Image by: Magnific.com
Wat is intersekse? Wat je moet weten over intersekse
Het woord komt gelukkig steeds vaker voorbij: intersekse. Maar wat houdt dat precies in? Wij leggen het je uit.
Intersekse; een woord dat je vast al eens gehoord hebt. Veel mensen denken dan aan iemand die geen man of geen vrouw is. Of juist iemand die béide is. Maar die definities kloppen niet helemaal. Veel mensen weten niet wat intersekse is. Of wat het precies inhoudt. En – nog belangrijker – dat het helemaal niet gek, vies of gevaarlijk is. Op het onderwerp zit namelijk nog behoorlijk wat stigma. Al helemaal nu het maatschappelijke debat over gender steeds groter en hatelijker wordt. Wat ook weer voor maatschappelijke uitsluiting en discriminatie zorgt.
Daarom gaan wij je precies uitleggen wat ‘intersekse’ precies betekent. En geven we je de feiten die je moet weten over intersekse personen en hun ervaring in Nederland. Want ook zij worden in de maatschappij nog steeds niet volledig geaccepteerd. Tijd om daar verandering in te brengen.
Wat betekent intersekse?
Intersekse mensen zijn mensen die qua geslachtskenmerken niet passen in het traditionele idee dat we hebben over mannen- en vrouwenlichamen. Het is geen “derde sekse” of een “tussensekse”. Maar een hele eigen categorie voor iedereen die buiten de norm valt.
In Nederland zijn 1 op de 90 mensen intersekse mensen. Dat zijn 190.000 mensen in totaal. Er bestaan heel veel verschillende manieren waarop je een intersekse persoon kunt zijn. Met veel verschillende lichamelijke kenmerken. Sommige van deze kenmerken kun je al zien bij de geboorte. Anderen komen pas in de pubertijd naar voren. Of worden pas ontdekt wanneer je kinderen probeert te krijgen. Maar er zijn ook kenmerken die nooit vastgesteld worden. Dat komt omdat sommige kenmerken alleen te zien zijn in medische onderzoeken.
Het belangrijkste om te weten is dat het niet per definitie gevaarlijk is om een intersekse persoon te zijn. Ook is het niet ongezond. Een lichaam dat niet past in de traditionele ideeën van ‘man’ en ‘vrouw’ heeft dan ook vaak helemaal geen behandeling of begeleiding nodig.
Sekse, gender en geboorte
Maar hoe zit dat dan precies? Wanneer je geboren wordt, wordt er op basis van je lichaam een gender-labeltje op je geplakt. Als je een penis hebt ben je een jongetje. En als je een vulva hebt ben je een meisje. Maar het kan ook voorkomen dat het lichaam van de baby verschilt van deze norm. Bijvoorbeeld omdat de geslachtskenmerken van de baby niet passen bij de norm die wij als maatschappij hebben gesteld. Als dat het geval is, gaat het om een intersekse kindje. Dat zegt niets over het gender van het kindje; een intersekse persoon kan – net als iedereen – zelf kiezen of zij een man, een vrouw of non-binair zijn.
Het gaat dan ook alleen over sekse-kenmerken. Maar het hoeft niet vast te hangen aan de geslachtsdelen. Een intersekse persoon kan namelijk ook een andere chromosoom-opmaak hebben. Of een baarmoeder die niet helemaal vergroeid is. Er zijn heel veel verschillende lichamen en kenmerken. Daarom is intersekse ook geen ‘derde sekse’. Sekse is, net als gender, een spectrum. En mensen die intersekse zijn vallen ergens op dat spectrum – precies zoals wij allemaal doen.
Je kunt ook niet aan iemand zien of ze een intersekse persoon zijn – precies zoals je niet aan iemand kunt zien of ze een trans of cis persoon zijn. En je kunt het gender van een intersekse persoon net zo min aan hun uiterlijk aflezen.
gender en intersekse
Het is belangrijk om de verschillende termen van dit onderwerp scherp te hebben. Zodat je zeker bent dat je de juiste woorden gebruikt. Vaak verwarren mensen intersekse met transgender. En hoewel een intersekse persoon wel transgender kan zijn, is het niet hetzelfde.
We hadden het eerder al over het verschil tussen sekse (lichamelijke kenmerken) en gender (maatschappelijk label dat vastgehangen wordt aan sekse). Wanneer je transgender bent, past het label dat je bij geboorte toegewezen hebt niet bij je daadwerkelijke identiteit. Bijvoorbeeld: je werd vroeger een jongetje genoemd omdat je een penis had, maar bent eigenlijk een meisje. Als je cisgender bent, past je toegewezen label wél bij je eigen identiteit. Je bent altijd een meisje genoemd en hebt je daar ook nooit raar over gevoeld. Of überhaupt hoeven nadenken over je identiteit.
Intersekse zegt niets over of je transgender of cisgender bent. Je lichaam komt niet overeen met de traditionele ideeën over gender. Daarom kon je geen gender toegewezen worden. Dat betekent dat je óf alsnog een label hebt gekregen, óf dat dokters je lichaam zo aangepast hebben dat je wél in een vakje zou passen. Veel intersekse mensen komen er op latere leeftijd achter dat het gender – of het lichaam – dat zij hebben, niet past bij hun identiteit. Als dat zo is kunnen zij zich identificeren als trans. Maar dat hoeft niet; je label bepaal jij helemaal zelf.
Het zegt trouwens ook helemaal niets over je seksualiteit. Intersekse mensen kunnen gay zijn, bi, hetero, aseksueel, enzovoorts.
Kenmerken van intersekse mensen
Dat betekent niet dat er geen overeenkomsten kunnen zijn tussen intersekse mensen. Er zijn een aantal kenmerken die vaker voorkomen en een eigen naam hebben gekregen. Dat betekent niet dat alle intersekse mensen ook een van deze kenmerken hebben.
De meest-voorkomende kenmerken zijn: ambiguïteit van de geslachtsorganen. Wanneer een intersekse persoon geslachtsorganen heeft die niet passen in het vaste idee dat we hebben over mannen- en vrouwenlichamen. Of er kan sprake zijn van een verschil in hormonen. Bijvoorbeeld wanneer een lichaam meer van een bepaald geslachtshormoon produceert.
Die geslachtschromosomen zijn een laatste kenmerk. Hierbij zijn de geslachtshormonen niet XX of XY maar is er sprake van een andere chromosoom-opmaak. Bijvoorbeeld wanneer iemand alleen een X-chromosoom (syndroom van Turner) of XXY-chromosomen (Klinefelter-syndroom) heeft. Dit worden diagnoses genoemd. Andere diagnoses zijn Androgeen Ongevoeligheidssyndroom (AOS). Waarbij een persoon met XY chromosomen niet reageert op testosteron, en dus vrouwelijke geslachtsorganen ontwikkelt. Of Congenitale Adrenale Hyperplasie (CAH/AGS). Waarbij een persoon met een baarmoeder en eierstokken mannelijke geslachtsorganen kan ontwikkelen.
Niet iedereen heeft zo’n diagnose.
Disorders of sex development
Dan nog even kort over DSD. Dat staat voor Disorders of Sex Development. Dit is een term die je waarschijnlijk tegen gaat komen wanneer je research doet naar intersekse mensen. Of wanneer je gesprekken voert met intersekse personen.
Onder DSD vallen onder andere de diagnoses die we hierboven bespraken. Maar DSD is geen term die alle intersekse mensen hanteren. Het is een medische term die vooral gebruikt wordt door gezondheidswerkers. In de context van diagnose en behandeling. Intersekse wordt daarentegen vooral gebruikt binnen mensenrechtenorganisaties en gesprekken over de maatschappij.
Er zijn intersekse mensen die zich niet prettig voelen bij DSD. Maar andersom kan het ook. Het gaat vooral om persoonlijke voorkeur. Daarin bepalen mensen zelf wat zij fijner vinden. Het gesprek over DSD vs. intersekse is dan ook niet een gesprek dat gevoerd hoeft te worden door mensen die niet intersekse zijn. Het belangrijkste is om de terminologie die mensen zelf willen gebruiken te respecteren.
Taal en intersekse mensen
Wanneer je het hebt over intersekse mensen, heb je het over een bijvoeglijk naamwoord. Het zijn geen ‘interseksen’, ‘interseksuelen’ of ‘interseksemensen’. Intersekse is een beschrijvend woord dat iets zegt over de persoon. Dus net zoals je zou zeggen ‘een blonde vrouw’, zeg je ook ‘een intersekse persoon’.
Daarnaast is intersekse niet een op zichzelf staand woord of een diagnose. Je zegt niet ‘hij is een intersekse’ of ‘hij heeft intersekse’. Het woord ‘intersekse’ is altijd gekoppeld aan een zelfstandig naamwoord. Dus: ‘hij is een intersekse man’. Zoals we eerder al zeiden is intersekse ook niet een tussengender. Intersekse mensen zijn dan ook geen ‘manvrouwen’ of ‘ertussenin’. Ze zijn intersekse personen.
Vroeger werd het woord ‘h*rmafr*diet’ gebruikt om iedereen te beschrijven die qua sekse afweek van de ‘norm’. Naast het feit dat dit woord gewoon niet klopt om de ervaring van intersekse mensen te omschrijven, is het een enorm stigmatiserend woord. Dit woord gebruik je dan ook niet. Tenzij de intersekse persoon zelf aangeeft zo genoemd te willen worden. Voor ‘pseudoh*rmafr*diet’ geldt hetzelfde.
Discriminatie tegen intersekse mensen
Intersekse mensen worden nog steeds gediscrimineerd. Dit begint al vanaf hun geboorte. Zo worden intersekse kinderen nog steeds zonder toestemming geopereerd – een grove mensenrechtenschending. Maar ook in de maatschappij bestaat veel onbegrip. Zo worden intersekse mensen nog steeds het slachtoffer van pesterijen, buitensluiting en zelfs geweld.
Uit een onderzoek van de Fundamental Rights Agency (FRA) uit 2020 bleek dat 1 op de 3 intersekse personen zich gediscrimineerd voelt. Dit zorgt voor veel gevoelens van eenzaamheid en schaamte. Daar komt bij dat artsen hier ook vaak aan bijdragen door mensen te adviseren niet met anderen te delen dat zij een intersekse persoon zijn. Uit het onderzoek bleek ook dat intersekse mensen vaker in armoede leven. Meer dan de helft van de respondenten gaf aan dat zij moeite hebben financieel rond te komen. 29% van de ondervraagden had problemen met het vinden van een huis.
Intersekse mensen die het slachtoffer zijn geworden van genitale mutilatie in hun jeugd hebben hier vaak nog jaren last van. Dit heeft een enorme impact op hun leven en kan enorm traumatisch zijn.
Bronnen: Cavaria, Gendi, Sense, Iedereen is anders, Movisie, Intersekse Vlaanderen, Intersex Asia, Sekse Diversiteit, NNID
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
**MIS HET NIET**MIS HET NIET**
**MIS HET NIET**MIS HET NIET**
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds