*** MIS HET NIET *** MIS het niet

transrechten en feminisme: waarom moeten feministen voor trans mensen strijden?

Als het over transrechten en feminisme gaat, begint een groep "feministen" constant over vrouwenrechten en hoe die met elkaar in conflict zouden zijn. Maar niets is minder waar.

Transrechten staan de laatste paar jaar helaas constant onder druk – ook vanuit progressieve en feministische kringen. Wat daarbij steeds aangehaald wordt is het idee dat transrechten haaks staan op vrouwenrechten. Het feit dat trans vrouwen dezelfde rechten zouden krijgen als cisgender vrouwen roept dan helaas ook veel weerstand op. Vooral als het gaat om openbare toiletten, kleedkamers en sport. Bepaalde radicale ‘feministen’ (waar J.K. Rowling ook onder valt) geloven dat wanneer trans vrouwen gebruik mogen maken van vrouwentoiletten, kleedkamers en mee mogen doen aan vrouwensport, dat de veiligheid en rechten van vrouwen beperkt.

Los van het feit dat dat transfobisch is en statistisch gezien niet klopt, is het ook niet waar. Cisgender vrouwen hebben juist heel veel te winnen met het beschermen van transrechten. Transrechten zijn namelijk compleet verweven met de rechten van cisgender vrouwen.

Wij zijn van mening dat voor alle mensenrechten gevochten moet worden; geen onderhandeling of twijfel over mogelijk. Maar mocht jij in de categorie ‘trans-exclusionary radical feminist‘ vallen (of je kent iemand die dat vindt), dan zetten wij voor je op een rijtje waarom je als feminist júíst voor transrechten zou moeten vechten.

Het beperken van transrechten zorgt namelijk ook voor beperkingen van de rechten van álle vrouwen.

Transrechten en transgender

Om te kunnen begrijpen waarom transrechten en feminisme juist samen moeten gaan, is het eerst belangrijk om duidelijk te hebben waar we precies over praten. Wanneer we geboren worden, wordt ons op basis van ons geslachtsdeel een gender toegewezen. Heb je een penis dan wordt je een ‘jongetje’ genoemd en heb je een vulva, dan wordt je een ‘meisje’ genoemd. Maar die labels zeggen alleen iets over je lichaam en niets over je gender.

In de wereld van de genderwetenschappen wordt dan ook onderscheid gemaakt tussen twee groepen: mensen voor wie dat toegewezen gender wél past bij hun daadwerkelijke genderidentiteit, en mensen voor wie dat niet zo is. Die eerste groep wordt ‘cisgender’ genoemd: je gender staat aan ‘dezelfde kant’ als het gender dat je toegewezen kreeg. De andere groep wordt ’transgender’ genoemd: je gender is anders dan het gender dat je bij de geboorte werd toegewezen.

Je hebt trans mannen en trans vrouwen maar ook non-binaire of genderqueer personen; mensen voor wie het gender dat ze is toegewezen niet klopt, maar die ook niet in het andere genderhokje passen. Ook zij vallen onder de noemer ’transgender’. Trans mannen en trans vrouwen zijn echte mannen en vrouwen. Trans en cis zijn simpelweg bijvoeglijk naamwoorden om onderscheid te maken tussen de verschillende soorten mannen en vrouwen. In Nederland is ongeveer 2,2% van de bevolking transgender.

Gender staat trouwens helemaal los van seksualiteit: iemand die transgender is kan – net als iemand die cisgender is – hetero, gay, bi- of aseksueel zijn.

Transrechten staan onder druk

Hoewel er maar heel weinig trans mensen in Nederland zijn, is deze groep op dit moment wel een van de meest gediscrimineerde groepen in het land. En die discriminatie blijft toenemen door politici die het leven van trans mensen – 2% van de bevolking, dus – opnemen in hun politieke programma. Thema’s die in de politiek nu veel aandacht krijgen zijn vrouwensport, kleedkamers en vrouwentoiletten.

Trans vrouwen vormen op dit moment nog geen 0,5% van de Nederlandse bevolking en daarvan gaat het om nog geen handvol trans vrouwen die op hoog niveau sporten. De focus op deze extreem kleine groep zorgt ervoor dat de discriminatie richting trans mensen toeneemt – voornamelijk door complottheorieën over trans vrouwen. Namelijk dat ze de wc’s in proberen te komen om daar vrouwen en meisjes te verkrachten of aan te randen of dat mannelijke sporters die in hun klasse niet kunnen winnen “snel vrouw worden” om vervolgens prijzen van vrouwen te “stelen”.

Maar uit onderzoek blijkt dat trans vrouwen veel meer kans lopen om slachtoffer te zijn van verkrachting en misbruik dan dader. Onderzoek toont ook aan dat trans vrouwen geen voordeel hebben als het gaat om kracht. Sterker nog; onderzoek van de International Olympic Committee (IOC) laat zien dat trans vrouwen juist minder sterk zijn en daarom vaak achter lopen op andere vrouwen. Er is nog nooit een trans vrouw geweest die een medaille heeft gewonnen op de Olympische Spelen en dus een prijs heeft “gestolen” van een andere vrouw.

De haat en ophef rond trans vrouwen is dus extreem overdreven en zorgt alleen maar voor meer haat.

gender, transrechten en het patriarchaat

Gender wordt al eeuwenlang ingezet als wapen tegen vrouwen: ideeën over wat zij wel of niet kunnen en waar zij wel of niet aan mee zouden mogen doen worden gebruikt om vrouwen klein te houden en ‘in de keuken’. Wetten stelden vroeger dat vrouwen niet naar school mochten, niet mochten stemmen en bepaalde beroepen niet uit mochten voeren.

Hoewel dit soort wetten niet meer bestaan, bestaan genderrollen en traditionele opvattingen over gender nog wel. Zo zijn er ook verwachtingen en ideeën over hoe een vrouw zich hoort te kleden, hoe zij eruit hoort te zien en hoe zij zich moet gedragen. Dezelfde strakke gender binary wordt ook gebruikt om trans mensen klein te houden en te onderdrukken; je bent geen echte vrouw als je er op een bepaalde manier uit ziet. Dat is wat transgender vrouwen constant te horen krijgen. En dat is iets waar cisgender vrouwen zich heel goed in kunnen herkennen.

Het buitensluiten van trans mensen op basis van uiterlijk en ‘niet vrouw genoeg’ zijn, is dan ook het versterken van die strakke ideeën over gender. En dat is een maatregel die uiteindelijk cisgender vrouwen ook keihard zal raken. Dit gebeurde in Amerika en Schotland al toen cisgender vrouwen een wc uitgestuurd werden omdat zij er niet ‘vrouwelijk’ uitzagen.

Degene die hier het vaakst slachtoffer van worden? Zwarte vrouwen en andere vrouwen die niet voldoen aan de eurocentrische schoonheidsstandaard.

Transrechten en feminisme zijn dus met elkaar verbonden. Wanneer we strijden tegen deze onderdrukkende genderrollen en stereotypes, strijden we dus ook automatisch voor trans mensen en hun vrijheid om hun gender helemaal vrij in te vullen – precies zoals vrouwen daar al decennialang voor strijden.

Anti-trans wetten raken cis vrouwen

Anti-trans wetten zorgen ervoor dat trans mensen niet meer bestaan voor de wet. Bijvoorbeeld zoals in de VS gebeurd is toen Donald Trump op zijn eerste dag terug in het Witte Huis aankondigde dat er maar twee genders zijn en dat het gender dat je werd toegewezen bij je geboorte daarbij leidend is. Daarmee wordt de identiteit en het bestaan van trans mensen compleet uitgewist en worden veel van de zaken die voor cisgender mensen heel normaal zijn – zoals zorg en contact met de overheid – ontoegankelijk en soms zelfs gevaarlijk.

Maar anti-trans wetten dragen ook bij aan het versterken van controle over de lichamen van cis vrouwen. Niet alleen zorgt dit dat intersex vrouwen compleet buitenspel gezet worden (zij passen bij geboorte niet in de vakjes ‘man’ of ‘vrouw’), maar het zorgt er ook voor dat ‘vrouw zijn’ weer helemaal vast komt te hangen aan lichamen. En dan voornamelijk aan de baarmoeder en vulva. Want hoe moet een cisgender vrouw bewijzen dat zij wel in een openbaar toilet voor vrouwen hoort?

De maatregelen die bij dit soort anti-trans wetten komen kijken zijn vaak enorm discriminerend, mensonterend en anti-feministisch. Bijvoorbeeld wanneer er geslachtscontroles plaats zouden moeten vinden bij toiletten. Of als vrouwen een paspoort of een medisch rapport moeten laten zien voor zij mogen plassen. Dat soort maatregelen zijn inherent seksistisch en misogyne. En breken het concept van gelijkheid af en doen een gruwelijke inbraak op de privacy en vrijheid van álle vrouwen.

Wanneer iedereen die niet een cisgender man is constant moet bewijzen dat zij ook rechten verdienen, dan blijft de macht weer in handen van cisgender mannen. Als er voor vrouwen maar een goede manier is om ‘vrouw’ te zijn, dan onderdrukt dat álle vrouwen.

Transfobie en anti-trans wetten raken dan ook niet alleen trans mensen, maar alle vrouwen.

Transrechten en transmisogynie

Een woord dat hierbij belangrijk is, is transmisogynie. Dit is een specifieke soort onderdrukking die trans vrouwen ervaren. En is dus anders dan misogynie. De term werd bedacht door Julia Serano, trans activist en de schrijfster van het boek ‘Whipping Girl‘. Aan de basis van transmisogynie ligt dezelfde misogynie waar cisgender vrouwen al eeuwenlang het slachtoffer van worden.

Daarbij staat centraal dat vrouwen en vrouwelijkheid minderwaardig is aan mannelijkheid, en dat vrouwelijkheid altijd alleen maar bestaat voor mannen; vrouwen zijn objecten die mannen moeten pleasen, entertainen en ondersteunen.

Bij trans vrouwen zorgt deze overtuiging ervoor dat hun genderidentiteit belachelijk wordt gemaakt (“waarom zou je er ooit voor kiezen een vrouw te zijn?”), dat zij gezien worden als minderwaardig of het slachtoffer worden van geweld omdat ze mannen met opzet zouden proberen te ‘misleiden’, of dat ze juist enorm geseksualiseerd worden omdat hun lichamen gezien worden als ‘exotisch’.

Transmisogynie is dan ook een intersectioneel label; het richt zich op de overlap van twee gemarginaliseerde identiteiten. Wanneer Zwarte trans vrouwen transmisogynie ervaren, dan wordt het transmisogynoir genoemd: de overlap tussen drie gemarginaliseerde ideniteiten. Zwarte trans vrouwen zijn dan ook het vaakst slachtoffer van geweld en discriminatie.

Witte suprematie en transrechten

Transfobie hangt – net als veel vormen van discriminatie – samen met witte suprematie en het kolonialisme. Want ook die systemen zijn compleet verweven met, en gebouwd op de gender binary. Dit zie je op verschillende manieren terug maar het meest duidelijk komt dit naar voren in de manier waarop vrouwelijke atleten van kleur behandeld worden wanneer zij niet voldoen aan de witte eurocentrische schoonheidsstandaard.

Dit gebeurde bijvoorbeeld bij hardloopster Caster Semenya, een cisgender vrouw, die nog steeds aan het strijden is om mee te mogen doen aan hardloopwedstrijden. Maar ook bij Imane Khelif die bij de Olympische Spelen in 2024 beschuldigd werd van ‘man zijn’ omdat ze een scherpe kaaklijn heeft en lang is. En zo zijn er meer voorbeelden te noemen van cisgender vrouwen van kleur die vanwege racisme en transfobie in de media compleet kapot werden gemaakt en zelfs niet meer mee mogen doen aan sportwedstrijden omdat ze niet ‘vrouw genoeg’ zouden zijn.

De eurocentrische schoonheidsstandaard wil dat vrouwen rondingen hebben, brede heupen (maar wel slank zijn), lang haar, vrouwelijke vormen in het gezicht, en dat ze overall ‘vrouwelijk’ zijn. Van vrouwelijke atleten wordt dus verwacht dat ze sterk en krachtig zijn zonder dat je dit aan de buitenkant kunt zien; teveel spieren kan al genoeg zijn om een vrouw te beschuldigen van ‘man zijn’.

Dat zorgt ervoor dat álle vrouwen – cis en trans – weer enorm onder een vergrootglas komen te liggen en het risico lopen om hun ‘vrouw zijn’ te verliezen op basis van hoe zij eruitzien – en hun prestaties. Dat is een seksistisch fenomeen dat al decennialang zorgt voor de onderdrukking van álle vrouwen.

transrechten en misogynie in sport

Het is een feit dat vrouwen nog steeds enorm gediscrimineerd worden in de wereld van de sport. Vrouwen worden nog steeds buitengesloten, minder serieus genomen, krijgen minder geld en ervaren een gebrek aan middelen vergeleken met mannensport. Sterker nog: pas in de Olympische Spelen van 2024 was het aantal vrouwelijke sporters eindelijk gelijk aan het aantal mannelijke. Maar dankzij transfobie wordt onderdrukking van vrouwen binnen de sport steeds groter.

Mannelijke sporters mogen zo getalenteerd zijn als menselijk mogelijk is zonder dat daar vragen over gesteld worden. Als een man veel beter presteert dan zijn tegenstanders, dan is hij een uitblinker, een topsporter en een geweldige atleet. Als een vrouw hetzelfde doet, dan is zij… waarschijnlijk stiekem een man.

Vrouwen kunnen niet uitblinken in sport zonder dat de aanname ontstaat dat zij dat als vrouw nooit zo goed had kunnen doen. Daarmee worden vrouwen duidelijk onder mannen geplaatst in een denkbeeldige hiërarchie. Ze worden niet gezien als een aparte categorie sporters, maar als een categorie sporters die onder mannen staat. Presteer je beter dan verwacht wordt van je categorie, dan moet je dus wel hoger in die hiërarchie staan. En dat idee dat er voor vrouwen een soort plafond voor prestaties bestaat, is seksistisch en misogyne.

Voor vrouwen komt dat tot uiting in bijvoorbeeld het meten van testosteron-waardes en andere restrictieve maatregelen. Voor mannen bestaan dit soort maatregelen niet. En dat is precies wat misogyne gendernormen doen: ze stellen bepaalde voorwaarden aan vrouwen en vrouwelijkheid die voor mannen niet gelden. Vrouwen mogen niet minder ‘vrouwelijk’ zijn zonder direct hun ‘vrouw zijn’ te verliezen.

Transvestigating en misogynie

Vanuit dat seksisme komt een enorm schadelijk fenomeen uit voort. Namelijk ‘transvestigating‘. Hierbij leggen mensen op het internet beroemdheden, sporters en andere mensen onder een vergrootglas om op basis van allemaal zelfbedachte criteria te bepalen of zij stiekem trans zijn.

In speciale Facebook-groepen wordt een foto geplaatst en vervolgens kijken deze transvestigators naar de kaaklijn, de ogen, het voorhoofd, de mond, schouders, geslachtsdeel – wat dan ook maar – om op basis daarvan te bepalen of de persoon in de foto inderdaad geboren is als man of vrouw.

Hoewel transvestigating gedaan wordt bij mensen van alle genders, zijn voornamelijk vrouwen het slachtoffer. De overtuiging van deze transfoben en misogynisten is dat ze hiermee cisgender vrouwen en kinderen beschermen. Maar dit fenomeen is super discriminerend omdat het op basis van uiterlijk beslist wie wel of geen man of vrouw zou mogen zijn. Puur en alleen omdat de mensen in de foto’s niet voldoen aan het strakke idee van ‘man’ en ‘vrouw’ zoals deze mensen dat bedacht hebben.

Het is transfobisch omdat het suggereert dat ’trans’ iets is wat je aan iemand af kunt lezen en dat je uitelijk kunt gebruiken om iemand buiten te sluiten of als ‘gevaarlijk’ te bestempelen.

Ook deze transvestigators gebruiken racistische ideeën over vrouwelijkheid om te bepalen wie wel of geen vrouw mag zijn. Maar het is ook extreem misogyne omdat het vrouwen compleet reduceert tot details aan hun uiterlijk die er vervolgens voor zorgen dat zij buiten de groep ‘vrouw’ worden geplaatst. Het is extreme controle uitoefenen op de lichamen van vrouwen door elk detail aan hun lichaam onder een vergrootglas te leggen en zo te bepalen of zij wel of geen rechten en bescherming verdienen – en ze zelfs buiten te willen sluiten van de plekken waar vrouwen juist zolang voor gestreden hebben.

Basis van feminisme: ook voor transrechten

Het basisprincipe van feminisme is gelijkheid. Dat betekent dat we als feministen moeten vechten voor gelijke rechten voor iedereen. Daar vallen trans mensen dus ook onder. De discriminatie en onderdrukking van trans mensen kan dus niet genegeerd worden – of juist gestimuleerd – door feministen; dat gaat tegen de basisprincipes van het feminisme in. Trans-exclusionary radical feminists worden door veel mensen dan ook geen feministen genoemd omdat ze actief ingaan tegen de fundamentele onderdelen van het feminisme.

Daarnaast is het bestaan van trans vrouwen een bedreiging voor het patriarchaat waar feministen al zo lang tegen vechten. Als ‘vrouw zijn’ namelijk niet meer samenhangt met wel of niet zwanger kunnen worden, dan wordt het veel moeilijker voor patriarchale en fascistische overheden of organisaties om de rechten van vrouwen te beperken met regels en wetten.

Maatregelen met betrekking tot abortus en gezondheidszorg – rechten van vrouwen die vaak als eerste onder vuur komen te liggen – zijn allemaal tactieken die ook trans mensen raken. Deze tactieken worden gebruikt om de lichamen van vrouwen en trans mensen te kunnen controleren. Dat betekent dat de strijd van trans mensen gelijk loopt aan die van cis vrouwen. Hij is er niet mee in strijd.

Als feministen hebben we zo lang gevochten om juist te zorgen dat vrouw zijn niet meer compleet bepaald wordt door haar baarmoeder en haar vermogen om kinderen te baren voor mannen. Door trans vrouwen buiten te sluiten van het feminisme omdát ze geen baarmoeder hebben, bevestigen we juist het idee dat vrouw zijn samenhangt met ons lichaam. En geven we fascistische denkers precies wat ze nodig hebben.

Strijden voor transrechten

En alsnog zullen veel cis vrouwen denken dat dit allemaal niet op hen van toepassing is. Dat zij, omdat zij “wel echt vrouw zijn”, nooit het slachtoffer worden van dit soort discriminatie. Die vrouwen vergeten dat ook zij opeens ‘lelijk’ zijn als ze ‘nee’ tegen een man zeggen. Dat hun vrouwelijkheid altijd compleet objectief is en in de handen van anderen ligt – en dus ook weggenomen kan worden wanneer zij niet meer voldoet aan de gestelde standaarden. Bijvoorbeeld wanneer ze om welke reden dan ook dikker wordt of – god forbid – oud.

Het feminisme strijd voor gelijkheid voor alle vrouwen – los van hun uiterlijk of leeftijd. En daar onderscheid in maken, of geloven dat jij veilig bent omdat je wél voldoet aan patriarchale gendernormen, is juist een middel van het patriarchaat om controle te blijven uitoefenen op vrouwenlichamen.

Het is inherent feministisch om voor transrechten te strijden. Niet alleen omdat de strijd voor gelijkheid het basisprincipe van het feminisme vormt, maar ook omdat transfobie en anti-trans maatregelen cisgender vrouwen verder onderdrukken. Transfobie is een misogyne vorm van haat. En daar zouden we als feministen juist ver vandaan moeten blijven.

Image by: Magnific

Source: ACLU, Bureau Gelijk Behandeling, The Options Politiques, Egale, UCSB, NSVRC, London School of Economics and Political Science, Right to Equality, Anticapitalist Resistance, Mabel Wadsworth Center, She Bop, University of Minnesota

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.