Rechtszaak Marco Borsato: vrijspraak win voor verkrachtingscultuur
De rechtszaak Marco Borsato is beëindigd. De Nederlandse zanger is vrijgesproken en dat betekent een win voor Borsato. Maar ook voor de Nederlandse verkrachtingscultuur.
Trigger warning: seksueel geweld, verkrachting
Op donderdag 4 december werd de rechtszaak Marco Borsato beëindigd. Marco Borsato werd vrijgesproken van ontucht met een minderjarig meisje. Onder de updates van rechtbankverslaggever Saskia Belleman op Twitter stroomden de reacties meteen binnen. “Geweldig nieuws, nu kan Marco Borsato zich richten op een comebackalbum + comebacktournee”. Of: “Heel zijn carrière naar de knoppen geholpen door deze meid. Ik hoop dat ze voor smaad veroordeeld wordt”.
En dat zijn reacties die bij dit soort publieke ontuchtzaken vaker naar boven komen. Na een uitspraak wordt de dader in de publieke opinie vaak van alle schuld vrijgesproken. Los van wat er daadwerkelijk in de rechtszaak besproken is. De uitspraak van een rechter wordt als morele rode draad gebruikt en de conclusie is: ‘dan is hij dus onschuldig’.
Maar naast het feit dat het incorrect is, speelt dat sentiment het grotere probleem in de hand dat achter veel van dit soort zaken ligt. Namelijk: de Nederlandse verkrachtingscultuur.
Rechtszaak Marco Borsato: hoe zit het?
In de rechtszaak Marco Borsato werd Nederlandse zanger Marco Borsato ervan beschuldigd ontucht te hebben gepleegd met een (toen) 15-jarig meisje. Het ging om de dochter van de voorzitter van zijn Marco Borsato-fanclub. Hij zou haar borsten, billen, benen en schaamlippen aangeraakt hebben.
Het meisje had dit in haar dagboek opgeschreven. Met daarbij vermeld dat zij vond dat Marco in zijn gedrag te ver ging. Het meisje zag Marco na de dood van haar vader als een soort vaderfiguur en hij kwam dan ook regelmatig bij het gezin thuis.
In de rechtszaak werd de relatie tussen Marco Borsato en het meisje besproken. Maar ook de relatie tussen Marco en het gezin waar het meisje deel van uitmaakte. Vooral Marco en de verdediging hamerden heel erg op het feit dat er in het gezin een “losse seksuele moraal” zou heersen. Hierdoor zouden naaktheid en seks een heel normaal onderdeel zijn van het dagelijks leven thuis.
Rechtszaak Marco Borsato: niet normaal gedrag
Marco vertelde tijdens de rechtszaak verhalen die veel vraagtekens opriepen. Verhalen die hij verdedigde omdat ze in de context van het huishouden volgens hem heel ‘normaal’ waren. Zo had Marco het 15-jarige meisje geappt dat een “goeie vrijpartij” het beste werkt als je niet kunt slapen en dat ze dat bij gebrek aan een vriendje “zelf natuurlijk ook” kan doen. Ook heeft Marco het meisje getroost in haar slaapkamer terwijl hij wist dat ze op dat moment naakt in bed lag.
Het meisje vertelde zelf: “Het werd een beetje normale zaak als ik hem zag dat hij aan mijn borsten en billen zat, meestal over mijn kleding heen. Ook over mijn benen, maar niet standaard in mijn kruis, maar wel zeker vaker dan vijf keer”.
Daar is Marco dus nu van vrijgesproken. Niet omdat hij het niet gedaan heeft. Maar omdat er – zoals bij veel ontuchtzaken – te weinig bewijs is om vast te stellen dat hij het wél heeft gedaan. En toch behandelen veel mensen de uitspraak alsof het een ode is aan zijn onschuld.
En dat is een probleem.
rechtszaak marco borsato: wat is ontucht
Voordat de uitspraak in de rechtszaak Marco Borsato gedaan was, een deel van Nederland al druk bezig om deze national treasure te beschermen.
“Onschuldig totdat het tegendeel bewezen” is een uitspraak die vaak terugkwam op vooral social media. Mensen die wel vraagtekens zetten bij het gedrag van Borsato werden gewezen op het feit dat zij geen rechter zijn en dat we moesten wachten tot het rechtssysteem zijn “werk” deed.
Maar vooral bij dit soort zaken is het lastig om compleet te vertrouwen op het rechtssysteem. De uitspraak van de rechter was dat er geen steunend bewijs was dat Marco het meisje betast heeft. Er kon dus niet bewezen worden dat hij het gedaan heeft. Daarnaast stelden ze dat het aanraken van bovenbenen en billen over de kleding – iets waar Marco ook al van beschuldigd werd in de aflevering over The Voice van het programma BOOS – “geen ontuchtelijke handelingen [zijn]”.
Maar wat ze daarmee bedoelen is dat het aanraken van bovenbenen en billen over de kleding juridisch gezien niet strafbaar zijn onder de noemer ‘ontucht’. Ontucht betekent volgens de wet (Artikel 246 sr Wetboek van Strafrecht): “seksuele handelingen die in strijd zijn met heersende sociaal-ethische normen”. En dat betekent dat wat hieronder valt compleet afhankelijk is van de sociaal-ethische normen die wij als maatschappij opstellen.
Daar ligt ook direct het probleem. Want de sociaal-ethische normen die gelden in onze maatschappij maken een heel groot deel van de Nederlandse bevolking kwetsbaar – ook het slachtoffer in de rechtszaak Marco Borsato.
En die sociaal-ethische normen zijn onderdeel van een cultuur waar we als Nederland juist vanaf zouden moeten stappen.
Wat is verkrachtingscultuur?
Verkrachtingscultuur (ook wel rape culture) is een cultuur waarin seksueel geweld genormaliseerd en goedgepraat wordt. En dat kan verschillende vormen aannemen. Het gaat dus niet alleen om verkrachting. Verkrachtingscultuur gaat ook niet alleen om hoe individuen zelf tegenover seksueel geweld staan (“ik zou dat nóóit doen). Maar ook over de manier waarop dit soort houdingen in relaties, groepen, media, en de maatschappij als geheel, terugkomen.
Verkrachtingscultuur is niet iets wat ‘zomaar’ ontstaat; het is een proces waarin bepaalde houdingen en gedrag ervoor zorgen dat de grens van wat ‘normaal’ is steeds meer verschuift. Veel mensen denken dat seksueel geweld vooral te maken heeft met specifieke vormen van aanranding (voornamelijk geslachtsdelen), seksuele intimidatie, verkrachting en als uiterste femicide. Maar verkrachtingscultuur begint al bij de kleinste vormen van seksueel geweld; dingen die sociaal-ethisch gezien heel vaak nog ‘normaal’ wordt gevonden.
Dit kunnen bepaalde aanrakingen zijn (een arm om de schouder) en ongepaste grapjes van die ene collega. Maar ook dingen die op het eerste gezicht onschuldig lijken en al in onze kindertijd voorkomen. Zoals het bekende: “meisjes plagen, kusjes vragen”; iets wat het idee in de hand speelt dat liefde ook de vorm van geweld aan kan nemen.
Verkrachtingscultuur bestaat uit houdingen en gedrag die iedereen in een maatschappij bijgebracht worden – dus ook de allerkleinsten onder ons. Op bewuste en onbewuste manier.
De piramide van seksueel geweld
De Piramide van Seksueel Geweld geeft de progressie van de normalisering van verkrachtingscultuur weer.
Onderop zie je de houdingen en geloofsovertuigingen die aan de basis van de cultuur liggen. Zoals de bekende uitspraak “boys will be boys” wanneer een man iets doet wat eigenlijk echt niet kan. Of “kleedkamerpraat” wanneer er gegrapt wordt over de ‘lekkere tieten’ van een vrouw. Maar ook gender rollen staan onderaan de basis van de piramide; het onderschikken van de vrouw aan de man waardoor zij in dienst van hem komt te staan.
Al deze dingen dragen bij aan de normalisering van de lagen die erbovenop liggen: van aanranding en verkrachting tot femicide en zelfs genocide.
One World legt een paar onderdelen van verkrachtingscultuur HIER uit in een duidelijke en herkenbare comic.
De nederlandse media en verkrachtingscultuur
In de Nederlandse maatschappij is het heel normaal om bepaalde seksuele grappen of handelingen goed te praten. Dat gaat van het weglachen van een grapje over de kont van een collega tot victim blaming in een verkrachtingszaak (“had ze maar niet dronken moeten zijn”).
Maar verkrachtingscultuur wordt ook in de Nederlandse media genormaliseerd. Vandaag Inside is een programma dat zo ongeveer leeft in de onderste laag van de piramide. En dat schoof in 2022 steeds verder naar boven toen Johan Derksen op televisie vertelde dat hij een vrouw had verkracht met een kaars. De mannen aan tafel bij Vandaag Inside vonden dat vooral grappig – nog een voorbeeld van verkrachtingscultuur.
Een andere voorbeeld uit de onderste laag van de piramide zagen we toen Johan er de volgende dag op terugkwam en zei dat het eigenlijk een verhaal voor het “stamcafé” was (kleedkamerpraat), niet voor televisie. Daarmee suggereerde hij dat grapjes over verkrachting OK zijn zolang ze maar in de stamkroeg blijven.
Vandaag Inside – met Johan – kwam uiteindelijk weer op tv en ging door alsof er niets gebeurd was – mét duizenden kijkers.
Rechtszaak marco borsato en verkrachtingscultuur
Door bepaald gedrag en bepaalde handelingen weg te wuiven en te normaliseren, dragen we bij aan de verschuiving van wat wij als maatschappij ‘sociaal-ethisch verantwoord’ vinden.
Door te zeggen dat Marco Borsato ‘onschuldig’ is omdat de rechtbank hem vrij heeft gesproken, zeggen we dat hij dus ook niets verkeerd heeft gedaan. En daarmee normaliseren we dingen die niet genormaliseerd mogen worden.
Namelijk dat Marco Borsato een 15-jarige appte over zelfbevrediging en seks, dat hij haar troostte terwijl hij wist dat ze naakt was, en dat hij haar benen en billen meerdere keren aangeraakt heeft. Door dat als ‘onschuldig’ te bestempelen normaliseren we seksueel geweld tegen vrouwen.
Door te doen alsof we het gedrag van Marco niet mogen bekritiseren omdat een rechtbank hem heeft vrijgesproken, doen we alsof de wet compleet los staat van de maatschappij (en dus de verkrachtingscultuur) waar we in leven. Terwijl de pijnlijke waarheid is dat een rechtssysteem in een maatschappij waar seksueel geweld als ‘normaal’ gezien wordt – of “gewoon” wordt afgedaan als ‘mannenpraat’ – nooit veilig en eerlijk kan zijn voor de slachtoffers van dit geweld.
Al helemaal niet wanneer deze slachtoffers door het publiek vaak nog harder veroordeeld worden dan de dader zelf.
rechtszaak marco borsato: Wij bepalen wat geaccepteerd is
Vekrachtingscultuur ontstaat vanuit de houding en overtuigingen van de mensen die in een maatschappij leven. En dat betekent dat de instandhouding van deze cultuur op al onze schouders ligt.
Dit wordt pijnlijk duidelijk in de video van comedian Daniel Sloss waarin hij vertelt dat een van zijn vrienden een vriendin van hem verkrachtte en er – als hij eerlijk is – zeker al tekenen waren vóór het gebeurde. Tekenen die perfect passen in de onderste lagen van de piramide van seksueel geweld.
En dat is een belangrijke sleutel in het bestrijden van verkrachtingscultuur. Zolang wij als maatschappij constant gedrag blijven verdedigen omdat “ze wel zal liegen” of omdat hij “zo’n fijne kerel is”, dan negeren we de echte rode vlaggen. Wanneer we bepaalde grapjes, aanrakingen en gebeurtenissen goedpraten met een “het is allemaal uit verband gerukt” of “zo is Johan nu eenmaal”, dan zorgen we dat iemand die wel slechte bedoelingen heeft zich sterker voelt in zijn overtuigingen.
Als we Marco Borsato als volk moraal vrijspreken omdat de rechtbank hem juridisch vrijspreekt, dan zorgen we met zijn allen dat de grens tussen geaccepteerd en niet geaccepteerd gedrag steeds verder verschuift.
Tot we in een samenleving leven waar de definitie van seksueel geweld steeds kleiner wordt en er dus steeds meer “mag”.
Rechtszaak marco borsato moet niet 'normaal' worden
Natuurlijk wordt er ook met twee maten gemeten als het gaat om de niet-witte Nederlander; wanneer we praten over vluchtelingen of BN’ers als Bilal Wahib staat verkrachtingscultuur opeens heel hoog op het lijstje en is niks ‘normaal’. Als het over een niet-witte dader gaat heeft heel Nederland het opeens over femicide en “bescherm de vrouwen“. Maar datzelfde sentiment geldt vaak niet voor de Marco Borsato’s van de wereld.
Het wordt tijd dat we als maatschappij zorgen dat álle uitingen van verkrachtingscultuur veroordeeld worden. Ook wanneer het gaat om mensen die door een groot deel van de samenleving aanbeden worden.
Want vrijspraak door de rechtbank betekent niet dat een 58-jarige man opeens geen verantwoordelijkheid heeft als het gaat om zijn gedrag.
Marco Borsato is dan misschien vrijgesproken, maar in de publieke opinie zouden we zijn gedrag keihard moeten veroordelen. Omdat grensoverschrijdend seksueel gedrag en geweld nooit normaal mag zijn.
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds