Insecten sterven nu overal uit: dit is waarom en wat je kunt doen
De insectenpopulatie neemt alarmerend snel af en verschillende insecten sterven uit – ook in ongerepte natuurgebieden. Wij vertellen waarom en wat jij kunt doen om te helpen.
Dit jaar bereikten we een nieuw dieptepunt, een nieuw tijdperk van ecologische ineenstorting dat door de media ‘insectageddon’ genoemd wordt. Ook wel de ‘Insect Apocalypse‘. De hoeveelheid insecten in de wereld gaat namelijk drastisch snel omlaag. Ook op plekken waar deze insecten amper in aanraking komen met mensen of vervuiling.
Wereldwijd gaat er elk jaar tussen de 1% en 2,5% van de totale insectenpopulatie verloren. Volgens de Verenigde Naties gaat het uitsterven van insecten zelfs acht keer sneller dan bij zoogdieren, vogels en reptielen. En de reden voor het uitsterven van de insectenpopulatie? Voornamelijk mensen.
Wij zetten voor je op een rij waarom deze insecten uitsterven, waarom dit een probleem is, en wat we kunnen doen om dit tegen te houden.
Op zowel individueel als maatschappelijk niveau.
Insecten sterven uit: de cijfers
In 2017 gingen de eerste grote alarmbellen af met betrekking tot de ‘apocalypse’: dat jaar werd een onderzoek gepubliceerd dat stelde dat de insectenpopulatie met meer dan 75 procent was afgenomen over een periode van 27 jaar.
Deze studie was in Duitsland uitgevoerd en rapporteerde de afname van vliegende insecten in natuurgebieden in het Duitse laagland. In Nederland waren verschillende insectengroepen in diezelfde 27 jaar met 40-60 procent gekrompen.
Voor dat moment waren al verschillende initiatieven gestart om bijvoorbeeld de bijenpopulatie te redden – een populatie die sinds 2005 al te maken had met een drastische daling. Maar andere vliegende insectenpopulaties bleken dus net zo snel te dalen.
Volgens Reuters heeft de wereld in de afgelopen 150 jaar 5 tot 10 procent van zijn insectensoorten verloren. Dat zijn tussen de 250.000 en 500.000 insectensoorten.
En toen kwam in 2019 het volgende schokkende rapport over ‘insectageddon’ uit: meer dan 40 procent van de insectensoorten ter wereld werden met uitsterven bedreigt. Deze insectensoorten zouden in de komende decennia helemaal verdwijnen.
Insecten sterven uit in afgelegen gebieden
Maar daar hield het niet mee op. In september 2025 werd in het tijdschrift Ecology een nieuw onderzoek gepubliceerd dat weer een heel andere, meer verontrustende kijk op de situatie geeft.
Het zijn namelijk niet alleen de insecten in dichtbevolkte gebieden die uitsterven. Ook in gebieden waar amper mensen komen en dus amper aangetast zijn door menselijke activiteit, sterven steeds meer insecten uit.
Dit onderzoek, uitgevoerd door de University of North Carolina en Chapel Hill, benoemde dat de insectenpopulatie in de bergen van Colorado over de periode van 2004 tot 2024 met gemiddeld 6,6% per zomer af is genomen. Dat is een daling van ongeveer 72% over een periode van 20 jaar.
Keith Sockman, de schrijver van het onderzoek en bioloog aan de universiteit, vertelde NPR: “De afgelopen jaren zijn er wereldwijd veel meldingen geweest van een afname van het aantal insecten, maar vooral in Noord-Amerika en Europa, en voor het grootste deel verwijzen die meldingen naar locaties die meestal op de een of andere manier behoorlijk door de mens zijn beïnvloed.”
Maar het nieuwe onderzoek wijst juist uit dat er ook een “een aanzienlijke afname [is] van deze insecten in een gebied dat helemaal niet erg aangetast is. Het is vrij afgelegen, vrij ongerept, en toch vertoont het deze aanzienlijke afname van insecten.”
een grote afname over de wereld
Daniel Janzen, een Amerikaanse evolutie-ecoloog en natuurbeschermer die al jaren in de bossen van Costa Rica onderzoek doet naar de insectenpopulatie daar, deed eenzelfde ontdekking. Het aantal insecten in het bos daar is drastisch en merkbaar afgenomen sinds hij zijn onderzoek in 1978 begon.
De onderzoeker plaatste voor zijn onderzoek lichtvallen (lakens met lampen) om motten te ‘vangen’ zodat hij deze vliegende insecten kon bestuderen. In 1978 zaten deze vallen bomvol. In 2019 waren er nog maar een handvol insecten op zijn vallen te vinden.
Hij vertelde The Guardian: “Het is hetzelfde laken, met dezelfde lampen, op dezelfde plek, met uitzicht op dezelfde vegetatie. Dezelfde tijd van het jaar, dezelfde fase van de maancyclus, alles is identiek. Er zitten alleen geen motten op dat laken.”
En deze terugloop zie je over de hele wereld. In Duitsland is de insectenpopulatie met 75% gekrompen, in de Verenigde Staten is de keverpopulatie de afgelopen 40 jaar met 83% afgenomen en in Puerto Rico is de hoeveelheid insecten sinds de jaren ’70 tot zestig keer gedaald.
Pesticides en vervuiling: insecten sterven uit
In de gebieden waar mensen wonen, en waar we dus ook een behoorlijke invloed hebben op het landschap, is de dader duidelijk: dat zijn wij mensen. En dan specifiek de intensieve landbouw.
De landbouw verwoest namelijk het leefgebied van deze insecten. Monoculturen met dezelfde gewassen, akkers die omgeploegd zijn en grote grasvelden zijn geen goede leefgebieden voor insecten. Ook raakt het bewerken van de aarde de larven van kevers die in de grond leven.
Daarnaast is landbouwgif verantwoordelijk voor een groot deel van de insectensterfte. En dan voornamelijk gif dat gebruikt wordt voor dat specifieke doel: insecticide. Als een bij landt op een bloem of plant die bespoten is, kan hij direct dood gaan. Of hij kan besmet terugvliegen naar zijn kolonie en zo de hele bijenkorf besmetten en uitmoorden.
Dit soort pesticiden waaien over van landbouwgebied naar natuurgebieden en hebben zo een grote impact op de insectenpopulatie.
Maar ook een gebrek aan beschikbaar voedsel zorgt ervoor dat insecten uitsterven. Vooral bij wilde bijen en vlinders speelt dit mee. Dit komt door het bekende probleem: stikstofvervuiling. Door de hoeveelheid stikstof in de lucht verdwijnen de bloemen en de kruiden waar deze insecten van zouden leven. Ook verminderd het de kwaliteit van de bloemen en planten die nog wel groeien.
Andere oorzaken zijn: lichtvervuiling waardoor insecten als motten en kevers gedesoriënteerd en uit hun natuurlijk ritme raken, luchtvervuiling door de uitstoot van uitlaatgassen, en invasieve planten, insecten en andere diersoorten die het leefgebied van de insecten verstoren.
klimaatverandering: insecten sterven uit
In ongerepte natuurgebieden waar amper mensen komen is het iets moeilijker om vast te stellen waar deze insecten aan dood gaan. Maar wetenschappers zijn het er vrijwel over eens dat de dader klimaatverandering is.
Keith Sockman vertelde NPR: “Het lijkt onwaarschijnlijk dat er een directe invloed is van door mensen veroorzaakte veranderingen in land- of watergebruik die deze [afname] zouden kunnen verklaren. Dat laat niet veel andere opties over dan klimaatverandering om dit te verklaren.”
Ecoloog Winnie Hallwachs noemt het ecosysteem van tropische regenwouden een “fijn afgestemd Zwitsers uurwerk”. Alles in de natuur is perfect op elkaar afgestemd en een kleine verandering kan de hele dynamiek in de war gooien.
Veranderingen in luchtvochtigheid, de hoeveelheid licht op een dag en de temperatuur beïnvloeden de momenten waarop insecten een winterslaap houden en wanneer zij zich voortplanten.
Maar door de klimaatsverandering loopt dit Zwitserse uurwerk helemaal verkeerd.
Insecten sterven uit door klimaatverandering
Zo duurt het droge seizoen in Costa Rica tegenwoordig zes maanden in plaats van vier. En insecten die onder de grond op regen wachten moeten nu twee extra hete en droge maanden overleven. Daniel Janzen vertelde: “Het is gewoon een algemene verstoring van alle kleine signalen en connecties die er zouden zijn.”
Insecten zijn voornamelijk afhankelijk van water. En dit kunnen ze zelf niet vasthouden. Dat betekent dat een tekort aan water dodelijk kan zijn voor insecten. Entomoloog David Wagner legt uit: “Zelfs een korte droogteperiode van slechts enkele dagen kan miljoenen insecten die afhankelijk zijn van vochtigheid uitroeien.”
Volgens experts is de invloed van klimaatverandering zo gegroeid dat het op dit moment zelfs meer schade toebrengt dan het verlies van leefgebied door bijvoorbeeld ontbossing en landbouw.
En dat komt omdat die laatste twee, ondanks hun grote invloed, heel lokaal zijn en niet de algehele insectenpopulatie beïnvloeden.
Daniel legt uit: “Klimaatverandering heeft tegelijkertijd invloed op al die verschillende kleine plekjes. Het heeft niet alleen invloed op één bepaalde plek waar pesticiden worden gebruikt of bomen worden gekapt. Als de insectenpopulatie instort en dat gebeurt overal, dan heb je geen restpopulatie meer.”
Insecten sterven uit: waarom is dat erg?
Mocht jij bang zijn voor alle creepy crawlies, dan denk je nu vast: ‘Dus? Why should I care?’ Maar de afname van insectenpopulaties heeft een grote invloed op de hele natuur. En ook op ons als mensen.
Entomoloog Jonathan Larson vertelde NPR: “Het is belangrijk omdat ik zou zeggen dat insecten tot de fundamentele organismen van onze planeet behoren.”
Insecten spelen een belangrijke rol in het proces van bestuiving. Ongeveer 75 procent van de bloeiende planten en 35 procent van de gewassen zijn afhankelijk van die bestuiving. Dat betekent dat wanneer deze bestuiving niet meer plaatsvindt, bijvoorbeeld door het uitsterven van vlinders, bijen en vliegen, dit grote gevolgen heeft voor de biodiversiteit, onze voeding en de landbouw.
Dave Goulson, een professor in biologie aan de University of Sussex, vertelde Reuters: “We zouden minder voedsel hebben. We zouden de opbrengsten van al deze gewassen zien dalen. Als het aantal insecten blijft afnemen, kunnen we vrij ernstige gevolgen verwachten voor ecosystemen in het algemeen – en voor mensen.”
Insecten sterven uit: dat raakt de hele natuur
Kevers, vliegen en mieren helpen bij het afbreken van afval, dode organismen en ander plantaardig materiaal. Zonder deze insecten zou dit plantaardige materiaal ophopen. Wat weer zorgt voor stagnatie in plantengroei.
En daarmee een verstoring in de voedselketen.
Daarnaast zou de afname van bijvoorbeeld lieveheersbeestjes, gaasvliegen en sluipwespen ervoor zorgen dat boeren juist meer pesticiden en kunstmatige mest moeten gaan gebruiken. Deze insecten helpen namelijk van nature met het bestrijden van insectenplagen die de gewassen opeten.
Maar met de afname van insecten neemt ook een belangrijke bron van voedsel voor andere dieren af. Insecten maken namelijk een belangrijk deel uit van de voedselketen. En dat betekent dat de afname van insecten ook kan zorgen voor een afname in andere populaties.
Sterker nog: dat gebeurt op dit moment al.
Een belangrijk onderdeel van de voedselketen
David Wagner vertelde The Guardian na zijn bezoek aan de Amerikaanse staat Texas: “Alles was knapperig, gefrituurd; het aantal hagedissen was gedaald tot het laagste aantal dat ik me ooit kan herinneren. En dan waren de dieren die hagedissen eten er niet – ik heb de hele tijd geen enkele slang gezien.”
Vogels eten insecten, reptielen eten insecten en ook het dieet van verschillende zoogdieren, zoals vleermuizen en orang-oetans, bestaat uit insecten. Maar ook mensen eten in totaal zo’n tweeduizend insectensoorten. Kortom: veel dieren zijn afhankelijk van insecten.
In 2018 schreven wetenschappers dat de afname van insecten in Puerto Rico zorgde voor een afname in andere populaties. Zo nam het aantal hagedissen, kikkers en vogels in het regenwoud snel af. De afname van de insectenpopulaties zorgde volgens de onderzoekers voor een “ineenstorting van het voedselweb in het bos”.
Daniel Janzen vertelde dat hij ditzelfde fenomeen terug zag in Costa Rica: over een periode van vijf dagen vonden ze drie dode vleermuizen bij hun huis.
Wetenschappers in de VS, Ecuador, Brazilië en Panama rapporteren een enorme afname van het aantal vogels in gebieden die onaangetast zijn door mensen. In 2019 ontdekten onderzoekers dat insect-etende vogels de afgelopen 50 jaar met 2.9 miljard zijn afgenomen.
David verklaarde dit aan Reuters: “Insecten zijn het voedsel dat alle vogels en vissen voortbrengt. Ze vormen de basis die alle zoetwater- en terrestrische ecosystemen op aarde met elkaar verbindt.”
Niet alle insecten sterven uit
“Maar ik zie overal nog insecten” – klopt. Maar het zijn vaak wel hele specifieke soorten insecten die heel goed gaan op de omstandigheden waarin andere insecten juist in grote getallen sterven.
En dat zijn voornamelijk de plaaginsecten.
Dave Goulson vertelde Reuters: “Het zijn over het algemeen de schadelijke insecten die goed gedijen, omdat ze zich sneller voortplanten en profiteren van de omstandigheden die door de mens worden gecreëerd, zoals al het afval dat we produceren waarin ze hun eitjes kunnen leggen.”
Verschillende schadelijke insecten krijgen een enorme boost door klimaatverandering. Zo zorgen hoge temperaturen ervoor dat de dennenbastkever in grote aantallen toeneemt. Deze dennenbastkevers hebben in twintig jaar ongeveer 260.000 km2 aan bossen verwoest in Noord-Amerika.
Ook neemt het aantal ziekteverspreidende muggen in Azië, Noord-Amerika en Europa toe. Volgens experts neemt hierdoor de kans toe dat steeds meer mensen in de toekomst het risico lopen om dengue te krijgen (knokkelkoorts).
Het is dus zeker niet zo dat alle insecten verdwijnen. Maar de natuur lijkt wel een stuk eenzijdiger en minder divers te worden.
David verklaarde in The Guardian: “Wat we ook doen in de natuur, er zullen altijd winnaars en verliezers zijn. Maar we zien op dit moment veel verliezers.”
Insecten sterven uit en dit is wat jij kan doen
Dat klinkt allemaal behoorlijk deprimerend. Is er dan niets wat we kunnen doen? Voor een deel van de insectenpopulaties is het al te laat. Maar dat betekent niet dat we de hoop helemaal op moeten geven.
Een groot deel van de maatregelen die genomen moeten worden liggen op de schouders van de Nederlandse overheid.
Zij moeten zorgen dat de landbouw verduurzaamd wordt en dat er minder gebruik wordt gemaakt van bijvoorbeeld pesticiden. Maar ook dat het leefgebied van insecten hersteld wordt en beschermd.
Jij kunt hieraan bijdragen met bijvoorbeeld je stem in de volgende verkiezingen, door je aan te sluiten bij groepen als Extinction Rebellion en te protesteren, of door rechtstreeks contact op te nemen met een Tweede Kamer-lid om ze te vragen hier meer aandacht aan te besteden en om dit ook in de Europese Unie aan te kaarten.
Zij zijn in dienst van het Nederlandse volk en kunnen dus direct aangesproken worden op hun beleid.
Maar er zijn ook verschillende veranderingen die jij in je eigen omgeving kunt maken om een handje mee te helpen. Wij zetten ze voor je op een rijtje.
Vecht tegen het uitsterven van insecten
Plant alleen bloemen en planten die ook inheems zijn. De insecten die hier in Nederland voorkomen zijn vaak geëvolueerd met de lokale planten. Zo hebben veel bijen bijvoorbeeld maar een soort bloem waar ze voedsel bij komen halen. Geïmporteerde bloemen en planten zijn misschien mooi, maar helpen de insecten dus niet.
Maak een composthoop. Dit is dé plek voor insecten om te leven en de vruchtbaarheid van de grond rond de hoop neemt ook nog eens toe wat weer zorgt voor voedsel en een leefomgeving voor andere insecten.
Insecten houden van water en hebben in tijden van droogte dus extra vocht nodig. Bouw een kleine vijver in je tuin of zet een regenton neer. Het is wel belangrijk om altijd een klein randje rond de bak te hebben waar de insecten op kunnen zitten terwijl ze drinken. Bijen kunnen bijvoorbeeld niet zwemmen.
Laat de bladeren in de herfst liggen. Het opvegen (of wegblazen) van bladeren zorgt er volgens experts voor dat de populatie vlinders, kevers en spinnen met 24 tot 67 procent afneemt.
Insecten sterven uit: maak je tuin insect heaven
Haal tegels weg uit je tuin om meer inheemse bloemen te planten en laat in een hoek van je tuin een paar brandnetels staan; hier gaan rupsen namelijk graag op zitten. Probeer ook het gras wat minder vaak te maaien.
Heb je geen tuin of woon je in een appartement? Dan kun je ook op je balkon een plekje maken waar insecten voedsel kunnen halen. Zo kun je zelf een vlinderkastje maken of kun je op je balkon bakken met bloemen neerzetten. HIER vind je wat tips om je tuin of balkon vlinder-vriendelijk te maken.
Ga je toch liever voor bijen? Dan kun je HIER meer lezen over de bijvriendelijke tuin. En beide kan natuurlijk ook!
Zorg dat je het buitenlicht ’s nachts uit doet. Motten worden aangetrokken door lampen. Als die aan blijven staan, blijven ze er de hele dag omheen vliegen. Volgens onderzoekers gaat uiteindelijk een derde van deze motten hieraan dood.
Je kunt dit ook op grotere schaal doen door bijvoorbeeld in je appartementencomplex navraag te doen over de lampen in het gebouw of bij de gemeente over de lampen in het dorp of de stad.
Samen zorgen we voor de insecten
Daarnaast is het belangrijk om de standaard dingen te doen die in zijn algemeenheid goed zijn voor het klimaat: verminder je koolstofvoetafdruk, wees voorzichtig met de dingen die je door de wc spoelt of in de prullenbak gooit (medicatie zoals antibiotica bijvoorbeeld).
Gebruik geen gif in je tuin, probeer zoveel mogelijk biologisch te eten en verminder je plastic gebruik.
Door allemaal een klein steentje bij te dragen kunnen we zorgen dat de insectenpopulaties die er nu nog wel zijn, het niet moeilijker krijgen dan ze het nu al hebben. En kunnen we de aarde dus een klein beetje beschermen.
Voor de allerkleinste organismen onder ons.
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds