het populisme effect; is Nederland niet zo anti-vluchteling als gedacht?
Als we de PVV mogen geloven zijn we in Nederland hartstikke klaar met vluchtelingen. Maar een nieuw onderzoek laat zien dat het misschien iets genuanceerder ligt. Dit is het populisme effect.
Trigger warning: populisme, racisme, immigratie, anti-vluchteling sentiment, Wilders, PVV, intolerantie
We hebben jaren niets anders gehoord: Nederland is helemaal klaar met vluchtelingen en er móét iets gebeuren. Dit gevoel zou zelfs zo sterk zijn dat het de PVV de winst in de verkiezingen in 2023 heeft gegeven. En natuurlijk is het anti-vluchtelingen gevoel zeker aanwezig in de Nederlandse maatschappij.
Maar een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau over migratie laat zien dat het misschien toch iets minder zwart-wit is dan Wilders ons wil laten denken. Het grootste deel van Nederland is namelijk niet echt anti-vluchteling of anti-immigrant. Hoe zit dat dan precies? We duiken kort in het populisme effect dat door extreem-rechts gebruikt wordt om stemmen te winnen.
Nederland open voor vluchtelingen
Het asieldebat is een groot punt geweest voor de campagne van Wilders voor de verkiezingen van 2023. De PVV was altijd een duidelijk in haar anti-immigratie ideeën en Wilders belooft ook hard op te treden en Nederland wit te maken als hij verkozen wordt.
Inmiddels zijn asielmaatregelen een flink knelpunt in de overleggen van Kabinet-Schoof die nogal eens voor problemen en onenigheid in de Kamer en het land zorgen. De vraag is dan ook: is Nederland wel echt net zo anti-vluchteling als Wilders wil dat we zijn? Het antwoord daarop lijkt een ‘nee’ te zijn.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) presenteerde een onderzoeksrapport over migratie en het sentiment van Nederlanders met betrekking tot dit onderwerp en het ‘debat’ blijkt toch minder polariserend dan populisme het laat lijken. Een derde van de bevolking vind dat de grenzen dicht moeten. En dat is een behoorlijk groot deel van Nederland.
Maar ondertussen vindt 58% van de bevolking dat die grenzen wel open mogen voor ‘echte vluchtelingen’. En dat betekent dat het grootste deel van Nederland vindt dat mensen die vluchten voor oorlog en geweld in eigen land, door Nederland opgevangen moeten worden. Nederland zou volgens deze groep zelfs een plicht hebben om die vluchtelingen te ontvangen.
Populisme effect vergroot het sentiment
Waarom zorgt deze ‘discussie’ dan voor zoveel PVV-stemmers? Volgens het SCP komt dit omdat het gaat om een beladen onderwerp. Migratie roept in Nederland veel emoties op bij kiezers en mensen willen niet naar elkaar luisteren: “Het raakt ook aan fundamentele discussies over wat het betekent om Nederlander te zijn en aan het gevoel erbij te horen en mee te tellen” schrijft het SCP in het rapport.
Nederlanders schijnen het gevoel te hebben dat veel mensen zorgen hebben over migratie en dat onze samenleving de “verkeerde kant” op gaat. Tel daar bij op dat de gesprekken over migratie volgens het SCP vaak een “dovemansgesprek” zijn waarbij niet meer naar elkaars standpunten wordt geluisterd en een beladen onderwerp als migratie kan voor een verdeeldheid zorgen die ertoe leidt dat kiezers naar mensen als Wilders neigen die populistische uitspraken doen en zichzelf daarmee positioneren als een soort ‘verlosser’.
Hierdoor voelen mensen met anti-immigratie standpunten zich minder belemmerd om hun eigen meningen over de kwestie te uiten. Vooral als een partij als de PVV 37 zetels weet te winnen in de verkiezingen. “Daarmee is de onvrede zichtbaarder geworden en is migratie bij kiezers centraal komen te staan in het denken over hun politieke identiteit” staat in het rapport.
Een lichtpuntje uit het onderzoek is dat het sentiment rond het onderwerp volgens het SCP wel positiever is geworden. Zij wijten dit vooral aan het feit dat jongere generaties mogelijk meer gewend zijn aan een multiculturele samenleving en daardoor minder onvrede zoeken.
De 'echte nederlander' over migratie
Het feit blijft helaas zo dat hoewel een groot deel van de Nederlandse bevolking wel vindt dat we vluchtelingen op moeten vangen, diezelfde Nederlandse bevolking een luide mening heeft over hoe die vluchtelingen zich vervolgens moeten gedragen en hen streng afrekenen op alles wat volgens hen niet past in de categorie “echte Nederlander”.
Volgens een analyse van De Correspondent naar wat de PVV-kiezer nu echt belangrijk vindt, weegt het migratie- en minderhedenbeleid het zwaarst: “De PVV ontleent veruit de meeste steun aan kiezers die niet zijn te spreken over de bijdragen van migranten aan ons land. Veel PVV-sympathisanten geloven dat migranten slecht zijn voor de economie, een bedreiging vormen voor de eigen cultuur en criminaliteit veroorzaken”, aldus Jesse Frederik voor De Correspondent.
En dat lijkt erop te wijzen dat hoewel Nederlanders aan de oppervlakte open staan voor vluchtelingen, ze zijn niet bereid om vluchtelingen ook daadwerkelijk te accepteren en culturele diversiteit te omarmen. Dit lijkt vooral voort te komen uit Islamophobie en dus ook racisme.
De Correspondent schrijft: “Zo’n 38 procent van Nederland vindt dat er te veel buitenlanders in ons land wonen, 38 procent wil de migratie uit moslimlanden stopzetten, en 51 procent wil dat de overheid de bouw van nieuwe moskeeën verbiedt.”
De publieke mening staat haaks op het populisme effect
De Nederlander is op papier niet zo anti-vluchteling als populisten ons willen doen geloven. Het slechte nieuws: de gemiddelde Nederlander lijkt de vluchteling echt alleen in theorie te accepteren. Want zodra een azc in de gemeente ter sprake komt, lijkt het alsof veel mensen tegen zijn. Protesten tegen azc’s komen constant in het nieuws.
En dit terwijl het volgens het COA (Centraal Orgaan Asielzoekers) eigenlijk allemaal best meevalt met de chaos. Het COA beschrijft dat de weerstand vooral bestaat wanneer besluiten gemaakt moeten worden over de opening van een centrum. Zodra het centrum open is merken veel lokale bewoners weinig van alle overlast waar ze eerder nog over protesteerden.
Een bewoner in Albergen, waar kinderen mee protesteerden tegen het azc, vertelt RTL Nieuws: “Ik zie hen bijna nooit. Ik heb er geen last van. Ze komen af en toe hier in de winkel. Ze doen hun boodschappen en lopen dan weer terug naar het hotel.”
De meeste klachten die bijvoorbeeld in de gemeente Tubbergen, de gemeente waar Albergen onder valt, vooral sprake van microagressies richting de mensen uit het azc: zo worden meldingen gemaakt voor kleine handelingen die, wanneer gedaan door ieder ander, als ‘normaal’ bestempeld zouden worden of ‘kattekwaad’ maar die gemeld worden bij de politie wanneer het gaat om een asielzoeker. Zoals geluidsoverlast van kinderen, bij verkeerde huisnummers aanbellen en te breed op de weg fietsen.
In 2015 waren 71% van de Nederlanders nog tolerant over een mogelijk azc in hun gemeente en in 2022 waren de meeste Nederlanders positief over het asielbeleid. Uit hetzelfde onderzoek van I&O Research blijkt dat mensen die ervaring hebben met azc’s in de gemeente in 2022 vaak positiever tegenover het vluchtelingenbeleid en de aanwezigheid van een azc stonden.
populisme effect: Alleen in theorie steun
Dus waar staat Nederland nu echt als het gaat om migratie? Volgens Jesse Frederik is het sentiment van Nederlanders over migratie en asielbeleid in de afgelopen jaren amper veranderd. Frederiks refereert in zijn analyse naar politicoloog Larry Bartels die zei “‘De zogenaamde “golf” van rechtspopulistisch sentiment [in Europa] is eerder een reservoir”. Een put waaruit men kan vissen naar de juiste sentimenten om een verkiezing te winnen.
En de populistische rechtse partijen weten nu beter dan ooit hoe ze die mening om moeten zetten in een stem. De gemiddelde Nederlander vindt dat een vluchteling welkom is zolang deze zich maar als ‘Nederlander’ gedraagt. Wat dat dan ook maar mag betekenen. En nu dit, niet verrassend, in de praktijk anders uitpakt, stemt de gemiddelde Nederlander op een verlosser die de grenzen dichtgooit.
Tenzij de vluchtelingen zich natuurlijk wel weet te gedragen. Want we blijven een hartstikke tolerant land, natuurlijk.
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds