*** MIS HET NIET *** MIS het niet

Paus biedt excuses aan voor slavernijverleden en de leidende rol van de kerk

Paus Leo XIV laat in een brief weten dat hij zich zorgen maakt over AI, militarisering en de paus biedt excuses aan voor de rol van de kerk in de trans-Atlantische slavernij.

Paus Leo XIV kwam maandag met zijn allereerste encycliek; een pauselijke brief waarin de paus zijn mening laat horen over bepaalde onderwerpen die op dat moment in de maatschappij spelen. Dit soort encyclieken worden niet vaak uitgestuurd en de brief van maandag is dan ook zeldzaam. In zijn brief, die ‘Magnifica Humanitas‘ (Magnificent Humanity) heet, heeft de paus het over verschillende onderwerpen. Zoals de zorgen die hij heeft over AI en de militarisering van de samenleving, met specifiek de opkomst van autonome wapens en de ontwikkeling van kernwapens. Maar het meest historische deel van de brief ging over de rol van de katholieke kerk in de trans-Atlantische slavernij. De paus biedt zijn excuses aan voor wat hij zelf de ‘leidende rol’ van de katholieke kerk noemde in deze donkere bladzijde in de geschiedenis van Europa.

Paus biedt excuses aan

Het wordt een historisch moment genoemd: paus Leo XIV biedt zijn excuses aan voor de rol van de katholieke kerk en het Vaticaan tijdens de trans-Atlantische slavernij. Vorige pauzen hebben al wel excuses aangeboden voor de betrokkenheid van christenen bij de trans-Atlantische slavernij, maar de specifieke rol van de kerk, de paus en het Vaticaan zijn nog nooit publiekelijk benoemd. Maar nog belangrijker: er zijn nooit specifiek excuses gekomen vanuit de kerk voor deze leidende rol.

In de encycliek benoemd paus Leo XIV het slavernijverleden wanneer hij het heeft over ‘nieuwe vormen van slavernij en kolonialisme’; dat hij koppelt aan de digitale revolutie. Hij schrijft over het slavernijverleden: “Het is onmogelijk om geen diepe droefheid te voelen wanneer men stilstaat bij het enorme leed en de vernedering die zo velen hebben ondergaan, in schril contrast met hun onmetelijke waardigheid als mensen die oneindig geliefd zijn bij de Heer. Daarom vraag ik, namens de kerk, oprecht om vergeving.“

paus biedt excuses aan voor rol van kerk

De katholieke kerk en de paus speelden een leidende rol in de tijd van de trans-Atlantische slavernij. Zo waren het vorige pauzen die toestemming gaven aan Europese vorsten om “ongelovigen” gevangen te nemen en tot slaaf te maken. Deze toestemming gaven zij schriftelijk in zogenoemde ‘pauselijke bullen’ die rondgestuurd werden in Europa en waar Europese vorsten vervolgens naar handelden. Hierdoor hadden landen als Portugal en Spanje de morele rechtvaardiging om te beginnen met de trans-Atlantische slavernij in Afrika en de Amerika’s. In het verleden hebben andere pauzen zich uitgesproken over slavernij als geheel, of excuses aangeboden voor de rol van individuele christenen. Maar er zijn nog nooit excuses geweest voor de rol van specifiek de kerk en het Vaticaan als het gaat om het goedpraten en aanmoedigen van de trans-Atlantische slavernij; iets wat Zwarte katholieken en activisten graag hadden willen zien.

Shannen Dee Williams, historica aan de Universiteit van Dayton en auteur Subversive Habits, een boek over Amerikaanse Zwarte katholieke nonnen, ziet de excuses als een monumentale stap. Ze vertelt AP News: “De katholieke kerk is in de geschiedenis van de witte suprematie nooit een onschuldige toeschouwer geweest. Zwarte katholieken hebben lang moeten wachten tot het Vaticaan zich eerlijk zou uitspreken over de leidende rol die de kerk heeft gespeeld in de trans-Atlantische slavenhandel en de slavernij – en daarmee ook over de nog steeds bestaande systemen van anti-Zwart racisme in de wereld van vandaag.”

Excuses van de paus: geen oplossing

Hoewel de excuses door veel activisten gezien worden als een enorme stap vooruit, zijn mensen ook sceptisch. Excuses wanneer de gevolgen van de acties van de kerk nog steeds voelbaar zijn, voelen voor een deel van de mensen nog steeds leeg. Veel mensen vinden herstelbetalingen of een andere fysieke vorm van excuses dan ook nog steeds nodig en terecht. Christopher J. Kellerman, een jezuïetenpriester en schrijver van All Oppression Shall Cease: A History of Slavery, Abolitionism, and the Catholic Church, vertelt AP News dat er meer nodig is: “Paus Leo heeft met deze bekentenis en verontschuldiging van vandaag de morele geloofwaardigheid van de kerk versterkt. Hopelijk zal een toekomstig document meer in detail ingaan op de betrokkenheid van de kerk bij de slavenhandel. Als wetenschapper heb ik wel wat kanttekeningen bij de bewoordingen, maar dit is echt een opmerkelijk moment.”

De excuses van paus Leo XIV komen niet helemaal als verrassing; de paus heeft Creoolse grootouders en heeft dus Zwarte roots. Toen hij de nieuwe paus werd, zorgde dat dan ook voor hoop onder verschillende Zwarte katholieken. Paus Leo XIV is niet Zwart en beschrijft zichzelf – voor zover bekend is – niet als biracial, maar de rijke geschiedenis van de paus en zijn achtergrond zou er volgens Kim R. Harris, universitair hoofddocent Afro-Amerikaanse religieuze gedachtegoed en praktijk aan de Loyola Marymount University in Los Angeles, voor kunnen zorgen dat het perspectief van de kerk breder wordt. Ze vertelt AP News: “Het biedt een geheel nieuw perspectief en verbreedt de visie op wie we allemaal zijn.”

Paus praat ook over ai en militarisering

Naast de excuses voor de rol van de kerk tijdens de Trans-Atlantische slavernij, praatte de paus in de brief ook over zorgen die hij heeft. En dan voornamelijk met betrekking tot kunstmatige intelligentie en de enorm snelle ontwikkeling van AI. Hij roept regeringen op om de ontwikkeling van AI-systemen tegen te houden. Hij schrijft: “We hebben actievere politieke betrokkenheid nodig die in staat is de zaken af te remmen wanneer alles in een stroomversnelling raakt”. Hierin geeft hij wel duidelijk aan dat hij deze technologie niet helemaal afkeurt, maar wel wil zorgen dat het niet “de mensheid gaat overheersen”.

Daarnaast benoemt hij ook dat AI-systemen niet alleen in handen zouden moeten zijn van particulieren, zoals dat nu het geval is, en wil hij meer bescherming voor werknemers en kinderen. Hij schrijft dat er sprake is van: “een wedloop naar steeds krachtigere algoritmen en grotere datasets, gedreven door de wens om geopolitieke of commerciële dominantie na te streven … Ze hebben middelen en capaciteiten om in te grijpen die vele regeringen overstijgt.”

Hij bekritiseerd in de brief ook het “idee van een gerechtvaardigde oorlog” en noemt dat “achterhaald”. De term, die stelt dat bepaalde oorlogen ‘rechtvaardig’ zijn omdat het gebruikt kan worden om ‘groter onheil af te weren’, wordt volgens paus Leo XIV “maar al te vaak gebruikt om willekeurige oorlogen te rechtvaardigen.” Terwijl de prijs van de oorlog volgens hem door de meest arme mensen betaald wordt. Hierin bekritiseerd hij ook de rol die technologie en AI kan spelen. Hij schrijft: “Het groeiende gemak waarmee autonome wapens kunnen worden ingezet, maakt oorlog aantrekkelijker en iets waar mensen minder controle over kunnen uitoefenen.”

paus biedt excuses aan: grote impact

De brief van de paus is geen bindende regel en heeft geen wettelijke macht. Maar het is wel een middel waar veel mensen door beïnvloed kunnen worden. De vraag is dus ook wat voor effect deze brief zal hebben op de katholieke gemeenschap, maar ook de wereld.

Image by: Vecteezy

Source: NU.nl, NOS, AP News

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.