Image by: Magnific.com
Mensenrechten 101: alles wat je moet weten over mensenrechten
Mensenrechten: wat zijn dat eigenlijk precies en welke hebben we allemaal? Dat leggen wij je uit in deze mensenrechten 101.
We hebben het er steeds vaker over: mensenrechten. Het lijkt zo’n woord waar je helemaal niet over na hoeft te denken; de betekenis ervan zit toch al in het woord? Maar mensenrechten zijn behoorlijk vaag. En als je er goed over nadenkt, kom je er waarschijnlijk achter dat je niet eens weet welke rechten we precies hebben.
Dat komt omdat mensenrechten eigenlijk alleen bestaan in de verschillende verdragen en afspraken waar ze in zijn vastgelegd. En dat zijn er veel – teveel om zo uit je hoofd te kennen. Maar het is wel belangrijk om te weten welke rechten we als mensen hebben. En wat mensenrechten precies zijn. Daarom nemen wij je mee in deze mensenrechten 101. Waarin we de geschiedenis van mensenrechten bespreken, de betekenis van het woord, én welke mensenrechten er precies zijn. Let’s go.
Wat zijn mensenrechten?
Mensenrechten worden ook wel rechten van de mens of fundamentele rechten genoemd. Het zijn rechten die voor ieder mens gelden. Los van afkomst, religie, gender, enzovoorts. Mensenrechten worden bepaald door de wet en de afspraken die wij als mensen met elkaar maken. Dat betekent dat mensenrechten ook kunnen veranderen. Zo was het vroeger normaal om gevangenen te mishandelen maar inmiddels gaat dat in tegen de fundamentele rechten van de mens. Mensenrechten zijn dus gebaseerd op onze gewoontes. En worden op basis daarvan in een verdrag vastgelegd. De overheid maakt dan wetten en beleid dat aansluit bij die rechten.
‘Mensenrechten’ heeft dan ook verschillende betekenissen in het maatschappelijk debat. Zo hebben we het over ‘mensenrechten’ in termen van internationaal recht. Dit zijn de afspraken die we met zijn allen gemaakt en vastgelegd hebben met betrekking tot mensenrechten. Maar ook in termen van filosofie. Dit is hoe we nadenken over ‘menselijke waardigheid’. En wat ‘rechten’ dan precies inhoudt. Welke rechten zouden we als mensen moeten hebben? Dit komt voort uit de wereldgodsdiensten. Zoals het christendom, de islam en het hindoeïsme.
De Vormers van mensenrechten
Het idee van mensenrechten, kwam vanuit diezelfde religieuze en filosofische overwegingen. En dat begon met het idee van het ‘natuurrecht’. Dit stelt dat bepaalde rechten die wij als mens hebben, aangeboren zijn. We hebben dus rechten puur en alleen omdat we mens zijn.
In de 18e eeuw tijdens de Verlichting kwam het idee van mensenrechten echt op. Bijvoorbeeld met de Franse Voltaire, die pleitte voor het recht om je eigen religie te kiezen. Of de Italiaanse Cesare Beccaria, die strijde voor het recht van gevangenen. Hij wilde dat de doodstraf en marteling afgeschaft werd en wordt gezien als de grondlegger van de rechtstaat. Of Thomas Paine, die het boek ‘De Rechten van de Mens’ schreef. Hierin stelde hij dat alle mensen vrij geboren worden en gelijke rechten hebben.
Een filosoof die hem voorging was John Locke, die het heeft over het ‘sociaal contract’. Dit houdt in dat het besluit van de meerderheid het zwaarst weegt. Hij zei dat iedereen het recht heeft op leven, vrijheid, eigendom en gezondheid. En wanneer een koning de rechten van burgers niet beschermd – of zelfs schendt – mag het volk hem afzetten. Mary Wollstonecraft was de eerste die een boek schreef over de rechten van vrouwen. Zij zei dat vrouwen in hun rechten, opleidingsmogelijkheden en in de politiek volledig gelijk moeten zijn aan mannen.
mensenrechten voor iedereen?
Een onderwerp van discussie is de universaliteit van mensenrechten. Zijn mensenrechten echt voor iedereen gelijk? En mag daar niet over onderhandelt worden? Of hangen mensenrechten ook compleet samen met geschiedenis, cultuur en locatie? En zijn ze altijd verder te ontwikkelen? Of staan ze vast zoals we ze nu opgesteld hebben?
Het is geen verrassing dat bepaalde regeringen zich verzetten tegen universaliteit. Want universaliteit zou betekenen dat een dictatuur zich moet houden aan die mensenrechten. En dat bepaalde landen hun beleid richting bepaalde groepen moeten aanpassen. Veel mensenrechtenorganisaties zijn vóór universaliteit. Zij vinden dat mensenrechten voor iedereen gelden, overal. Ook als het niet onderdeel is van de cultuur, en dus in zou gaan tegen de traditionele normen en waarden van een land.
De middenweg is dat de meerderheid bepaalt. Als een groot aantal staten mensenrechten aanvaard, dan moet iedereen zich hieraan houden. Dit gaat bijvoorbeeld om mensenrechten die de mogelijkheid tot leven aan kunnen tasten.
Waarom zijn mensenrechten belangrijk?
Maar waarom hebben we een officiële verklaring over mensenrechten nodig? We weten toch allemaal wel dat bepaalde dingen zoals discriminatie en geweld not done zijn? Het is soms moeilijk voor te stellen dat een verdrag rond mensenrechten nodig is. Maar overheden hebben veel macht. En dat betekent dat zij die macht ook kunnen misbruiken. En dan vooral om burgers kwaad te doen. Mensenrechten zijn snel geschonden. En de lijn tussen het schenden van mensenrechten en het beschermen ervan is soms dun.
Neem bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Waar op dit moment actief mensenrechten geschonden worden. De overheid claimt dit te doen vanuit goede bedoelingen (debatable). Maar ook goede bedoelingen kunnen leiden tot het schenden van mensenrechten. En als dat gebeurd, hebben we mensenrechtenverdragen om op terug te vallen. Om zo de bevoegdheid van overheden minder grenzeloos te maken.
Mensenrechtenverdragen leggen overheden ‘negatieve verplichtingen’ op: dingen die zij niét mogen doen. Maar dat soort verdragen leggen overheden ook ‘positieve verplichtingen’ op. Dingen die overheden juist moeten doen om mensenrechten te beschermen. Zoals bijvoorbeeld maatregelen met betrekking tot toegankelijkheid. Maar ook het recht op onderwijs en op voedsel en gezondheid. Mensenrechten en de verdragen zijn er dus vooral om ‘gewone’ mensen te beschermen tegen de overheid. En dat geldt voor iedereen. Ook als je “illegaal” in een land verblijft.
Verklaring van de Rechten van de Mens
Maar hoe zit het dan precies met die mensenrechtenverdragen? Na de Tweede Wereldoorlog werd de Verenigde Naties (VN) opgericht. Het doel van de VN? Het beschermen en bevorderen van de rechten van de mens. Om zo te zorgen dat er nooit een herhaling zou komen van de Tweede Wereldoorlog en de holocaust.
In 1948 kwam de Verenigde Naties met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Hierin wordt vastgelegd dat ieder mens gelijke rechten heeft. En die rechten zijn noodzakelijk. Want zonder die rechten valt een samenleving in elkaar door machtsmisbruik en andere gevaren voor de democratie. De UVRM is geen wettelijk document of juridisch bindend middel. Het is een richtlijn en een internationale standaard waar alle lidstaten beloven zich aan te houden. Grondwetten van negentig landen verwijzen naar de UVRM.
Maar in dit eerste verdrag missen verschillende rechten die we wel ‘mensenrechten’ zouden noemen. Dat komt omdat niet alle lidstaten het eens konden worden over alle rechten. Bijvoorbeeld over de doodstraf; dit wordt in onder andere de VS nog toegepast. Dit soort rechten zijn wel opgenomen in latere verdragen. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens was dan ook maar het begin. Sinds 1948 zijn er honderden verdragen en verklaringen opgesteld voor mensenrechten.
Welke soorten mensenrechten hebben we?
In de verschillende verklaringen zijn verschillende soorten mensenrechten opgenomen. Zo heb je de klassieke rechten, die onder te verdelen zijn in verschillende categorieën. Integriteitsrechten gaan om het beschermen van lichaam en geest. Vrijheidsrechten gaan om onder andere vrijheid van meningsuiting. Participatierechten gaan om het recht om onderdeel uit te maken van beleid. Het recht op bescherming van bepaalde groepen, rechten van gevangen, en rechten van vreemdelingen en vluchtelingen, spreekt voor zich.
Naast de klassieke rechten zijn er sociaaleconomische rechten. Die gaan onder andere over het recht op voedsel, onderdak, inkomen en sociale zekerheid. Maar ook het recht op een eigen taal en culturele gebruiken. Daarnaast zijn er extra verdragen opgesteld. Bijvoorbeeld voor de rechten van kinderen, vrouwen, mensen met een handicap, en andere kwetsbare groepen.
Binnen de mensenrechtenverdragen bestaan ook zogenoemde ‘onvoorwaardelijke rechten’. Niet alle rechten staan zijn namelijk vast. Zo mogen er uitzonderingen gemaakt worden in tijden van oorlog. Of bij een noodtoestand. Maar de onvoorwaardelijke rechten mogen niet opgeschort worden. Dit gaat om onder andere het recht op leven, vrijwaring van slavernij, marteling, en de erkenning als persoon voor de wet.
De VN en de verschillende verdragen
De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens bestaat in totaal uit 30 artikelen. Die gaan we niet allemaal benoemen. Maar het is wel belangrijk dat je ze kent. Daarom kun je ze HIER nalezen.
Zoals we eerder al zeiden is de UVRM niet het enige mensenrechtenverdrag van de VN. Het bleek dat de meest kwetsbaren onder ons niet genoeg beschermd werden met deze verklaringen. Daarom werden er nog negen mensenrechtenverdragen opgesteld om juist deze groepen te beschermen:
Internationaal Verdrag inzake burgerrechten- en politieke rechten
Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten
Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie
Internationaal Verdrag voor de uitbanning van alle vormen van vrouwendiscriminatie (Vrouwenverdrag)
Internationaal Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende vormen van bestraffing
Internationaal Verdrag voor de rechten van het kind (Kinderrechtenverdrag)
Internationaal Verdrag voor de rechten van mensen met een handicap (VN-Verdrag handicap)
Internationaal Verdrag inzake bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijning
Internationaal Verdrag voor rechten van migrerende werknemers en hun familieleden.
Europees verdrag voor mensenrechten
En de VN is niet de enige organisatie die mensenrechtenverdragen heeft opgesteld. Ook in Europa hebben we mensenrechtenverdragen waar lidstaten zich aan moeten houden.
De Raad van Europa is een internationale organisatie die mensenrechten bewaakt in Europa. Het belangrijkste verdrag van de Raad van Europa is het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. In dit verdrag staan verschillende rechten. Zoals recht op vrijwaring van slavernij, op vrijheid van persoon, op een eerlijk proces, op vrijheid van meningsuiting en het verbod op marteling. Alle rechten genoemd in het verdrag lees je HIER. In het EVRM zijn ook aparte protocollen opgenomen waar aanvullende rechten in staan.
In 2009 werd het EU Handvest van de Grondrechten opgesteld. Hierin zijn ook mensenrechten opgenomen. Zoals het recht op leven, op een privéleven, het recht op vrijwaring van discriminatie, enzovoorts. Dit Handvest wordt bij nieuwe EU-wetgeving geraadpleegd en gebruikt. De rechten uit het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie lees je HIER.
Mensenrechten en de wet
Om deze mensenrechten te kunnen beschermen, moeten ze in de wet opgenomen worden. En moet er dus een straf of een bepaalde consequentie aan vast hangen. Overheden nemen mensenrechten op in hun wetgeving door hier wetten over te maken. In Nederland worden deze opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. Bijvoorbeeld Artikel 137c over ‘Groepsbelediging’. Dat samenhangt met het recht op vrijwaring van discriminatie.
Mensenrechten worden vaak beschermd door het uitdelen van een straf bij het niet nakomen van deze wetten. Bijvoorbeeld in de vorm van een financiële vergoeding. Of het bestraffen van overtredingen via een rechter. Dit soort maatregelen gaan vaak vooral om klassieke rechten.
Sociaaleconomische rechten worden meer gezien als ‘idealen’ dan rechten. Dit zie je aan dakloosheid in Nederland; steeds meer mensen hebben geen huis, maar de overheid wordt daar niet voor aangeklaagd. Het komt wel steeds vaker voor dat sociaaleconomische rechten opgenomen worden in het strafrecht. Zoals bijvoorbeeld bij discriminatie gebeurd is.
De mens en onze rechten
Mensenrechten staan niet vast en zijn altijd in beweging. Ze gelden voor iedereen – altijd. Ze worden bepaald op basis van gewoonte en de mening van de meerderheid. Dat betekent dat wij als burgers ook macht hebben. Wanneer wij bepalen dat een bepaald recht universeel zou moeten worden, en we ons daarnaar gedragen, zou dit zomaar een universeel recht kunnen worden. Sterker nog: dat is precies hoe mensenrechtenverdragen tot stand zijn gekomen.
Maar mensenrechten kunnen ook misbruikt worden. Bijvoorbeeld wanneer vrijheid van meningsuiting gebruikt wordt om te discrimineren of haat te zaaien. Mensenrechten hebben dus grenzen. Als zij gebruikt worden om de rechten van anderen te beperken, komt de democratie in gevaar. Andere voorbeelden van misbruik zijn: vanuit vrijheid van informatie de privacy van burgers schenden. En het recht op politieke zelfstandigheid misbruiken door terrorisme te plegen.
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
**MIS HET NIET**MIS HET NIET**
**MIS HET NIET**MIS HET NIET**
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds