Hoe imposter syndroom bij vrouwen niet alleen tussen de oren zit
Vooral voor vrouwen lijkt imposter syndrome een echte barrière te vormen. En dat ligt niet aan hun eigen kunnen of dat "vrouwen gewoon onzeker zijn". De maatschappij draagt bij aan de twijfel die veel vrouwen voelen.
Content warning: in het onderstaande artikel schrijven we over het imposter syndroom bij vrouwen. Hiermee bedoelen we álle vrouwen – trans en cis. We maken in dit artikel geen onderscheid tussen AFAB of AMAB omdat verdere marginalisatie apart in het artikel benoemd wordt.
Imposter syndrome is een term die steeds vaker gebruikt wordt binnen de Nederlandse werkplek. Het gevoel van ‘niet goed genoeg’ zijn is iets wat veel mensen zullen herkennen. Maar vooral bij vrouwen heeft dit syndroom een grote impact. En dat komt niet alleen door de eigen overtuigingen van vrouwen.
Want niet alleen vrouwen zélf worstelen met het gevoel niet goed genoeg te zijn. De wereld bevestigt deze ideeën ook te vaak aan de hand van stereotypen. Die vervolgens houdingen, gedrag en beleid beïnvloeden. Er bestaan nog steeds genoeg grappen over ‘domme blondjes’, mooie ‘leeghoofden’, kantoor bimbo’s. Onnozele en incapabele vrouwen die gelukkig wél leuk zijn om naar te kijken.
En dan hebben we het nog niet eens gehad over de die niet aan bepaalde schoonheidsidealen voldoen. Of de vrouwen die niet gehoord worden tijdens meetings. En de vrouwen die steeds overgeslagen worden bij het uitdelen van de promoties.
Dat betekent dat imposter syndroom bij vrouwen niet altijd tussen de oren zit; veel vrouwen krijgen direct of indirect het gevoel dat ze inderdaad niet goed genoeg zijn.
Imposter syndroom bij vrouwen: ik ben een bedrieger
Imposter syndroom is een term uit 1978 en werd destijds ‘imposter fenomeen’ genoemd. Psychologen Pauline Rose Clance en Suzanne Imes ontdekten het fenomeen vooral bij ambitieuze, hoog presterende vrouwen die allemaal het gevoel hadden dat ze niet slim genoeg waren voor hun functie.
Deze vrouwen leefden met de constante angst dat iemand er op een gegeven moment achter zou komen dat ze eigenlijk helemaal niet gekwalificeerd waren voor het werk dat ze deden. En dat ze dus inderdaad imposters of oplichters waren: bedriegers die per ongeluk naar de top gerezen waren terwijl ze daar totaal geen recht op zouden hebben.
Klinkt bekend? Een onderzoek van het KMPG wees uit dat ruim 75% van de vrouwelijke leidinggevenden het imposter syndrome ervaart. En daarom staat het internet en de boekwinkels vol met teksten over het aanpakken van imposter syndroom bij vrouwen.
De conclusie: je moet het vooral zelf doen.
de oplossing voor imposter syndroom bij vrouwen?
‘Focus op je successen’, ‘wees je bewust van je eigen gedachten’ en ‘vergelijk jezelf niet met anderen’; dit zijn een aantal van de tips die mensen met het zogenoemde ‘oplichterssyndroom’ kunnen inzetten om dat gevoel van ‘ik hoor hier niet te zijn’ weg te drukken.
Een benadering die zich vooral richt op jezelf: jij kunt het gevoel van minderwaardigheid aanpakken en uiteindelijk wegwensen. Maar is dat wel echt de oplossing voor het bestrijden van het imposter syndroom bij vrouwen?
De focus bij ligt het vechten tegen imposter syndroom bij vrouwen constant op het veranderen van de eigen houding. Als je maar de juiste boeken leest en je meer bewust wordt van je beperkende gedachten, dan wordt het vanzelf beter. Terwijl het eigenlijk helemaal niet jouw schuld is dat jij je zo voelt.
Die focus zou namelijk moeten liggen op het aanpakken van de werkplek zelf. En op grotere schaal zelfs de maatschappij.
Representatie en imposter syndroom bij vrouwen
We weten hoe lastig het is om te #loveyourself als de mensen om je heen je ook niet serieus nemen. En helaas blijkt dat vrouwen nog altijd niet zo serieus genomen worden als hun mannelijke collega’s. Uit onderzoek is gebleken dat vrouwen minder vaak een promotie krijgen: voor elke 100 mannen die gepromoveerd worden, krijgen 86 vrouwen dezelfde kans.
En dat betekent niet alleen dat vrouwen minder vaak de kans krijgen om hogerop te komen binnen een organisatie, maar ook dat er relatief minder vrouwelijke rolmodellen binnen de werkplek te vinden zijn.
Vrouwelijke rolmodellen zijn niet alleen belangrijk voor het beeld van vrouwen, maar vormen een belangrijk referentiepunt voor werknemers van alle genders. Om juist te laten zien dat vrouwen net zo competent zijn als de huidige directie die vaak nog voornamelijk uit witte mannen van middelbare leeftijd bestaat.
Zo vecht je met visueel bewijs tegen het idee wat nog op teveel plekken bestaat; namelijk dat vrouwen minder competent zouden zijn en minder ambitieus. Zo’n visueel referentiepunt zou juist zo belangrijk kunnen zijn bij het bestrijden van het imposter syndroom bij vrouwen.
Een gebrek aan voorbeelden
Het gevaar van het imposter syndrome onder vrouwen zit hem in het verschil waarmee ze behandeld worden vergeleken met mannen die hetzelfde ervaren. Want hoewel het percentage vrouwen dat een gevoel van ‘niet goed genoeg’ hoger ligt, voelen ook mannen zich af en toe een ‘oplichter’.
Maar wanneer mannen het imposter syndroom ervaren worden ze veelal bevestigd in hun kunnen door bijvoorbeeld leidinggevenden, collega’s en de mensen om hen heen. De kans is groot dat de CEO van hetzelfde bedrijf op hen lijkt. En dat geeft vertrouwen.
Emily Hu, een klinisch psychologe uit Los Angeles, vertelt de BBC: “We hebben meer kans op het imposter syndrome als we niet veel voorbeelden zien van mensen die op ons lijken of onze achtergrond delen en die duidelijk succesvol zijn in ons vakgebied.”
Vrouwen strijden niet alleen tegen hun eigen imposter syndroom maar ook tegen de vooroordelen en het seksisme dat nog steeds een onderdeel uitmaakt van de samenleving. En dat laatste houdt dat eerste hoogstwaarschijnlijk in stand – als het al niet de oorzaak is voor het syndroom.
Zelvertrouwen en competentie
Wat hierin ook meespeelt, is dat zelfvertrouwen vaak onterecht wordt verward met competentie. Tomas Chamorro-Premuzic, een Arbeid en Organisatiepsycholoog, vertelt in een TED talk: “De waarheid is dat vrijwel overal ter wereld mannen geneigd zijn te denken dat ze veel slimmer zijn dan vrouwen.”
En omdat zelfvertrouwen zo gewaardeerd wordt in leiders, wordt het gebrek aan zelfvertrouwen bij vrouwen juist afgerekend en bestempeld als ‘incompetent’. Dat terwijl uit onderzoek is gebleken dat het zelfvertrouwen van vrouwen door verschillende culturele en sociologische factoren gemiddeld veel lager is dan bij mannen.
Zo ontstaat een cirkel die zichzelf in stand houdt: het gebrek aan rolmodellen en voorbeelden zorgt ervoor dat vrouwen twijfelen aan hun kunnen. En onzekere vrouwen worden sneller als ‘incompetent’ bestempeld en dus genegeerd in meetings. Of vergeten bij het uitdelen van promoties.
Gemarginaliseerd en imposter syndroom bij vrouwen
Het gevoel van het imposter syndroom wordt nog sterker bij gemarginaliseerde groepen: “Vrouwen, vrouwen van kleur, vooral Zwarte vrouwen, en de LGBTQ+-gemeenschap lopen het meeste risico”, vertelt Brian Daniel Norton, psychotherapeut en executive coach in New York, aan de BBC.
“Als je systemische onderdrukking ervaart of als je je hele leven direct of indirect te horen krijgt dat je minder bent of geen succes verdient en je begint dingen te bereiken op een manier die ingaat tegen een al lang bestaand verhaal in je hoofd, dan ontstaat het imposter syndroom.”
En helaas is het nog altijd zo dat gemarginaliseerde groepen ook minder gerepresenteerd zijn in organisaties en bedrijven. Dat betekent dat imposter syndroom voor bijvoorbeeld een Zwarte transgender vrouw nog sterker aanwezig is en moeilijker te bestrijden dan bij een witte cisgender vrouw.
Imposter syndroom bij vrouwen bestrijden
Het bestrijden van imposter syndrome zou dan ook niet zozeer gaan om de self-care tips die op veel websites benoemd worden. Volgens verschillende specialisten zou het niet uitmaken hoe vaak je de spiegel vertelt dat je als vrouw toch echt wel écht competent bent.
En zolang er geen sprake is van grote systematische veranderingen binnen organisaties, blijft ‘imposter syndrome’ de kop opsteken.
Image by: Freepik
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds