*** MIS HET NIET *** MIS het niet

De leugen van 'intelligentie': dit is waarom IQ gedateerd is

Je IQ geeft aan hoe intelligent je bent. En wanneer jouw IQ hoger is dan dat van anderen, ben je dus ook slimmer dan de rest. Simpel, toch? Niet helemaal…

Elke derde woensdag in januari zat Nederland vroeger klaar voor de Nationale IQ Test; de test der testen die eindelijk moest bewijzen wie van de gezinsleden nu écht het slimste was. De opzet van de show was simpel: met een kladblok en potlood voor de tv en alle vragen op het scherm binnen de tijd beantwoorden. In de studio, in een compleet niet-wetenschappelijk verantwoorde set-up – maar dan wel mét bekende Nederlander.

De populariteit van dat programma is helemaal niet zo verrassend. IQ is een concept waar veel mensen enorm veel waarde aan hangen. Want ‘slimmer dan de rest’ is een titel die nu eenmaal zwaar weegt in een samenleving die over het algemeen individualistisch en prestatiegericht is. Maar verdient ‘intelligentie’ het wel om zo serieus genomen te worden? Verschillende psychologen denken van niet.

Definitie van intelligentie

Vraag de gemiddelde Nederlander en hij zal niet duidelijk kunnen uitleggen wat ‘intelligentie’ nu eigenlijk is. Ze zullen misschien iets zeggen over IQ of over ‘slim zijn’, misschien iets over probleemoplossend vermogen en hersencapaciteit. En het klopt ook dat het antwoord niet makkelijk te geven is. Want als er één ding is waar psychologen het over eens zijn, dan is het wel dat ‘intelligentie’ geen duidelijke definitie heeft.

De eerste onderzoeken naar intelligentie begonnen in de 19e eeuw, waarna Alfred Binet de eerste officiële intelligentietest ontwikkelde. Kinderen werden getest op hun vermogen om patronen te herkennen, logisch te redeneren en het herkennen en indelen van voorwerpen. Later werd deze test doorontwikkeld tot de eerste test waarin intelligentie als quotiënt gemeten werd: de Stanford-Binet-intelligentieschaal. Dit is de voorloper en basis van de huidige IQ-test zoals die op dit moment gebruikt wordt.

intelligentie en De IQ test

De moderne IQ-test zoals hij in Nederland gebruikt wordt, meet verschillende onderdelen. Zo wordt je bijvoorbeeld getest op ruimtelijk inzicht, analytisch denken, wiskundige capaciteiten en het kortetermijngeheugen. Dit gebeurt door middel van het onthouden of afmaken van een reeks, door opdrachten die een beroep doen op het mentale voorstellingsvermogen, of door middel van rekensommen en puzzels.

Wanneer je deze lijst van opdrachten afmaakt, komt er een cijfer uit: de intelligentiequotiënt; het IQ. Een IQ tussen de 85 en 114 is gemiddeld; 68% van de Nederlandse bevolking scoort tussen de 85 en 115. Zodra je onder de 85 komt, wordt er gesproken van een licht tot ernstig verstandelijke beperking, en boven de 114 ga je van een bovengemiddelde intelligentie tot hoogbegaafd.

Wat betekent IQ dan?

Maar wat betekent IQ nu echt? Heel kort gezegd: niet heel veel meer dan onze prestaties op de test zelf. De IQ-test meet hoe goed iemand presteert op het gebied van de onderdelen die het meet – vergeleken met de rest van de mensen die die test gemaakt heeft. Dat betekent dat een hoog IQ dus vooral betekent dat je beter bent in het afmaken van een reeks, het mentaal in elkaar zetten van een kubus en het oplossen van een rekensom of puzzel. Maar is dat wat intelligentie is?

Hoewel er misschien geen eenduidige definitie van de term bestaat, weten ze in de psychologie inmiddels wel dat intelligentie een veel breder begrip is dan alleen de categorieën die gemeten worden in de IQ-test. Zo weten we bijvoorbeeld dat emotionele intelligentie – het vermogen om de emoties en reacties van jezelf en van anderen te herkennen, interpreteren en vervolgens te reguleren; een belangrijke factor voor een rijk sociaal leven – ook een groot deel uitmaakt van het abstracte concept ‘intelligentie’. En tegenwoordig wordt AQ daar ook vaak aan toe gevoegd; Adaptive Intelligence. Het vermogen om je te kunnen aanpassen als dingen niet zo gaan zoals je verwacht.

Iq en intelligentie is niet 'slim'

Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat men na het oefenen van de verschillende onderdelen van de test uiteindelijk beter kan worden in de verschillende opdrachten en dus ook hoger kan scoren op de test. De construct validiteit van de test is dus heel laag. Dat betekent dat de IQ-test niet meet wat hij zegt te meten; namelijk “intelligentie”. Ken Richardson, psycholoog en schrijver van het boek ‘Understanding Intelligence‘, vertelt: “Niet in de zin zoals die in de biomedische wetenschap en andere wetenschappelijke metingen wordt gehanteerd, of in de zin dat we weten welke verschillen ‘van binnen’ daadwerkelijk tot uiting komen in de scores ‘van buiten’. Dat komt omdat er nauwelijks overeenstemming bestaat over wat er ‘van binnen’ precies gebeurt.”

Psychologen zijn het er dan ook veelal over eens dat IQ niets te maken heeft moet hoe ‘slim’ iemand is. Want de test zegt niets over iemands volledige cognitieve vaardigheden. En hoewel er wel een soort van correlatie lijkt te bestaan tussen iemands IQ en diens prestaties en onderwijsniveau, wordt succes ook vaak gelinkt aan de Big Five persoonlijkheidstrekken zoals vriendelijkheid, zorgvuldigheid, openheid en extraversie.

Westerse intelligentie

Maar er is meer kritiek op de intelligentietest; zo zou de test alleen gericht zijn op de Westerse standaarden van intelligentie en zou iemand uit een niet-Westerse cultuur automatisch slechter scoren op de test. Want het afmaken van een reeks, het op kunnen lossen van moeilijke rekensommen en het visualiseren van een vorm, worden in andere landen niet bestempeld als het toppunt van intelligentie. Daar komt nog bij dat de test zelf ook helemaal ingericht is op Westerse standaarden met objecten die in onze cultuur veelal gebruikt worden en situaties die hier veel voorkomen. Dit kan niet 1 op 1 vertaalt worden naar een niet-Westers land. Het is dan ook niet heel gek dat mensen die de taal niet spreken of die vanuit een andere cultuur hierheen komen, slecht scoren op de IQ test. Dat zegt niets over hun daadwerkelijke intelligentie, maar wel veel over de test zelf.

Daarnaast worden IQ tests te vaak gebruikt als een be-all end-all waarbij er teveel waarde vast wordt gehangen aan de uitslag en dat meteen wordt doorgetrokken op de waarde van de persoon en diens vaardigheden. Jonge kinderen worden zo voor hun leven getekend door een test die ze ooit gemaakt hebben en mensen die cognitief goed presteren maar laag scoren op IQ krijgen minder kansen op school en de arbeidsmarkt.

IQ en sociale ongelijkheid

Daarmee zou het gebruik van IQ sociale ongelijkheid in stand houden. Als IQ vooral meet hoe goed je presteert op de factoren die we in de westerse wereld belangrijk vinden, dan is een kind dat in die westerse wereld genoeg onderwijs, mogelijkheden en begeleiding krijgt sneller geneigd om goed te scoren. Wanneer werkgevers veel focus leggen op IQ en daarmee kandidaten uit lage sociaal-economische omgevingen vaker afwijzen, dan blijft die sociaal-economische ongelijkheid bestaan. Ouders die veel geld en tijd kunnen stoppen in onderwijs en cognitieve ontwikkeling kunnen dan letterlijk de toekomst van hun kind kopen. Zo blijven de goed betaalde banen naar mensen uit hoge sociaal-economische posities gaan terwijl de armen arm blijven door een gebrek aan kansen.

Commentaar op iq en intelligentie

Kortom: er komt steeds meer commentaar op IQ als concept en IQ-tests. Want IQ kan veel zeggen over de skills die met de test gemeten worden. Maar dat is niet hetzelfde als het meten van potentie. En dat is wel waar hij op dit moment voor gebruikt wordt. Met alle gevolgen van dien. Daarnaast wordt IQ vaak misbruikt voor racistische en eugenetische doeleinden. Bijvoorbeeld om aan te tonen dat witte mensen ‘slimmer’ zijn, of toen de Nazi’s het gebruikten als teken van superioriteit en om andere mensen als minderwaardig neer te zetten. In de VS werd in 1927 zelfs een wet doorgevoerd waarmee het legaal werd om mensen met minder intelligentie gedwongen te laten steriliseren.

Natuurlijk maakt dat IQ niet per definitie slecht. Maar het is wel belangrijk om precies te weten waar je het over hebt als je over IQ praat. Vooral wanneer je het onterecht wilt gebruiken als indicatie dat je ‘beter’ bent als een ander.

Image by: Magnific

Source: Discover Magazine, Forbes, Rider University, Big Think, IZA Institute of Labor Economics

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.