Culturele appropriatie: wat is dat – en wat is het niet?
Het begrip 'culturele appropriatie' – of culturele toe-eigening – komt af en toe opduiken, maar wat is het precies? En ook belangrijk: wat is het niet?
Je hebt het begrip ‘culturele appropriatie’ vast wel eens gehoord. Het komt vaak opduiken wanneer een witte celebrity weer in een look verschijnt die ze beter niet had kunnen dragen. Bijvoorbeeld toen Kim Kardashian cornrows droeg, of Adele met haar bantu knots.
Voor veel witte mensen is het begrip culturele appropriatie moeilijk te begrijpen; ze snappen het probleem niet en vinden dat cultuur niet iets is wat je kunt ’toe-eigenen’.
Maar culturele appropriatie is meer dan alleen het dragen van bepaalde kleding of haarstijlen. Het gaat om intentie, uitvoering en een gebrek aan respect voor de cultuur die toegeëigend wordt. En kan daarom heel schadelijk zijn voor de culturen die ‘gestolen’ worden.
Culturele appropriatie is een fenomeen dat ontstaan is vanuit het kolonialisme en wordt dan ook gezien als een post-koloniaal gebruik. Maar het is niet iets wat alleen gedaan kan worden door witte mensen; mensen van alle culturen kunnen elementen van andere culturen toe-eigenen – ook van ‘witte’ culturen. En nee, dat betekent niet dat blond haar of een spijkerbroek dragen opeens culturele toe-eigening is.
We leggen je uit wat cultural appropriation precies is – maar ook wat het níét is.
Wat is culturele appropriatie?
Culturele appropriatie of toe-eigening is het pakken van elementen uit een cultuur zonder deze cultuur hierin te eren of een goede representatie van die cultuur te geven. Culturele diefstal, dus.
Dit kan ervoor zorgen dat stereotypen juist gevoed worden of dat de elementen helemaal los komen te staan van de cultuur waar ze van ‘geleend’ zijn. Ook kan het zijn dat iemand elementen uit een cultuur toe-eigend om daar dan vervolgens geld mee te verdienen zonder ooit terug te geven aan de gemeenschap waar de culturele elementen vandaan komen.
Toe-eigening wordt gedaan door een dominante groep bij een minderheidsgroep en draagt bij aan de onderdrukking van die minderheidsgroep. Er is dan ook altijd sprake van een machtsverschil.
Het tegenovergestelde van culturele appropriatie is culturele waardering. Hierbij wordt de cultuur van de ander juist gerespecteerd, worden de culturele elementen niet belachelijk gemaakt of stereotyperend ingezet en wordt de culturele waarde en toepassing van de elementen gerespecteerd. Bijvoorbeeld wanneer je naar een cultureel festival gaat, eten van een andere cultuur probeert of deelneemt aan tradities of gebruiken van een andere cultuur.
Het verschil is de houding; de eerste gaat uit van een gevoel recht te hebben op iets. De tweede gaat uit van wederzijds respect.
De groep waar het culturele element vandaan komt is degene die bepaalt of het toe-eigening of waardering is.
En er zijn verschillende vormen van culturele appropriatie.
Culturele appropriatie: schadelijke vormen
De eerste vorm van culturele appropriatie is een vorm waarbij de persoon die toe-eigend, zelf profiteert van het culturele element.
Zo zijn er bijvoorbeeld sieradenmakers die bepaalde inheemse ontwerpen namaken en dus sieraden verkopen met inheemse patronen of technieken zonder de cultuur waar deze patronen en technieken vandaan komen te betalen. Dit geldt ook voor grote modeketens die voor patronen ‘inspiratie’ opdoen in Afrikaanse landen.
Of wanneer een winkel tipi’s verkoopt of droomvangers.
Dit zijn elementen die uit de cultuur van de inheems-Amerikaanse bevolking komt. Maar zij zien hier nooit iets voor terug. De cultuur wordt dan gestolen en uitgebuit voor winst.
Een andere schadelijke vorm van culturele toe-eigening is wanneer iemand een cultureel element gebruikt als grap of op een beledigende manier. Bijvoorbeeld wanneer mensen tijdens carnaval verkleed gaan als ‘sexy’ Pocahontas of als de matchmaker uit Mulan (Fa Mulan).
Of de ‘Carnival Festivale’-attractie in de Efteling, waar bepaalde culturele elementen met opzet als grap neergezet werden.
stigmatisatie en culturele appropriatie
De derde vorm van culturele appropriatie is de vorm waarbij het culturele element helemaal los wordt gehaald van de originele betekenis. Dit is vooral heel respectloos richting de cultuur waar het element vandaan komt.
Bijvoorbeeld wanneer mensen hoofdtooien met veren dragen naar festivals. Deze ‘warbonnets’ hebben een specifieke betekenis en worden in de inheems-Amerikaanse cultuur gedragen door de leiders van de gemeenschap tijdens speciale gelegenheden. De veren op deze tooi moet je in bepaalde culturen verdienen en worden niet zomaar weggegeven.
Of witte mensen die Zwarte haarstijlen dragen – haarstijlen die in de Afrikaanse landen een specifieke betekenis culturele waarde hadden die samenhing met leeftijd, religie, status en burgerlijke staat.
Maar ook de bindi – de stip op het voorhoofd van Indiaase vrouwen – heeft een specifieke betekenis. Net als de patronen op kleding in verschillende culturen, of de patronen van tribal tattoo’s.
De laatste vorm van culturele appropriatie is de vorm waarbij een bepaald element zonder enige backlash gebruikt kan worden door iemand buiten de cultuur terwijl de mensen van de cultuur er nog steeds voor veroordeeld worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij cornrows, locs en andere Zwarte haarstijlen die bij Zwarte mensen vaak ‘onprofessioneel’ genoemd worden maar bij witte mensen gevierd.
Karisha, een geïnterviewde in een documentaire van de BBC over culturele toe-eigening vertelt: “Als je deel uitmaakt van een samenleving die je heeft verteld dat je uiterlijk slecht is, dan is het erg respectloos tegenover de mensen die dat hebben moeten doorstaan, als iemand uit diezelfde samenleving vervolgens zegt: ‘Ach, ik doe het gewoon omdat het in de mode is, en het is een muziekfestival, dus wat maakt het uit’.”
Voorbeeld culturele appropriatie
We noemden hierboven al een aantal voorbeelden van culturele toe-eigening, maar er zijn veel meer te noemen. Het kan gaan om symbolen, kleding, tradities en gebruiken. Een aantal veelvoorkomende vormen van culturele toe-eigening:
- Religieuze of ceremoniële kleding of voorwerpen gebruiken als accessoires. Zoals bij traditionele inheems-Amerikaanse kleding.
- Kostuums die een stereotype of karikatuur maken van een bepaalde cultuur. Zoals sombrero's of 'Arabische' oufits.
- Tattoeages van heilige symbolen zoals tribals.
- Zwarte haarstijlen bij mensen die niet Zwart zijn.
- Taal en woorden gebruiken die in een bepaalde cultuur een specifieke betekenis hebben. Zoals 'spirit animal'. Of AAVE (African-American Vernacular English); een dialect waar Zwarte mensen voor veroordeeld worden maar die bij witte mensen juist 'cool' genoemd wordt.
- Traditionele dans, muziek, patronen of andere kunstvormen zonder toestemming of het vermelden van de cultuur waar dit vandaan komt.
- Het gebruiken of maken van bepaalde gerechten zonder aandacht en respect te hebben voor de culturele betekenis van het gerecht, of het aanpassen en presenteren van een gerecht alsof het uit die cultuur komt terwijl dat niet zo is.
- Geld verdienen aan bovenstaande dingen. Bijvoorbeeld een OnlyFans-account waar de creator 'Pocahontas' speelt, een food-influencer die Koreaans voedsel maakt, of een marktverkoper die sieraden gemaakt met African Beads verkoopt. Maar er zijn nog veel meer voorbeelden van culturele toe-eigening te noemen.
Wat is géén culturele appropriatie?
Het begrip culturele toe-eigening wordt op dit moment ook steeds vaker door witte mensen gebruikt. Zo beschreef Piers Morgan Beyoncé’s look in een Levi’s advertentie als ‘culturele toe-eigening’ omdat zij in de video blond haar had en een spijkerbroek droeg. Dingen die volgens hem passen bij de “witte cultuur”.
Maar dat is niet hoe culturele toe-eigening werkt.
Niet alleen zijn er Zwarte mensen met natuurlijk blond haar, maar spijkerbroeken zijn niet onderdeel van specifiek de “witte cultuur”. Sterker nog: er bestaat niet één “witte cultuur”. Als de spijkerbroek al “cultuur” is, dan is het Amerikaanse/Western-cultuur. Waarom zou een Zwarte Amerikaanse vrouw dat niet mogen dragen?
Daarnaast kan culturele toe-eigening alleen gedaan worden door een dominante groep. In het geval van Beyoncé (een Zwarte vrouw) vs. de “witte cultuur”, is die laatste nog steeds de dominante groep. Al helemaal in de Verenigde Staten.
Het is extra krom wanneer je je bedenkt dat Afro-Amerikaanse mensen honderden jaren geleden zonder toestemming naar Europese/witte landen gebracht zijn en daar wel de cultuur moesten overnemen om überhaupt kans te maken op werk, een huis of leven.
Als je het wilt hebben over culturele toe-eigening van “witte cultuur”, dan kun je het hebben over de Schotse kilt, de Amish, of de Ierse feestdag St. Patrick’s Day.
Maar alsnog staan deze witte culturen in onze maatschappij niet zo onder druk als de niet-witte culturen die we constant toe-eigenen. Het wordt dan ook tijd voor wat minder appropriatie en wat meer appreciatie.
Image by: Magnific
Source: Teen Vogue, Britannica, Very Well Mind, BBC, YWCA, Milwaukee Community Journal
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds