er werd een poging gedaan om dit te stoppen. Maar het scheep bleef tegen de bodem stoten en raakte op meerdere plekken lek. De Leusden begon te zinken en over te slaan.

Het ruim waar de gevangenen in zaten begon ook vol te lopen. Dit zorgde ervoor dat deze mensen in paniek uit het ruim probeerden te klimmen om zo te zorgen dat ze niet zouden verdrinken. Dit is het moment dat de Nederlanders besloten om de luiken naar het ruim dicht te houden. Sommige bronnen spreken over dichttimmeren, anderen zeggen dat de bemanning op de luiken ging zitten om zo de mensen in het ruim te houden.

Inmiddels had de bemanning de masten van het schip gekapt om kapseizen te voorkomen. Dit zorgde ervoor dat het schip niet verder zonk en de bemanning dus ruim de tijd had om het schip te verlaten. Ze bleven op het wrak zitten terwijl het waterpijl steeg en het ruim steeds voller liep.

Ondertussen zorgden ze er nog steeds actief voor dat de luiken dicht bleven. Hier hadden ze, volgens hun eigen verklaring, een flinke taak aan en dit duurde de hele nacht. Pas toen de laatste kreten en geluiden uit het ruim waren gestopt, verliet de bemanning het schip en voer, met de zestien tot slaaf gemaakten die wel bovendeks mochten blijven, met een sloep naar Paramaribo.

Alle lichamen van de vermoordde mensen bleven in het ruim van het schip achter.

Nederland reageert op het lot van De Leusden

Toen de bemanning per sloep op 4 januari in de ochtend aan kwam in Paramaribo, moesten zij een verklaring afleggen van wat er gebeurd was. Een verklaring die opgesteld was door de bemanning en de kapitein zelf vóór de werkgever; de WIC. De objectiviteit van dat verslag wordt dan ook volledig in twijfel getrokken.

Zo vertelde de bemanning dat zij de moord gepleegd hadden omdat zij bang waren dat de uitgehongerde, ongewapende tot slaaf gemaakten hen zouden vermoorden. Ze zouden in ‘levensgevaar’ verkeren vanwege de mensen in het ruim. In het verslag staat: “om niet vermoord te worden werd gezamenlijk besloten de luiken dicht te maken om de slaven ervan te weerhouden naar boven te komen en haar te vermoorden”. De realiteit – dat deze mensen actief aan het verdrinken waren – wordt niet in het verslag benoemt.

Wel dat de bemanning de hele nacht op het schip is gebleven om te zorgen dat de mensen in het ruim daar niet uit zouden kunnen.

Op 20 mei werd door de directie van de WIC een vergadering gehouden over de ramp waarin besloten werd dat de kapitein te onervaren was voor de reis. En dat het verlies van De Leusden een “gevoelige schade voor de compagnie” was.

Er kwamen geen sancties voor de kapitein en geen andere maatregelen met betrekking tot de vermoordde Zwarte mensen. Er werd verder niet meer over gesproken. Wél werd er constant gepraat over een kistje met goud dat meevoer aan boord en dat wel door de bemanning gered werd. De bemanning wilde hier graag een dikke vergoeding voor.

De 16 gevangenen die de reis wel hadden overleeft werden in Paramaribo alsnog verhandeld.

De reactie van Nederland op het lot van De Leusden

Het graf van de 664 mannen, vrouwen en kinderen is nooit teruggevonden maar er worden nog altijd expedities gestart om het scheepswrak te zoeken.

Niet alleen omdat het belangrijke informatie kan geven over de slavenschepen van die tijd, maar ook omdat het een grafmonument is voor de honderden onschuldige mensen die in de nacht van 1 op 2 januari door Nederlanders op zo’n gruwelijke wijze zijn vermoord.

AT5 maakte een korte documentaire over een van deze expedities.

Achtergrond afbeelding: Screenshot AT5

Source: NOS, MaSS Wij en Water, Laatste reis slavenschip Leusden – Verslag van de grootste verzwegen moordpartij op een Nederlands slavenschip, Dutch Historian

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.