Dit is het verschil tussen cisgender en transgender

Veel mensen weten niet wat cisgender betekent en worden daarom defensief van het woord. Daarom leggen wij het verschil uit tussen cis- en transgender.

Ben jij wel eens ‘cis’ genoemd? Grote kans dat je het woord ‘cis’ of ‘cisgender’ wel eens voorbij hebt zien komen. En de kans is ook groot dat je, als je het woord verder niet kent, weerstand voelde met betrekking tot dat label. Want waarom krijg je opeens een label waar je nooit om gevraagd hebt? En waarom is dat label nodig? Jij bent toch gewoon ‘normaal’?

Veel mensen worden defensief van dit soort labels omdat ze ‘nieuw’ zouden zijn. Maar de realiteit is dat het woord ‘cis’ en het woord ’trans’ helemaal niet zo nieuw is. En beide woorden hebben een hele specifieke betekenis. Ook kunnen ze heel handig zijn in gesprekken die we voeren. Vooral als het gaat om gender en genderwetenschappen.

Wij vertellen je wat het verschil is tussen het label ‘cisgender’ en ’transgender’. Waar deze labels vandaan komen en waarom weerstand tegen zo’n label helemaal niet nodig is. En waarom het belangrijk is om deze labels in bepaalde gesprekken wel te gebruiken.

Waar komt de term 'cis' vandaan?

Cis(gender) komt van het Latijn en betekent ‘aan dezelfde kant’. Terwijl trans ‘aan de overkant van’ betekent. Dit zijn geen nieuwe termen. Niet alleen komen ze uit het Latijn, ze worden ook al heel lang gebruikt binnen de wetenschappen. Zoals onder andere de scheikunde, aardrijkskunde en genetica.

In de scheikunde worden cis en trans gebruikt om de plek van moleculen te beschrijven. Wanneer atomen aan dezelfde kant van de structuur zitten, noemen we dat ‘cis’. Als ze aan de tegenovergestelde kant van de structuur zitten is dat ’trans’. Neem bijvoorbeeld het woord ’transvetten’; genoemd naar de molecuul-structuur van die vetten. In de aardrijkskunde worden ’trans’ en ‘cis’ gebruikt om de locatie aan te geven van een bepaalde geografische regio. Bijvoorbeeld ‘cisalpine’ (aan deze kant van de Alpen) of ’transalpine’ (aan de andere kant van de Alpen). In de tijd van de Romeinen werd het gebied in Noord-Italië onder de Alpen ‘Cisalpine Gaul’ genoemd.

In de genetica gebruiken ze de woorden ‘cigenese‘ en ‘transgenese‘. En in de astronomie praten we over cislunar om de ruimte tussen de aarde en de maan te benoemen. Enzovoorts. Kortom: de woorden cis en trans zijn heel normaal en worden heel veel gebruikt.

Wat is cis en wat is trans?

Maar hoe zit dat dan bij gender? De betekenis van cis en trans met betrekking tot gender blijft hetzelfde. Cisgender betekent ‘gender aan dezelfde kant’. En transgender betekent ‘gender aan de overkant van’.

Een persoon die cisgender is, heeft dus hetzelfde gender als hem bij geboorte is toegewezen. Toen hij als baby geboren werd keek de dokter naar zijn geslacht en zei: ‘het is een jongetje’. Toen dat jongetje ouder werd voelde hij zich een jongetje. Hij heeft nooit na hoeven denken over zijn gender. Dat jongetje is dus cisgender. Maar als het jongetje opgroeide met het gevoel dat hij eigenlijk een meisje zou moeten zijn, en dat zijn lichaam helemaal niet bij zijn identiteit paste, dan is zijn daadwerkelijke gender “aan de overkant van” het gender dat hem bij geboorte werd toegewezen. Zij is dus transgender.

Wat hierbij belangrijk is, is het verschil tussen gender en sekse. Gender is een sociaal label dat ons bij geboorte toe wordt gewezen op basis van sekse (geslacht). Dat label is in onze maatschappij samen gaan hangen met allemaal verwachtingen en ideeën over hoe we ons zouden moeten gedragen. Maar sekse is puur lichamelijk. Het zegt dus niets over onze identiteit. Dat betekent dat gender en sekse gelijk kunnen zijn. Maar ze zijn dat dus niet altijd.

Sterker nog; er zijn maar weinig mensen die 100% voldoen aan alle voorwaarden die we aan de labels ‘man’ of ‘vrouw’ hebben vastgehangen. Gender is dan ook een spectrum; waar jij je bevindt op het spectrum is helemaal aan jou. En komt jouw gender het meest overeen met het gender dat je bij geboorte hebt gekregen? Dan ben je dus ‘cis’. En daar is niks mis mee.

Illustratie van een persoon met een bh aan die blij kijkt en hartjes om diens hoofd heeft.

De ultieme guide voor het kopen van de perfecte bh

Heb jij moeite met het kopen van een goede bh? Of ben je net nieuw in de verwarrende wereld van...

Seksualiteit, genderexpressie en labels

Een fout die vaak gemaakt wordt, is dat cis en trans gelijk worden gesteld met gay zijn. Of met bepaalde seksuele voorkeuren en kinks. De woorden cis- en transgender hebben niets te maken met seksualiteit. Trans- en cisgender zijn termen die alleen te maken hebben met gender – dus hoe jij je voelt over je eigen identiteit – en niets met seksuele voorkeur. Net zoals cisgender mensen hetero, gay of bi kunnen zijn, kunnen transgender mensen dat ook zijn. En dat label bepaal je, net als je gender, helemaal zelf.

Het belangrijkste om te onthouden is: als je ‘cis’ genoemd wordt, wordt er niets gezegd over je geaardheid of wat jij lekker vindt in de slaapkamer. Maar cisgender zegt ook niets over je genderexpressie.

Genderexpressie gaat om hoe je gender naar de buitenwereld uitdrukt. Dus hoe jij jouw eigen gender vormgeeft. Dat zegt niets over het gender zelf. Hoe jij je kleed of hoe jij er graag uitziet heeft niets te maken met het label ‘cis’ of ’trans’. Je hoeft jezelf dus ook niet ’trans’ te noemen als jij een man bent die graag rokken draagt of nagellak. En je hoeft je niet op een bepaalde manier te kleden als je trans bent; er bestaat niet zoiets als ’trans genoeg’.

Wat is 'cis privilege'?

Wat wel bestaat is cis privilege. In onze maatschappij hebben we bepaalde ideeën over sekse en gender. En over hoe een persoon van een bepaald gender zich zou moeten gedragen. Gedraagt iemand zich anders? Dan kan dat zorgen voor sociale uitsluiting. Wanneer je cisgender bent en geen moeite hebt met het kleden en het gedragen naar je gender, dan heb je die sociale uitsluiting nog nooit ervaren. Of in ieder geval niet langdurig en systematisch.

Trans mensen en cis mensen die niet conformeren aan het gender dat hen bij geboorte is toegewezen, maken dit elke dag mee. Op subtiele en minder subtiele manieren. Dit kan variëren van blikken, tot uitgescholden of in elkaar geslagen worden. Het feit dat een cisgender persoon hier nooit over na hoeft te denken, hier bijna nooit last van heeft, en dus relatief veilig door het leven kan, is ‘cis privilege’. Dingen die jij als cis persoon voor lief neemt maar die voor een persoon die niet cis is of die gendernon-conforming is, zijn daar onderdeel van. Bijvoorbeeld nooit gevraagd worden wat je ‘echte naam’ is. Of vervelende vragen over je lichaam (bijvoorbeeld je genitaliën). Maar ook nooit hoeven nadenken over welke wc of kleedkamer je gebruikt.

Cis privilege kan ook voorkomen bij trans mensen die cis-passing zijn. Dit betekent dat mensen niet doorhebben dat de persoon trans is. Dat zorgt ervoor dat zij – voor het grootste gedeelte – als een cis persoon door het leven kunnen bewegen. Zonder aangekeken te worden of vervelende vragen te krijgen.

Waarom 'cisgender' en niet 'normaal'?

Maar waarom is het woord ‘cis’ dan nodig? Zijn alle mensen die niet trans zijn niet gewoon ‘normaal’?

Het gebruik van het woord ‘normaal’ geeft aan dat trans zijn dus niet ‘normaal’ zou zijn. Dat zet de hele trans-gemeenschap neer als ‘abnormaal’ en ‘afwijkend’. Dat soort boodschappen kunnen juist bijdragen aan het ‘anderen’ van de gemeenschap. Het leidt indirect tot de vijandigheid en de discriminatie die al hard aan het toenemen is in de maatschappij.

Door het woord ‘cis’ te gebruiken zetten we alle mensen op gelijke voet: je hebt cis mensen en je hebt trans mensen. En geen van beide is ‘normaler’ of ‘beter’ dan de ander. Het is een bijvoeglijk naamwoord zoals ‘groot’, ‘blond’ en ‘dik’; een neutrale manier om mensen te beschrijven. Dat betekent niet dat jij jezelf constant cis moet noemen. De realiteit is dat het gebruik van het woord ‘cis’ in de praktijk eigenlijk helemaal niet zo vaak voorkomt. Maar het kan wel belangrijk zijn in gesprekken over gender. En over hoe ervaringen kunnen verschillen. Wanneer je bijvoorbeeld over ‘mannen’ praat, is de ervaring van cis mannen en trans mannen niet altijd gelijk. Om te zorgen dat je dan niet onnodig generaliseert, gebruik je ‘cis’ en ’trans’.

Enne… cis en trans gebruik je op dezelfde manier als andere bijvoeglijke naamwoorden. Het zijn dus trans mannen en cis mannen. Niet transmannen en cismannen. Net zoals een gele bloem geen gelebloem is.

Bronnen: TransHub, WebMD, USA Today, Nederlands Jeugdinstituut