*** MIS HET NIET *** MIS het niet

Het body positivity-probleem: ozempic laat zien dat dikfobie niet zomaar weg is

Vroeger was de body positivity-beweging overal: blij zijn met je lichaam, welke maat je ook hebt. Maar met de opkomst van Ozempic is dat veranderd. De vraag is nu: bestond body positivity eigenlijk wel?

Trigger warning: dikfobie, ozempic, afvallen, eetstoornis, racisme, uitbuiting

In 2010 kwam de ‘body positive’-beweging op: een beweging die zich focuste op het houden van je lichaam ondanks het feit dat er dingen ‘mis’ mee waren. Wat vooral belangrijk was, was dat je jezelf mooi vond ‘at every size‘. Dus ook als je dik was. Op dat moment was het een radicaal idee: van je lichaam houden terwijl je BMI boven de ‘goede’ waarden lag?

Met programma’s op tv als The Biggest Loser, en met de hype van Weight Watchers was dik zijn iets wat in onze maatschappij gezien werd als een groot probleem. Iedereen had het over de ‘obesitas-epidemie’ en letterlijke kinderen werden op dieet gezet.

Maar body positivity bracht daar verandering in: opeens was het oké om een crop top te dragen met een maatje meer. We kwamen erachter dat BMI bullshit is en dat de obesitas-epidemie misschien toch niet zo’n groot probleem was als ze het lieten lijken. Dikke influencers kregen duizenden volgers en vooral vrouwen voelden zich gezien: eindelijk hoefden ze zich niet meer te focussen op diëten en konden ze genieten van het leven in het lichaam dat ze hadden.

Die positieve kijk op dikheid hield een paar jaar aan. Totdat de nieuwe afvaltrend begon: Ozempic. En dat medicijn-turned-afvalmiddel liet zien dat er een groot probleem was met de body positivity beweging: toch dikfobie en, jawel, racisme.

het body positivity probleem: van positive naar dun

Het grootste voorbeeld wat graag genoemd wordt in de ‘Body Positivity’-discussie is Lizzo. Hoewel Lizzo zichzelf nooit een ‘body positive’-voorbeeld genoemd heeft, werd ze daar wel voor gebruikt door iedereen die zichzelf in haar zag. Lizzo was een dikke zangeres die totaal niet probeerde om haar lichaam te verbergen. Ze gedroeg zich zoals dunnere zangeressen als Beyoncé en Britney Spears zich gedroegen: glamorous outfits die weinig bedekten, zingend over seks en dansend op een podium omringt door dikke achtergronddanseressen.

Lizzo was op dat moment revolutionair: een voorbeeld voor veel dikke meiden en vrouwen die zich daarvoor nooit echt gezien voelden. Het was dan ook een shock voor veel van haar fans toen Lizzo deelde dat ze actief aan het afvallen was. Hetzelfde gebeurde met Adele die bekend werd als plus-size zangeres maar uiteindelijk een foto postte op Instagram waarin bleek dat ze ook behoorlijk af was gevallen.

En dit nieuwe uiterlijk van beide zangeressen zorgde voor veel teleurstelling bij dikke fans. Want waarom zouden zangeressen die neergezet werden als het gezicht van ‘body positivity’ afvallen? Zouden ze niet juist blij moeten zijn met hun lichaam at every size – inclusief dik?

Na de opkomst van de body positivity beweging was de hoop dat de tijd van diëten en onrealistische schoonheidsidealen eindelijk voorbij zou zijn. Dat we als maatschappij dik eindelijk geaccepteerd hadden en dat we een nieuwe, meer body positive, kant op zouden gaan na jaren vast te zitten in de Beauty Myth. Maar dat bleek allemaal een leugen. Want zodra er een nieuwe ‘quick fix’ voor het probleem van ‘dikheid’ op de markt kwam, ging iedereen terug naar het eeuwenlange schoonheidsideaal: dun.

Zowel Lizzo als Adele bereikten hun streefgewicht op de ‘ouderwetse’ manier. Maar het aantal dikke en plus-size celebrities die plotseling behoorlijk afvielen nam flink toe. Zelfs zo opvallend dat het bij de Oscars dit jaar hét onderwerp van gesprek was. De reden die genoemd wordt voor deze golf van ‘dun’ op de rode loper? Het medicijn Ozempic.

Body positivity probleem: nieuwe ozempic trend

Het begon in 2022. Wetenschappers kwamen er eerder al achter dat een medicijn dat gebruikt werd voor de behandeling van diabetes type II, ook werkte voor de behandeling van obesitas. Maar zo’n drie jaar geleden werd Ozempic, met werkzame stof semaglutide, door veel celebrities gekocht als snel afslankmiddel. De werking is simpel: de werkzame stof zorgt ervoor dat je eetlust vermindert waardoor je dus vrij snel gewicht verliest.

En voor de rijksten was dit medicijn makkelijk aan te schaffen. In Amerika betaal je hier namelijk zo’n $950 voor (zonder vergoeding van je verzekering). En dan heb je genoeg injecties voor een maand. Om voor altijd op hetzelfde gewicht te blijven moet je Ozempic je hele leven lang blijven gebruiken. Een jaar Ozempic kan zo’n $12.000 kosten. Dat is bijna wat een medewerker met minimumloon in een jaar verdiend in de VS.

Ozempic – en daarmee ‘dun’ zijn – is dus eigenlijk alleen te betalen voor de rijken onder ons. Maar Ozempic is en blijft een noodzakelijk medicijn voor mensen met diabetes type II. En in 2024 was er, door de populariteit van het medicijn als snelle afvalmethode, een tekort voor de mensen die het nodig hadden om hun ziekte in de hand te houden.

Tijdens de Ozempic crisis was duidelijk te merken dat body positivity toch voor een minder grote verandering in de maatschappij had gezorgd dan in eerste instantie gedacht werd. Iedereen wilde dun zijn. Ook als dat betekende dat mensen met diabetes moesten wachten op hun noodzakelijke medicatie.

Schoonheidsidealen voor vrouwen

Oprah Winfrey, Mindy Kaling, Selena Gomez; dat zijn een aantal van de celebrities die (waarschijnlijk) Ozempic gebruikt hebben om af te vallen. En die ook direct backlash kregen voor deze keuze. Om verschillende redenen.

Oprah Winfrey was al jaren ambassadeur voor Weight Watchers; een programma waarbij je afvalt door middel van het bijhouden van wat je eet en daar punten aan te verbinden. En iedereen vind dat Oprah de ‘luie’ keuze heeft gemaakt om, in plaats van verder te diëten, te kiezen voor een medische oplossing.

Mindy Kaling was een bekend plus-size voorbeeld voor veel vrouwen en fans vinden het, net als bij Adele en Lizzo, jammer dat ze een body positive-icon kwijt zijn. Een fan vertelt het platform Dazed Digital: “Mindy Kaling [leek] altijd onverbloemd over haar mooie vorm. Nu ziet ze er zo dun uit”.

Selena Gomez's dramatic weight loss shocks fans as she unveils much slimmer look at 2025 SAG Awards https://t.co/p7KIdI8AHg
— Daily Mail (@DailyMail) February 24, 2025

Selena Gomez is het perfecte voorbeeld van “je kunt het nooit goed doen”. Want de zangeres kreeg eerder alleen maar shame over het feit dat ze aangekomen was. En, nu ze behoorlijk afgevallen is, krijgt ze kritiek op het feit dat ze dit mogelijk met Ozempic gedaan heeft. ‘Ozempic shaming’ wordt dit genoemd en het gaat allemaal om ‘perfectie’.

Het feit dat mensen zélf in staat moeten zijn om ‘puur’ te leven. Veel mensen zien overgewicht als een moreel falen en dus het resultaat van een gebrek aan wilskracht. De oplossing zou meer discipline zijn: “Je wilt het gewoon niet graag genoeg”.

Ozempic wordt gezien als een moreel falen omdat je het gewenste doel bereikt op de ‘luie’ manier. Het probleem is niet de ‘dunne standaard’ zelf, het is het feit dat sommige mensen genetisch gezien niet een size 0 kúnnen zijn en ze dat op moeten lossen door ongezond te leven met een eetstoornis.

En dit is een heel duidelijk en essentieel onderdeel van de schoonheidsmythe. Je kunt het nooit goed doen. Ariana Grande wordt door haar fans constant in de gaten gehouden omdat ze té dun zou zijn, Lizzo en Adele verliezen fans omdat ze ervoor gekozen hebben om af te vallen (zonder Ozempic), en alles wat beroemde vrouwen doen wordt gebruikt als manier om ze te controleren.

“Het is dit constante spelletje om individuen de schuld te geven van keuzes die vaak diep geworteld zijn in structurele problemen,” vertelt Viren Swami, een professor in sociale psychologie, aan het platform Dazed Digital. Want ‘schoonheid’ zoals ons dat verkocht wordt in reclames en de media, draait altijd om controle.

Dit blijkt uit de backlash die vrouwen van elk formaat krijgen. Ze zijn te mooi, te lelijk, te luid, niet luid genoeg, te dun, te dik… Het idee van schoonheid is compleet onbereikbaar voor een reden: om te zorgen dat het ons in de macht houdt.

Schoonheid bestaat niet. Het is een onrealistisch beeld van eurocentrische, witte perfectie dat alleen gemaakt kan worden door middel van medicatie, operaties en een ongelukkig leven. En dan nog zal het lichaam van die vrouw gebruikt worden om te laten zien hoe het níét moet.

Het body positivity probleem

In 2021 was er een duidelijke verandering. Skye Standley, een dik model uit de UK, had constant werk. Niet alleen in lokale blaadjes maar ook voor campagnes van Dolce & Gabbana en Rihanna’s Savage X Fenty. Maar vorig jaar sloeg dat succes opeens om: “Vergeleken met de twee jaar daarvoor, toen ik continu werkte. Ik heb zeker gemerkt, dat er geen castings zijn, en door het jaar heen, gewoon veel terughoudendheid, zelfs van merken waar ik mee heb gewerkt.” vertelt Skye aan The Guardian.

Een van de redenen was Ozempic. Maar dat is niet alleen waarom de body positivity beweging verdween. Want het blijkt dat het vieren van dikke mensen gewoon onderdeel was van de schoonheidsindustrie. Het was een trend. En die trend is nu weer over. Felicity Hayward, een model en activiste vertelt The Guardian: “We beginnen een enorme daling te zien. New York, dat in 2023 70 plus-size modellen had, had er eerder dit jaar 23.

Tijdens de Londense modeweek in september 2024 stonden er 80 plus-size modellen op de catwalk, maar dit jaar nog maar 26.” Maar waarom is body positivity, een beweging die zoveel mensen een goed gevoel gaf, opeens weer verdwenen? Waarom grijpt iedereen massaal naar de Ozempic zodra ‘dun’ weer een mogelijkheid wordt?

View this post on Instagram

A post shared by Skye Standley (@skyestandley)

Het antwoord is simpel: dikfobie. Maar niet alléén dikfobie. Deze specifieke haat tegen dikke mensen is namelijk volledig verbonden aan racisme en kolonialisme.

Volgens Danni Adams, een body image coach en influencer, is de body positivity beweging altijd te oppervlakkig geweest: “Body positivity zegt: ‘We moeten allemaal van ons lichaam houden’. En het dringt niet door tot de kern” vertelt ze aan Broadview. En die kern is de verbinding tussen dunheid en huidskleur.

De body positivity-beweging werd voornamelijk geleid door witte (of lichtgekleurde) modellen die ‘acceptabel’ dik waren. Het gaat om een hiërarchie van lichamen: hoe dunner hoe beter maar ook hoe witter hoe beter. Kate Manne, een Amerikaanse feministe en filosofe schrijft over de oorsprong van dikfobie en hoe deze ligt in de tijd van de slavernij.

Ze schrijft in haar boek Unshrinking: How to Face Fatphobia: “Het is niet zo dat eerst dikheid werd gedegradeerd en dat vervolgens zwarte lichamen werden geassocieerd met dikheid. Het ging de andere kant op. Dikke lichamen en zwarte lichamen werden met elkaar in verband gebracht en dat werd kort daarna gebruikt om dikke lichamen en dikke zwarte lichamen specifiek te belasteren.”

De Amerikaanse sociologe Sabrina Strings, schrijfster van Fearing the Black Body: The Racial Origins of Fat Phobia, schrijft over de categorisatie van lichamen die gemaakt werd in de tijd van het kolonialisme door zogenoemde ‘raswetenschappers’. Deze categorieën waren gebaseerd op alles behalve huidskleur en moesten laten zien dat de witte persoon toch echt beter was dan de Zwarte. En een van die categorieën was lichaamsbouw.

Ze vertelde in een interview met National Public Radio: “Als we in de kolonies zijn, merken we dat Afrikanen sensueel zijn. Ze houden van seks en van eten. En daarom zijn ze vaak te dik. Wij Europeanen hebben rationele zelfbeheersing. Dit maakt ons tot het beste ras ter wereld. Dus wat betreft lichaamsomvang zouden we slank moeten zijn en op moeten letten wat we eten.”

Het zwarte lichaam als waarschuwing

Trigger warning: uitbuiting, racisme, misbruik

En deze vorm van ‘koloniale dikfobie’ is volgens Kate Manne nog steeds iets wat ons tegenhoudt in de acceptatie van verschillende (en ons eigen) lichamen. Het is niet heel gek aangezien ons bestaan zo gevormd wordt door dingen die nog niet heel lang geleden gebeurd zijn.

Zo werd de tot slaaf gemaakte Zwarte Saartjie Baartman (niet haar echte naam) in 1810 meegenomen van Kaapstad naar Europa om daar tentoongesteld te worden. Mensen mochten haar lichaam bekijken, aanraken en op haar dikke billen zitten. Ze werd in een kooi aan ketenen tentoongesteld en compleet vernederd en uitgebuit. Ze stierf in 1815 aan wat waarschijnlijk de pokken waren.

Na haar dood werd haar lichaam verder uitgebuit door de wetenschap en musea. Het lichaam van de Zwarte vrouw was tot een attractie gemaakt terwijl, vlak voor de tijd van de slavernij, de witte vrouwen van Rubens nog werden gezien als het schoonheidsideaal.

Maar de slavernij en de verdere dehumanizatie van Zwarte mensen zorgde ervoor dat dit veranderde. In het eind van de zeventiende eeuw schreven Franse wetenschappers als Georges-Louis Leclerc over de parallel tussen vraatzucht, domheid en de kenmerken van Afrikaanse mensen.

Er werd geprobeerd om meer afstand te creëeren tussen de witte mens en de Zwarte en dunheid was een van de manieren waarop dit gedaan werd. En dit werd doorgezet in de 19e eeuw door bladen als Harper’s Bazaar die dikheid in verband brachten met “Afrikaanse inboorlingen”.

In het begin van de 20e eeuw werd dikheid gezien als een moreel falen en bestond de “obesitas epidemie” vooral uit dikke Zwarte lichamen die bestempeld werden als “sociale ballast”.

Het body positivity probleem: Racisme, dikfobie

Dikfobie kan niet los gezien worden van racisme. Omdat ons huidige schoonheidsideaal – en de constante progressie van deze idealen – allemaal gebouwd zijn op de haat van het Zwarte lichaam. De body positivity beweging probeerde dikheid te accepteren en zelfs ‘mooi’ te vinden.

Maar zonder aandacht te besteden aan hoe de acceptatie van lichamen vast zit aan de acceptatie van Zwarte lichamen en Zwarte mensen, zal zo’n beweging altijd falen. Onze obsessie met dunheid is een obsessie met witheid en de ideeën van superioriteit die ons eeuwen geleden aan zijn gepraat door racistische wetenschappers en dokters die de slavernij goed wilden praten.

Het is een obsessie met morele goedheid wat naar voren komt in Ozempic shaming. Want je kunt alleen dun zijn door de “rationele zelfbeheersing” waar Europeanen tijdens de tijd van de slavernij zo trots op waren. Onze obsessie met ‘dunheid’ hangt samen met een geïnternaliseerde haat voor lichamen die eeuwenlang neer gezet werden als ‘lui’ en ‘slecht’.

En dat is ook waarom mensen, zodra ze kunnen, altijd terug zullen vallen op het schoonheidsideaal van dunheid. Totdat we onze dikfobie en ons racisme en hoe dit ons idee over ‘lui’ en ‘moreel goed of slecht’ vormt aanpakken, zal een beweging als die van body positivity nooit lang blijven bestaan.

Zoals Whitney Greyton schrijft voor Afropunk: “body positivity werd een rookgordijn dat een onsmakelijke realiteit verbergt… de diep racistische, afschuwelijke witte supremacistische oorsprong van anti-dikheid.” En de opkomst van snelle middelen als Ozempic geeft deze realiteit duidelijk weer.

het body positivity probleem in Nederland

In Nederland is het Ozempic probleem (nog) niet zo groot als het in de VS was en bestaat de hype niet op dezelfde manier. Je kunt het medicijn hier namelijk niet krijgen zonder recept van de dokter en het kopen van Ozempic op de zwarte markt is illegaal.

Maar dat betekent niet dat we hier in Nederland hartstikke body positive zijn. De dieetcultuur hier in Nederland is nog steeds populair en organisaties als het Voedingscentrum gebruiken nog steeds de inmiddels outdated BMI om gezondheid te bepalen.

In 2023 liet het CBS weten dat 6 op de 10 volwassenen wel eens geprobeerd heeft om af te vallen. Dikfobie (en racisme) is nog steeds de orde van de dag in het dagelijkse leven van veel Nederlanders. En tot we onze interne medeplichtigheid in dikfobie én racisme aanpakken zullen we hier ook niet zo snel vanaf komen.

Want echte vrijheid voor alle lichamen komt niet alleen van de juiste plaatjes in reclames en tijdschriften. Het betekent het aanpakken van je eigen vooroordelen en ideeën over wat ‘mooi’ echt betekent en wie dat label wel of niet mag hebben.

Image by: Freepik

Source: People, Medium, Verywellmind, Healthline, Dikke Vinger, CBS, Onetwo: digital, The Harvard Gazette, The Guardian, Dazed Digital, UCLA, Historiek, Afropunk, Broadview

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.