Het duistere verleden van Disney: altijd aan de verkeerde kant van de geschiedenis
Jimmy Kimmel mag weer terugkomen maar het is niet de eerste keer dat Disney aan de verkeerde kant van de geschiedenis staat. Dit is het duistere verleden van Disney – én het duistere heden.
Trigger warning: in dit artikel komen verschillende filmpjes voor met racistische afbeeldingen en thema’s. De thumbnails hiervoor bevatten dezelfde racistische afbeeldingen en thema’s. Bij elk filmpje wordt een extra waarschuwing gegeven over de inhoud. Ook komt er in dit artikel zelf racisme, seksisme en antisemitisme voor.
Vorige week kwam Amerika opnieuw slecht in het wereldnieuws: late-night talkshow host Jimmy Kimmel was van de buis gehaald door een (milde) opmerking over de moord op Charlie Kirk. Wat volgde was een massale boycot op Disney met duizenden mensen die hun Disney+ abonnement opzeiden. Deze week werd bekend dat Jimmy Kimmel toch weer op tv mag komen en een aantal mensen praatten alweer over het opnieuw afsluiten van hun Disney abonnement. Maar is dat echt de juiste zet wanneer Disney keer of keer bewezen heeft een behoorlijk problematisch bedrijf te zijn?
Het is namelijk niet de eerste keer – en waarschijnlijk niet de laatste – dat Disney aan de verkeerde kant van de geschiedenis staat. We duiken in het duistere verleden van Disney en waarom een langere boycot eigenlijk helemaal geen slecht idee is. Tot er iets fundamenteel veranderd in de organisatie van het bedrijf en de manier waarop Disney steeds besluit om de ‘witte’ keuze te maken. Iets wat onslosmakelijk samenhangt met waar Disney op gebouwd is – en door wie.
aan de verkeerde kant van de geschiedenis: jimmy kimmel
Laten we eerst kort in de huidige controverse rond het bedrijf duiken. Jimmy Kimmel zei in zijn show: “de MAGA-bende probeert wanhopig om deze jongen die Charlie Kirk heeft vermoord te karakteriseren als iets anders dan een van hen” en beschuldigde Republikeinen van het “scoren van politieke punten” over de dood van ‘debate bro’ Charlie Kirk. Hij eindigde met een grap over Trump die helemaal niet van slag leek over de dood van, volgens Trump zelf, een hele goede vriend. Jimmy Kimmel zei dat Trumps rouwproces leek op “hoe een vierjarige rouwt om een goudvis”.
Na deze show was de voorzitter van de Federal Communications Commission (FCC), een overheidsinstantie die zich bezighoudt met communicatie in de Verenigde Staten, te gast bij een podcast van de rechtse Benny Johnson. FCC voorzitter Brendan Carr zei tijdens die podcast: “We kunnen dit op de gemakkelijke manier doen, of op de moeilijke manier. Deze bedrijven kunnen manieren vinden om hun gedrag aan te passen en actie te ondernemen tegen Kimmel, of, weet je, er komt extra werk aan voor de FCC.” Een duidelijk dreigement voor de omroeporganisaties, en onder andere Walt Disney Co., het bedrijf waar het netwerk ABC onder valt dat Jimmy Kimmel uitzendt, gaf meteen toe.
Amerikaanse nieuwssite NPR schrijft: “Nexstar, Sinclair en de moedermaatschappij van ABC, Walt Disney Co., hebben allemaal belangrijke deals in behandeling die goedkeuring vereisen van de FCC of federale antitrustregelgevers.” In het nieuws stond de volgende dag dat de show van Jimmy Kimmel “voor onbepaalde tijd” van tv werd gehaald en van alle kanten van het politieke spectrum werd dit gezien als een duidelijk aanval op de vrijheid van meningsuiting. Dit resulteerde in een gerichte aanval op Disney waarbij duizenden mensen hun Disney+ abonnementen op zeiden.
Jimmy Kimmel ging in overleg met Disney en ABC en deze week mocht hij alweer terugkomen op tv. De boycot van Disney zorgde voor een daling in de koersen waardoor de aandeelhouders van Disney onrustig werden en het bedrijf nu ook aansprakelijk hielden. Daarnaast spraken veel grote sterren (inclusief grote Disney sterren) zich uit tegen het bedrijf waardoor ze steeds negatiever in het nieuws kwamen. Veel sociale media gebruikers zeiden over de actie tegen Jimmy Kimmel: “Disney gehoorzaamt al vooraf”. “Vooraf gehoorzamen” is iets wat vaak genoemd wordt in relatie tot autoritarisme. In zijn boek “On Tyranny: Twenty Lessons From The Twentieth Century“ schrijft Timothy Snyder: “Gehoorzaam niet bij voorbaat. Het grootste deel van de macht van autoritarisme wordt vrijwillig gegeven. In tijden als deze denken individuen vooruit over wat een repressievere regering zal willen, en bieden zichzelf vervolgens aan zonder dat hen daarom gevraagd wordt. Een burger die zich op deze manier aanpast, leert de macht wat zij kan doen.”
Disney’s bereidheid om zonder tegenargument toe te geven aan de Amerikaanse overheid die fascistische tactieken gebruikt, speelt rechtstreeks in op de effectiviteit van de fascistische Amerikaanse overheid. Daarnaast wijst mensenrechtenadvocaat Kirsten Zornada op Threads op het feit dat Disney die toegeeft en Jimmy Kimmel opnieuw op tv brengt juist ook een teken van fascisme kan zijn. Zij schrijft: “Het fascisme gedijt door de illusie van een vrije pers te wekken. Dit betekent dat er dreigementen worden geuit tegen degenen die zich mogelijk niet conformeren, totdat zij zich overgeven. In het Italië van Mussolini waren er geheime afspraken waarbij nieuws- en entertainmentmedia bepaalde onderwerpen niet mochten aansnijden, maar wel een zekere mate van kritiek mochten uiten om de indruk van een gezond debat te wekken. Weet gewoon dat als Kimmel terugkomt, hij zich heeft overgegeven.”
Het duistere verleden van disney: oprichter Walt disney
Dit incident met Jimmy Kimmel is zeker niet de eerste keer dat Disney de verkeerde keuzes maakt en aan de kant van ‘witheid’ staat. Maar om te zien hoe het bedrijf Disney in elkaar zit en waarom het steeds problematische keuzes blijft maken, duiken we in de geschiedenis van een heel succesvol bedrijf. Walt Disney Studios – en alles wat daar tegenwoordig bij hoort – begon met de broers Walt en Roy Disney. Twee witte mannen die in de 20e eeuw in Los Angeles begonnen met hun eigen animatiestudio, eerst onder de naam Disney Brothers Cartoon Studio, maar later hernoemd naar Walt Disney Studio.
Hier creëerden ze het allereerste populaire character: Oswald the Lucky Rabbit. Oswald was een zwart konijn dat lijkt op wat Mickey Mouse uiteindelijk zou worden. Universal Pictures huurde Disney in om een aantal films te animeren over Oswald die uiteindelijk een succes werden. Disney wilde meer geld voor zijn creatie maar Universal Studios ging hier niet in mee, probeerde achter de rug van Disney om andere (goedkopere) animators in te huren en Walt Disney stopte daarom met het maken van zijn Oswald the Lucky Rabbit-films. Maar hiermee raakte hij ook de rechten over het tekenfilmfiguur kwijt.
Tijd om een nieuw animatie te maken: Mickey Mouse; een zwarte muis met een broekje en schoenen aan. De eerste succesvolle film met Mickey in de hoofdrol was Steamboat Willie. Dit startte het succes van de Disney broers. Mickey Mouse bleef in films terugkoment en later werden ook de drie kleine biggetjes, Donald Duck, Goofy en Pluto geïntroduceerd. Mickey Mouse werd steeds groter en verscheen ook op producten zoals tandenborstels en poppen. In 1930 was Mickey Mouse een groot succes. In 1934 begon Walt Disney aan hun allereerste film: Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen. De rest is geschiedenis.
Walt Disney, anti-nazi propaganda en concentratiekampen
Walt Disney en zijn broer waren innovatieve, creatieve zakenmannen. Walt Disney begon als animator maar toen hij Steamboat Willie bedacht, heeft hij het werk van animeren aan anderen overgelaten. Ook Snow White en andere succesvolle films kwamen wel van het brein van Disney (soort van) maar niet van zijn hand. Waar hij mogelijkheden zag pakte hij ze en hoewel het zijn doel was om films te maken en mensen zijn verhalen te laten ervaren, was hij ook bezig met zijn bedrijf opzetten en uitbreiden.
Dit zorgde ervoor dat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen de studio het moeilijk had en dus op elke mogelijke manier geld moest zien te verdienen, propaganda films ging maken voor de Amerikaanse overheid met anti-Nazi boodschappen. Deze filmpjes moesten zorgen dat Amerikaanse burgers beter begrepen wat de oorlog inhield, hen inlichten over het voordeel van bijvoorbeeld het betalen van belasting, en Disney creëerde ook anti-Duitsland en anti-Japan films die nu als behoorlijk problematisch worden bestempeld door racistische stereotypes. Met het maken van deze films speelde Disney mee met het anti-Japan en anti-Duitsland sentiment in Amerika dat uiteindelijk ook leidde tot de dehumanisatie van Japanse burgers.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog had de Amerikaanse regering concentratiekampen opgezet voor Japans-Amerikaanse burgers omdat ze volgens de Amerikaanse overheid een gevaar zouden vormen voor het land. Hitler was een bondgenoot van Japan en Japan wilde graag het eigen terrein uitbreiden maar zag de Verenigde Staten als een bedreiging voor die plannen. Dus vielen ze in 1941 Pearl Harbor aan op Hawaï. Dit zorgde ervoor dat Amerika officieel betrokken raakte bij de Tweede Wereldoorlog en Japans-Amerikaanse burgers in hun eigen land vervolgd werden. Een bekende Japans-Amerikaanse acteur die opgroeide in een van die concentratiekampen is Star Trek-ster George Takei.
Maar zoals bij een concentratiekamp vaak het geval is: er moest een goede reden zijn waarom Japanse burgers door de overheid gedehumaniseerd mochten worden zonder dat de Amerikaanse bevolking hier boos over zou worden. En daar helpen propagandafilms bij. Historicus Brian Niiya, die de ervaring van Japans-Amerikaanse burgers bijhield tijdens WWII, vertelt over de racistische stereotypes in de Disney films: “Je ziet dit terug in veel afbeeldingen van ‘Japanners’ uit deze periode, waarin ze soms zelfs expliciet als dieren worden afgebeeld. Op dezelfde manier zien de blanke bandleden er tenminste nog menselijk uit, terwijl het ‘Japanse’ personage … dat nauwelijks doet.”
Hij voegt toe: “Dit soort afbeeldingen dragen bij aan het algemene gevoel dat Japanners allemaal hetzelfde waren en minder dan menselijk.” De opsluiting van Japans-Amerikaanse burgers duurde van 1942 tot 1946 en kostte verschillende Japans-Amerikanen het leven.
Waarschuwing: onderstaande filmpjes bevatten erg racistische afbeeldingen en thema’s en Nazi symbolen.
Het duistere verleden van Disney: seksisme en antisemitisme
Maar dat is niet de laatste keer dat Walt Disney en zijn animaties inspelen op schadelijke stereotypes. Zo zou Walt Disney seksistisch zijn geweest. Natuurlijk, in die tijd mochten vrouwen sowieso al vrij weinig en was de houding van Walt Disney dus niet per se verrassend, maar wel teleurstellend. In 1920 was Walt Disney Studios een gescheiden werkplek waarbij de vrouwen werkzaam waren in de ‘Ink and Paint Department’. Vrouwen probeerden wel andere banen binnen het bedrijf te krijgen maar werden geweigerd en doorverwezen naar de ‘vrouwenafdeling’.
Het bekendste voorbeeld hiervan is een oude brief die Mary Ford, een van de sollicitanten, kreeg van het bedrijf toen ze solliciteerde op een creatieve opleidingsfunctie. Zij kreeg als antwoord: “Vrouwen doen geen creatief werk in het voorbereiden van de cartoons voor het witte doek. Dat soort werk wordt alleen door jonge mannen gedaan. Hierom worden vrouwen ook niet in overweging genomen voor de opleiding”. Ze mocht wel solliciteren op een functie in de ‘Ink and Painting department’ waar ze characters mocht overtrekken en inkleuren.
Daarnaast schreef Neal Gabler in de biografie: “Sommige van zijn medewerkers dachten dat Walt niet bepaald van vrouwen hield. ‘Hij vertrouwde vrouwen en katten niet’, merkte Ward Kimball op.” De Story Department binnen Walt Disney wordt ook vaak beschreven als een echte “boy’s club“. En natuurlijk de verschillende seksistische thema’s in de populaire Disney-films waar we allemaal mee opgegroeid zijn. Zoals Sneeuwwitje die gered moet worden door een man, de Kleine Zeemeermin die haar stem letterlijk inruilt voor de liefde van een man, Doornroosje die de hele film ligt te slapen tot ze eindelijk wakker gekust wordt door een vreemde kerel en Belle die verliefd wordt op het beest dat haar gevangen houdt.
In een onderzoek uitgevoerd door taalkundigen kwam naar buiten dat in typische “meisjesfilms” zoals Sneeuwwitje, De Kleine Zeemeermin, Belle en het Beest, Pocahontas en Mulan, de mannen in de films het grootste deel van de tijd het woord hebben. Daarnaast staat heteronormativiteit centraal in Disney films; heel. veel. heteronormativiteit. En hoewel Walt Disney zelf niet betrokken was bij een groot deel van die films (hij stierf in 1966, The Jungle Book was de laatste film waar hij zelf aan meegewerkt had), was zijn studio wél een representatie van hemzelf en zijn eigen ideeën.
Ook al werd hij op het gebied van ideologie beschreven als “apolitiek”, hij was een witte man met dezelfde ideeën en geloven van een witte man in die tijd. Door een probleem met stakingen en vakbonden had hij een hekel aan communisten en sloot hij zich aan bij een antisemitische organisatie: de Motion Picture Alliance for the Preservation of American Ideals. Deze organisatie zei dat ze de industrie wilden beschermen, dat ze tegen communisme waren en ze werden door anderen beschreven als een fascistische, antisemitische, anti-vakbond organisatie die de Jim Crow wetten in Amerika steunde.
Neal Gabler schreef in zijn biografie: “Walt heeft nooit blijk gegeven van antisemitisme, maar de reden waarom ik zeg dat ik hem niet volledig vrijspreek, is omdat Walt wist – hij moet het geweten hebben, hij was veel te ontwikkeld om dat niet te weten – dat zij algemeen werden beschouwd als een groep antisemieten en hij zich vrijwillig met hen liet associëren, waardoor hij [door sommigen] als antisemiet werd beschouwd. Ik denk dat mensen dachten: als hij geen antisemiet is, wat doet hij dan bij hen? Waarom heeft hij hen niet veroordeeld? Later heeft hij hen wel veroordeeld, maar niet vanwege hun antisemitisme. Hij vond dat ze een beetje idioot en extreem waren geworden en verliet de organisatie. Maar op dat moment was het te laat om zijn reputatie op dit gebied nog te redden.”
Thema’s van antisemitisme komen ook naar voren in De Drie Biggetjes, een van de eerste films van Walt Disney, waarin de wolf een vermomming aantrok van een Joodse marskramer; een verkoper die van deur tot deur verschillende spullen en producten verkocht. Zijn vermomming kwam mét een grote neus, een grote zwarte baard én een nep accent; een antisemitisch stereotype, dus. De scène is later precies om deze reden geschrapt.
Waarschuwing: onderstaand filmpje bevat erg racistische afbeeldingen en thema’s.
Het duistere verleden van Disney: racisme en minstrelshows
Maar het meest verontrustende feit over Disney hangt samen met de inspiratie van Mickey Mouse. In de tijd dat Walt Disney begon met het ontwerpen van zijn wereldberoemde characters, zat Amerika middenin de tijd van de Jim Crow-wetten; er was sprake van segregatie op basis van huidskleur en een nog steeds populaire vorm van entertainment op dat moment waren de zogeheten “minstrel shows” en daarna ‘Vaudeville’ acts; shows waarin witte mensen hun gezichten zwart schminkten en Zwarte mensen belachelijk maakten. Deze minstrels traden op met vaak dikke rode lippen en witte handschoenen en overdreven accenten; een parodie op Zwarte mensen uit die tijd. Mickey Mouse wordt door verschillende geleerden in verband gebracht met deze minstrels.
Walt Disney baseerde het ontwerp van deze muis op de cartoon Felix the Cat van de cartoonist Pat Sullivan. Sullivan maakte in die tijd onder andere de racistische animatie “Sammy Johnsin“, gebaseerd op een character uit de minstrelshows van die tijd: Sambo. Dit was een racistische karikatuur van een Zwart jongetje waar al verschillende boeken en strips over waren gemaakt. Felix the Cat, een zwarte kat met witte mond en grote witte ogen, verscheen na Sammy Johnsin op het toneel. Deze kat was gebaseerd op verschillende Afro-Amerikaanse stereotypes. Zo had hij de nickname “Jazz Baby” en danste hij in een van de cartoons de ‘Black Bottom’; een dans uit Afro-Amerikaanse cultuur, afkomstig uit het zuiden van de Verenigde Staten ten tijde van de slavernij.
Cartoons in die tijd werden veel gemaakt aan de hand van racistische karikaturen. Zo ontwierp Ub Iwerks, de animator die Walt Disney had geholpen met zijn Mickey Mouse, na zijn tijd bij Disney ook een animatie van het minstrelpersonage “Sambo”. In de animaties is duidelijk te zien hoe deze racistische cartoons samenhangen met de filmpjes van Disney en dat zowel Felix the Cat als Mickey Mouse een minder overduidelijke vorm van minstrelsy zijn. Nicholas Sammond, schrijver van “Birth of an Industry: Blackface Minstrelsy and the Rise of American Animation” schrijft in zijn boek: “Bekende stripfiguren zoals Mickey Mouse werden overblijfselen van minstrelsy, met alle (of veel) kenmerken van minstrelsy, maar zonder veel verwijzingen naar de traditie zelf.”
Waarschuwing: onderstaande filmpjes bevat erg racistische afbeeldingen en thema’s.
Minstrelsy en Blackface in het duistere verleden van Disney
Een van de populaire performers uit 1834 gebruikte de naam “Zip Coon”. “Coon” was een scheldwoord dat gebruikt werd voor Zwarte mensen. Het woord komt van het Engelse ‘raccoon’ en in de minstrel shows werd de “Coon” uitgebeeld met verschillende typetjes. Een van die typetjes was “Zip Coon”. Dit was een geleerde wetenschapper met een hoge hoed, pantalons en een slipjas. Het Jim Crow Museum beschrijft de act als volgt: “Hij bleef lui en nutteloos, maar in de minstrelshows werd hij afgebeeld als een opzichtig geklede ‘dandy’ die ‘zich belangrijk voordoet’. In tegenstelling tot Mammy en Sambo wist Coon niet waar zijn plaats was. Hij dacht dat hij net zo slim was als witte mensen, maar zijn veelvuldige verkeerde woordgebruik en verwrongen logica suggereerden dat zijn pogingen om intellectueel met witte mensen te concurreren zielig waren.”
Bij de show hoorde een liedje met de titel “Ole Zip Coon”, een liedje dat gebasseerd was op een oud Brits liedje “The Old Rose Tree”. Dit nummer werd gebruikt voor de “Zip Coon” minstrel show en werd een aantal jaren later een klein beetje aangepast en in 1861 onder de naam “Turkey in the Straw” uitgebracht. Een nummer dat nu gezien wordt als een onschuldig Amerikaans volksliedje. Maar in 1916 kwam nóg een nieuwe versie van het liedje uit dat tegenwoordig het liedje met de meest racistische titel in de geschiedenis van Amerika genoemd wordt: “N*** Love A Watermelon Ha! Ha! Ha!” (dit is trouwens het beroemde ice cream truck liedje wat je in films en series hoort). Dezelfde melodie als “Turkey in the Straw” en “Zip Coon” maar een nieuwe titel over het racistische stereotype over Zwarte mensen en watermeloen. Pas in 1960 werd blackface en de minstrel show echt afgeschaft.
Wat dit met Mickey Mouse te maken heeft? Ditzelfde liedje dat al een racistische oorsprong heeft en in 1916 nogmaals uitgebracht werd als racistisch nummer, werd uitgebreid afgespeeld in Steamboat Willie van Walt Disney. De bladmuziek die opgegeten wordt door de geit in het filmpje is de bladmuziek van “Turkey in the Straw”. En het werd steeds duidelijker dat Walt Disney voor de creatie van zijn zwarte muis geïnspireerd was geraakt door de vaudeville entertainers van die tijd.
In de film “The Opry House” speelde Mickey Mouse een echte Vaudeville entertainer in zijn eigen show. En in 1933 komt Walt Disney met “Mickey’s Mellerdrammer”; een duidelijke minstrel show waarin alle characters blackface dragen en andere schadelijke stereotypes spelen. Het hele verhaal van de show is gebaseerd op “Uncle Tom’s Cabin” een anti-slavernij verhaal. Verschillende experts schrijven dat Mickey Mouse duidelijk geïnspireerd is op de minstrel shows van toen; voornamelijk ook door het zwarte uiterlijk, het witte gezicht en later de witte handschoenen.
Professor M. Thomas Inge, een “Mickey Mouse-essayist” schrijft: “Mickey had een zwart lichaam en hoofd, grote witte ogen en een wit gebied rond de mond – allemaal kenmerken van Afro-Amerikanen zoals die stereotiep werden afgebeeld in cartoons, illustraties en advertenties uit die tijd en gebaseerd op het beeld van minstrelshowartiesten met een zwart geschminkt gezicht. Toen er witte handschoenen werden toegevoegd, kwam Mickey nog dichter bij zijn bronnen.” Nicholas Sammond schrijft: “De Amerikaanse animatie, die zijn oorsprong vond en veel van zijn blijvende conventies ontwikkelde op het vaudevillepodium, is niet zomaar een van de vele tekstuele vormen; het is ook een performatieve traditie die veel te danken heeft aan en verweven is met blackface minstrelsy en vaudeville.”
Tel daarbij op dat deze racistische karikaturen nog vaker terugkwamen in Disney-films én dat Walt Disney zelf ook de taal van die tijd gebruikte: hij noemde de dwergen uit Sneeuwwitje volgens Neal Gabler een “hoop n****” en gebruikte het woord “p*ckan*nny”; een racistisch stereotype van Zwarte kinderen dat ook in de minstrelshows gebruikt werd. Het bekendste voorbeeld hiervan is Topsy; een Zwart meisje met vlechten dat er precies zo uit ziet als Mickey in Walt Disney’s “Mellerdrammer”. Deze racistische karikatuur kwam ook naar voren in de film Fantasia uit 1940 maar is inmiddels na kritiek uit de film gehaald.
Waarschuwing: onderstaande filmpjes bevatten erg racistische afbeeldingen en thema’s.
Het duistere verleden van disney: song of the south
Een andere zwarte pagina uit de geschiedenis van Disney heeft de animatiestudio over de jaren proberen uit te wissen. In 1946 kwam de film Song of the South uit; een film waarin een voormalig tot slaafgemaakte (Uncle Remus) op een plantage woont en vrienden wordt met een klein wit jongetje die het moeilijk heeft met de scheiding van zijn ouders. Uncle Remus helpt het jongetje door hem oude Afrikaanse volksverhalen te vertellen die vervolgens tot leven komen. Aan het einde van de film kan het witte jongetje verder – mét de magie van Uncle Remus – terwijl de oude man achterblijft op de plantage.
De film kwam uit net op het moment dat veel Afro-Amerikaanse soldaten terugkwamen na de Tweede Wereldoorlog om vervolgens in Jim Crow Amerika terecht te komen waar segregatie nog steeds aanwezig was en lynchings niet zeldzaam. In “Framing Blackness: The African American Image in Film” schrijft filmwetenschapper Ed Guerrero over die jaren: “Hollywood leek onbeslist over hoe het de ervaringen van het oude zuiden moest interpreteren in het plantagegenre, dat een beperkte maar zwakke comeback maakte. Films als ‘Song of the South’ gaven toen een zogenaamd ‘idyllisch’ beeld van de periode voor de burgeroorlog en de wederopbouw, waarin Afro-Amerikanen volgzaam en onderdanig waren, alleen aanwezig om de grillen van witte mensen te dienen en niet ontevreden waren over hun afschuwelijke omstandigheden.”
Amerika probeerde de heftige realiteit van het slavernijverleden uit te wissen en probeerde deze compleet wit te wassen; iets wat vandaag de dag nog steeds gedaan wordt door te suggereren dat er “blije slaven” bestonden die vooral heel dankbaar en gelukkig waren met hun ‘meesters’. Song of the South is een duidelijke vorm van ‘whitewashing’ en volgens de National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) helpt de film om “een gevaarlijk verheerlijkt beeld van slavernij in stand te houden” en “de indruk te wekken van een idyllische meester-slaafrelatie, wat een verdraaiing van de feiten is”.
Waarschuwing: onderstaand filmpje bevat racistische afbeeldingen en thema’s
Een van de bekendste liedjes uit de film, “Zip-a-Dee-Doo-Dah” lijkt op het liedje “Ole Zip Coon” uit de “Zip Coon” minstrelshow met de tekst: “O Zip a duden duden duden zip a duden day.” In 2020 heeft Disney de film van al zijn platforms gehaald en is het liedje ook uit attracties in Disneyland gehaald.
Andere problematische scènes en thema’s die in Disneyfilms naar voren komen krijgen tegenwoordig een disclaimer voor de film begint: “This programme includes negative depictions and/or mistreatment of people or cultures. These stereotypes were wrong then and are wrong now. We want to acknowledge its harmful impact, learn from it and spark conversation to create a more inclusive future together.” Bepaalde scènes zijn helemaal uit de films gehaald, zoals de kraaien in Dumbo die ook duidelijk een vorm van minstrelsy zijn waarbij de hoofdkraai “Jim Crow” heet die gespeeld wordt door een witte acteur die doet alsof hij Zwart is.
Ook zit er in Dumbo een liedje, de “Song of the Roustabouts”, waarin een groep Zwarte mensen van wie je het gezicht niet kunt zien het circus opbouwen terwijl ze zingen “We work all day, we work all night. We never learned to read or write. We’re happy-hearted roustabouts … Keep on working! Stop that shirking! Grab that rope, you hairy ape!” In Disney’s Peter Pan wordt de inheemse bevolking racistisch afgebeeld met verschillende stereotypen. Op de website van Disney wordt uitgelegd: “De film geeft een stereotiep beeld van inheemse volkeren dat geen recht doet aan hun diversiteit en authentieke culturele tradities. Ze spreken een onverstaanbare taal en worden herhaaldelijk aangeduid met de beledigende term ‘redskins’. Peter en de Lost Boys dansen, dragen hoofdtooien en andere overdreven attributen, waarmee ze de cultuur en beeldtaal van inheemse volkeren bespotten en zich toe-eigenen.”
Ook in Pocahontas I en Pocahontas II komen deze racistische stereotypen naar voren waarin de inheemse bevolking van Amerika neergezet wordt als “wilden”.
Waarschuwing: onderstaand filmpje bevat racistische afbeeldingen en thema’s.
Opvallend feitje: hoewel Disney dus hard zijn best doet om alle vormen van schadelijke content uit hun films en series te halen of disclaimers toe te voegen, hebben ze dit (voor zover wij op dit moment kunnen zien) niet gedaan voor de films op de Nederlandse Disney+. De kraaien zitten nog in Dumbo en voor de start van Peter Pan komt geen waarschuwing op het scherm. Wel staat er in de ‘details’-sectie van de film een kleine content advisory.
Opvallend is ook dat de beroemde blackface-scene uit The Office, die in Amerika uit alle versies is gehaald, op Disney+ in Nederland nog gewoon te zien is; een duidelijk cultuurverschil in hoe de Nederlandse media nog steeds omgaat met de racistische karikatuur “Zwarte Piet”.
Walt disney films en niet-zo-subtiele 'coding'
Een ander problematisch aspect van Disney dat vaak naar voren komt is hoe ze gebruik maken van cinematic coding bij het creëren van hun characters en typetjes. Bij symbolisch ‘coden’ maakt een filmmaker gebruik van kostuums, kleuren, stemgebruik etc. om een bepaalde sfeer of een bepaald gevoel neer te zetten dat dan weer overkomt op de kijker. In Disney-films wordt dit op verschillende niet-zo-subtiele manieren gedaan. En hier krijgt Disney ook behoorlijk vaak kritiek op – vooral op de films die we vroeger als kind constant opnieuw keken.
Een duidelijk voorbeeld van cinematic coding in Disney-films is het feit dat heel veel van de villains in de films neergezet worden als queer characters. Dit wordt “Queer Coding” genoemd: niet-queer characters op een bepaalde manier neerzetten door het gebruik van queer-achtige details. Scar uit The Lion King is een character en een van de meest duidelijke is Ursula uit The Little Mermaid. Maar ook Captain Hook in Peter Pan, Governor Ratcliffe in Pocahontas, Jafar in Aladdin en zelfs Gaston en Lefou uit Beauty and the Beast hebben queer-coded karaktereigenschappen. Wat al deze characters met elkaar gemeen hebben? Ze worden neergezet als villains. En dat werkt stereotypes in de hand die, met de enige queer-achtige characters als villains, geen positieve indruk achterlaten.
De website Gaysi schrijft: “Deze films gebruiken stereotypen die worden geassocieerd met de queer-gemeenschap en maken er grappen over. Hierdoor wordt het publiek geconditioneerd om queer zijn gelijk te stellen aan immoreel zijn. Het ondersteunt het schadelijke verhaal dat heteroseksuele personages bewonderenswaardig kunnen zijn, maar dat mensen uit de gemeenschap alleen maar duivels kunnen zijn.” Wanneer je kijkt naar de reden voor deze keuzes, gaat het om het creëren van iemand die “anders” is: iemand die niet past in het idee van ‘normaal’ en daardoor makkelijker te zien is buiten de “wij”-groep. En daar kiest Disney gedragingen, uiterlijke kenmerken en karaktereigenschappen voor die altijd buiten de heteronormatieve, cisgender, witte, dunne normen vallen.
Want de villains zijn niet alleen queer-coded. Disney doet ook aan ‘Jew-coding’ waarbij villains neergezet worden met stereotype uiterlijke kenmerken die als antisemitisch bestempeld kunnen worden. De prinsessen en de prins hebben altijd kleine neusjes, een witte huid, ronde gezichten en zijn – voor zover dat met een tekenfilmfiguur kan – conventioneel aantrekkelijk. De villains daarentegen? Die hebben lange gezichten met haakneuzen zoals Hades uit Hercules of de stiefmoeder uit Assepoester. Ook Maleficent heeft een scherpe kin en een haakneus en kapitein Haak ziet er uit als een racistisch stereotype met zijn grote neus, prominente kin en donkere haar.
De klassieke verhalen van Disney zijn veelal gebaseerd op de verhalen van de gebroeders Grimm die vol zitten met antisemitische stijlfiguren. En Disney heeft hier veel van overgenomen voor het ontwerp van hun Disney villains. Naast de antisemitische haakneus worden de villains ook vaak duidelijk niet wit afgebeeld. Zo heeft Jafar uit Aladdin niet alleen een haakneus en een lang gezicht en een scherpe kin (waardoor hij er heel anders uitziet dan de andere characters uit datzelfde ‘Arabische’ land) hij heeft ook een donkerdere huidskleur dan Aladdin en Jasmine. In Jungle Book worden King Louie en zijn apen duidelijk neergezet als Zwarte mensen (witte acteurs die Afro-Amerikaanse accenten naspelen) terwijl Baloo, de vriendelijke beer die Mowgli helpt, praat en zich gedraagt als een witte man.
Op deze manier speelt Disney in op bepaalde klassenverschillen en rassenverschillen die in de dierenwereld niet voorkomen. Zo heeft Bagheera een Brits accent en zet hij zichzelf neer als ‘slimmer’ dan bijvoorbeeld de Amerikaanse Baloo, maar staat Baloo duidelijk boven de ‘criminele’ apen. Het gebruik van Britse accenten om voornamelijk villains van de Amerikaanse helden te onderscheiden wordt ook veel gedaan in Disney-films. De manier waarop characters – vooral de dieren – praten, speelt duidelijk in op verschillen in intelligentie, klasse en dus ook ‘goed’ of ‘slecht’.
Zo worden de stemmen van de hyena’s in de Lion King ingesproken door een Zwarte vrouw, een Latino man en een witte stemacteur (die neergezet wordt als ‘dom’) en wonen ze in de Lion King-versie van de ‘ghetto’. De ‘bad guys’ zijn vaak niet heel slim en worden makkelijk door de ‘helden’ voor de gek gehouden. De fysieke kenmerken van de villains worden vergroot wanneer ze nog kwaadaardiger moeten lijken en ‘dik’ staat in veel Disney films gelijk aan ‘dom’ of ‘lelijk’.
Disney en plagiaat: onoriginele ideeën
We hebben al behoorlijk wat problematische aspecten van Disney op een rijtje gezet maar er bestaan nóg meer redenen waarom Disney misschien niet ze ‘magisch’ is als ze zelf zeggen. Want we weten allemaal dat de beroemde verhalen van Disney niet door Walt zelf bedacht zijn; veel van de verhalen zijn gebaseerd op sprookjes en verhalen die al lang bestonden maar waar geen copyright meer op zit. Maar wist je dat Disney bepaalde verhalen gewoon gestolen heeft van andere culturen?
Disney’s Lion King; een van de favoriete films van veel Disney-kijkers, lijkt wel heel erg op een Japanse anime met de naam Kimba the White Lion. Disney bleef volhouden dat ze geen idee hadden van Kimba en dat ze niet bekend waren met het werk van Osamu Tezuka, de bedenker van Kimba en een grote naam in de wereld van animatie, maar de overeenkomsten zijn net iets té toevallig. Japanse tekenaars wilden graag dat Disney credit zou geven aan de inmiddels overleden Tezuka maar Disney bleef volhouden dat het om een ‘origineel verhaal’ zou gaan. En het is inmiddels wel bekend dat je tegen Disney geen rechtzaken begint. Al klagen zij wel constant iedereen aan.
Kimba en de Lion King bestaan dus beide naast elkaar en in Japan is Kimba ook zeker populair. Maar de film heeft nooit zoveel succes gehad als de Lion King en Disney.
Een andere film van Disney die ook wel heel erg op een Japanse anime lijkt is Atlantis: The Lost Empire. Deze film zou heel erg lijken op een Japanse anime met de naam Nadia: The Secret of Blue Water. De makers van deze anime vonden de verhalen, character designs en de setting zoveel op elkaar lijken dat ze Disney wél aan wilden klagen. Maar veel bedrijven durven niet tegen de grote animatie studio in te gaan. Hiroyuki Yamaga, een medewerker van het productiebedrijf Gainax, vertelde in die tijd: “We hebben eigenlijk geprobeerd om NHK een ruzie met Disney te laten beginnen, maar zelfs het nationale televisienetwerk van Japan durfde zich niet met Disney en hun advocaten in te laten.”
Disney zelf had natuurlijk nog nooit van Nadia gehoord en ook hier kwamen ze mee weg. Voor de trailer van Frozen is Disney wél aangeklaagd; een rechtszaak die ze verloren hebben omdat de opzet, het verhaal en de characters in de trailer van de film bijna compleet gelijk waren aan de korte film The Snowman die in 2011 al uitkwam.
Disney op de boycotlijst: israel en palestina
En dan is er natuurlijk nog het feit dat Disney nu al bijna twee jaar op de BDS-lijst staat; de Boycott, Divestment, Sanctions-lijst met bedrijven die geboycot kunnen worden om zo Israël te raken. Disney heeft in het verleden aangekondigd $2 miljoen te doneren aan initiatieven die Israël steunen. Robert A. Iger, de CEO van Disney zei na 7 oktober: “Wij veroordelen deze aanslagen, de haat die eraan ten grondslag ligt, en alle vormen van terrorisme, en we zullen ons blijven inzetten om meer manieren te vinden om steun te bieden in de regio en om de slachtoffers, hun families en alle getroffenen van deze oorlog te eren.”
Het bedrijf deed zelf verschillende donaties maar spoorde ook hun werknemers aan om te doneren en die donaties te matchen. Daarnaast besloot Disney aan de verkeerde kant van de geschiedenis te gaan staan toen zij Rachel Zegler onder de bus gooiden om haar uitspraken over Palestina maar Gal Gadot, die uitgesproken en trots Israëlisch (en ex-IDF soldaat) is, niet.
Kortom: genoeg reden om nog eens extra na te denken voor je je Disney+-abonnement weer activeert. Disney is een kapitalistisch bedrijf opgezet door een witte man voor witte mensen. Het feit dat ze de laatste tijd meer diverse verhalen maken lijkt op dit moment meer te gaan om ‘woke’ spelen dan echt ‘woke’ zijn. Want zoals de geschiedenis én de gebeurtenissen van de afgelopen tijd rond Jimmy Kimmel laten zien: Disney kiest altijd de kant van winst en daarmee de verkeerde kant van de geschiedenis.
Image by: YouTube still “Steamboat Willie” door Walt Disney Co.
Source: Timothy Snyder, The Hollywood Reporter, BBC, NPR, Anne Frank House, Box Office Mojo, Smithsonian Magazine, Walt Disney Archives, Jewish Telegraphic Agency, Jim Crow Museum, Inside the Magic, Decolonizing the Music Room, Vulture, NBC News, Lambiek.net, Walker, San Francisco Silent Film Festival, KBOO, Gaysi, Eric J. Juneau, The Michigan Daily, Hey Alma, Script Click Create, The Prolongation of Work, The Talon, The Notenki Memoirs
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds