*** MIS HET NIET *** MIS het niet

vermoord omdat ze een vrouw is: wat is femicide precies?

In Nederland wordt elke 8 dagen een vrouw vermoord omdat ze vrouw is. Maar wat betekent dat precies? En wanneer is het wél en géén femicide? Wij leggen het je uit.

Trigger warning: femicide, moord, geweld tegen vrouwen, verkrachting, seksueel geweld

In Nederland gaat het sinds de dood van de 17-jarige Lisa uit Abcoude vaak over femicide. De moord op een vrouw omdat ze een vrouw is. Nederland staat in de top 3 van Europa als het gaat om femicide en dat betekent dat er iets moet gebeuren. Er is veel aandacht voor het onderwerp en verschillende landelijke initiatieven moeten het bewustzijn over dit fenomeen vergroten.

Toch kunnen mensen zich moeilijk een voorstelling maken bij het idee dat vrouwen vermoord worden omdat ze een vrouw zijn. Vooral omdat de plegers van femicide eigenlijk nooit zeggen ‘ik deed het omdat ik vrouwen haat’. Er is een deel van de bevolking dat zo denkt maar dit is – gelukkig – voor nu nog een redelijk niche groep.

Waarom worden veel van de moorden op vrouwen dan toch bestempeld als femicide? En is dat wel terecht? Wij geven antwoord op de vraag ‘wat is femicide’ en leggen je uit wat die definitie inhoudt en waarom veel van de moorden op vrouwen inderdaad gaan om femicide.

DE definitie: wat is femicide

Volgens Amnesty International is femicide het “opzettelijk vermoorden van vrouwen of meisjes”. Hieraan wordt toegevoegd dat het vaak gaat om vrouwen die vermoord worden door mannen – en dan specifiek partners of ex-partners.

In Nederland wordt er gemiddeld elke acht dagen een vrouw vermoord. In 2022 werden 48 vrouwen vermoord, in 2023 waren dit er 41 en in 2024 waren dit 44. Het woord femicide wordt dan ook afwisselend gebruikt met het woord ‘vrouwenmoord’; elke moord op een vrouw. Maar dat is niet helemaal terecht.

Bij femicide gaat het namelijk specifiek om het motief van de moord. Dat motief heeft te maken met gender: vrouwen worden bij femicide vermoord puur omdat ze vrouw zijn. Het lastige aan femicide – en andere haatmisdrijven – is het feit dat deze daders niet een manifest schrijven over hoe erg ze vrouwen haten (in tegenstelling tot bijvoorbeeld incels die dit wel openlijk doen).

De intentie achter de moord, en of deze gemotiveerd werd door het gender van het slachtoffer, is dus moeilijk te bewijzen. Daarom gebruikt het CBS ‘femicide’ ook niet om de cijfers van de moorden op vrouwen te duiden. Het is namelijk volgens dit soort instanties niet altijd duidelijk of het bij elke moord om femicide gaat en wat de definitie van dat begrip precies is.

Metro schrijft wel dat het, onder de 35 vrouwen die in 2025 zijn vermoord, in zeker 16 gevallen ging om femicide. Maar waarom weten we van die gevallen wel dat het duidelijk gaat om femicide en waarom zijn andere gevallen dan geen femicide?

En nog belangrijker: zijn die gevallen inderdaad geen femicide?

femicide en Genderrollen

Wat betekent ‘vermoord omdat ze een vrouw zijn’?

Femicide hangt samen met genderrollen. In onze maatschappij – die voor nu nog heel binair is op het gebied van gender – bestaan verschillende ideeën over wat het betekent om een man of vrouw te zijn.

Zo wordt van vrouwen veelal verwacht dat ze zorgzaam zijn, of lief en meegaand. Terwijl een man juist het tegenovergestelde moet zijn: dominant, sterk en ongevoelig. Dit soort genderverwachtingen ontstaan binnen de cultuur van een maatschappij en worden doorgegeven van generatie op generatie.

Ook in de Nederlandse samenleving. Zo doen we nog vaak de aanname dat de baas binnen een bedrijf een man is, vinden we seksistische grapjes over vrouwen acceptabel en noemen we het ‘oppassen’ als een vader voor zijn eigen kinderen zorgt.

Dit soort genderrollen komen ook naar voren in de relaties die we met elkaar hebben. En de ideeën over hoe bijvoorbeeld een vrouw zich hoort te gedragen in een relatie kan dan ook leiden tot geweld.

Zo liet een onderzoek van Atria en Rutgers uit 2020 zien dat 13% van de bevraagde jongens vindt dat zijn vriendin in sommige gevallen geslagen mag worden omdat het soms noodzakelijk is om respect af te dwingen. 4% van de meisjes die hetzelfde gevraagd werd, was het daarmee eens.

Wat is femicide: traditionele genderideeën

Aan de basis van dit soort overtuigingen liggen de ideeën die mensen hebben over mannelijkheid en vrouwelijkheid.

René Romkes, criminoloog, legt uit aan NPODoc: “Bij femicide worden vrouwen gedood, omdat ze beschouwd worden als een vrouw in de traditioneel patriarchale zin. Namelijk als iemand waarover de geweldpleger zich superieur voelt en waarvan hij vindt dat hij er zeggenschap over heeft. Het idee dat een man zijn macht op vrouwen mag uitoefenen, omdat ze ondergeschikt aan hem zijn – en dat iemand daar geweld bij mag gebruiken.”

Wanneer een vrouw binnen de relatie iets doet wat niet binnen deze genderrollen past, kan dit ervoor zorgen dat een (ex-)partner of familielid – van wie verwacht wordt dat hij zijn partner ‘onder controle’ heeft – jaloers wordt, of boos of agressief. En dat kan dodelijke gevolgen hebben.

Martina Althoff, universitair docent criminologie aan de RUG, vertelt: “Hoe meer iemand vasthoudt aan strikt gedefinieerde, binaire denkbeelden, hoe meer diegene zich geconfronteerd voelt wanneer anderen van die verwachting afwijken. En dat kan op zijn beurt leiden tot geweld.”

Wat is femicide: de verwachting van vrouw zijn

Het is dan ook niet verrassend dat de daders van dit geweld vaak partners of ex-partners zijn. Dit geldt voor 60% van de vrouwen die vermoord werden tussen 2017 en 2021.

In het plan ‘Stop Femicide!‘ werd gerapporteerd dat bijna 80% van de vrouwen die vermoord waren tussen 2018 en 2022 omgekomen zijn in ‘huiselijke kring’.

Ook blijkt uit onderzoek dat de periode na een scheiding of het beëindigen van een relatie extra gevaarlijk kan zijn. Daders zijn dan vaak jaloers, hebben wraakgevoelens of een geschaad ego. Geweld is dus een manier voor de mannelijke partner om de verhoudingen binnen de relatie te bepalen.

Martina Althoff: “In het geval van femicide gaat het vaak om ongelijkheid, controle en macht. In een patriarchale relatie, met sterke ideeën over hoe macht verdeeld zou moeten zijn, heerst het idee dat jij, als mannelijke partner, de vrouw mag controleren.”

Gendergerelateerd geweld komt in veel van de gevallen dan ook niet ‘zomaar’ opzetten. Het is vaak onderdeel van een patroon dat vooraf wordt gegaan door stalking, onderdrukking en controle. Dit begint vaak klein.

Martina: “Er zijn allerlei facetten, van mildere tot zeer ernstige vormen. Het begint met discriminatie en seksisme, die gendernormen en de ongelijkheid tussen mannen, vrouwen en queer personen versterken.”

Van controle tot moord: wat is femicide?

Deze kleine stappen gaan steeds verder tot het uitmondt in intieme terreur.

Intiem terreur is een “ernstige vorm van partnergeweld en kenmerkt zich door een patroon van controle en dwang. Dit kan zich uiten in het isoleren, vernederen, intimideren van de partner tot ernstig fysiek geweld en seksueel geweld. Ook kan het gaan om controle van de financiën en dreigementen”.

Wanneer de vrouw niet meer aan de verwachtingen van de man voldoet en hij de controle over haar kwijtraakt, kan dit leiden tot geweld. Deze – voornamelijk – mannen kunnen het niet verdragen dat zij geen controle hebben over hun vrouw of kunnen het niet handelen dat de vrouw de relatie beëindigt. Waardoor zij uiteindelijk femicide plegen.

Femicide is een probleem dat onder alle bevolkingsgroepen voor kan komen: alle vrouwen kunnen het slachtoffer worden. Los van afkomst, religie of sociale klasse.

René Romkes: “Femicide gaat over meer dan eerwraak. Vrouwenmoord komt namelijk niet beduidend vaker voor onder migrantengroepen dan dat het voorkomt binnen de traditionele witte gemeenschap.”

Ze voegt hieraan toe: “Het kan wel een risico zijn als een man werkeloos is of een drank- of drugsprobleem heeft. Er is dan minder te verliezen en er is een soort wanhoop als de vrouw de man verlaat; het is ‘het laatste’ wat hij kwijtraakt.”

Genderongelijkheid in nederland

Femicide is een veel breder probleem dan de vrouwen die gemiddeld elke 8 dagen vermoord worden in Nederland. Uit een rapport van de UN Women en UNODC blijkt dat er in 2021 wereldwijd meer dan vijf vrouwen per úúr werden vermoord door een (ex-)partner of een familielid.

Femicide hangt samen met seksisme en misogynie. En dat zijn beide problemen die ook in Nederland spelen. Want ook in Nederland worden vrouwen nog steeds gediscrimineerd.

Daarnaast is er in Nederland ook een groep mannen die actief deelneemt in of content maakt voor de Nederlandse manosphere; een omgeving die vrouwonvriendelijke ideeën promoot en waarin traditionele genderrollen gevierd worden.

Maar we hebben we in Nederland ook incels of incel-achtige mannen die actief vrouwen haten. En die in sommige gevallen zelfs oproepen tot geweld tegen vrouwen of dit geweld vieren.

Ook moorden op sekswerkers of slachtoffers van mensenhandel vallen onder het kopje ‘misogynie’. En in Nederland is 1 op de 5 vrouwen verkracht en heeft 45% van de vrouwen aangegeven sinds haar vijftiende slachtoffer te zijn geweest van lichamelijk of seksueel geweld door mannen – allemaal handelingen die gaan over controle en macht.

Wat is femicide: niet los te trekken van misogynie

Daarmee komt de vraag op: kan de moord op een vrouw überhaupt los worden gezien van misogynie en seskisme?

In 2025 ging het bij 16 van de 35 moorden om femicide. Maar niet bij alle misdrijven wordt melding gemaakt van de context waarin die misdaad gepleegd wordt. De relatie tussen het slachtoffer en de dader wordt niet altijd onderzocht. En niet elke dader wordt ook daadwerkelijk opgepakt om motieven te kunnen onderzoeken.

Daarnaast staat niet elke relatie bij de burgerlijke stand ingeschreven en neemt het CBS alleen die gegevens mee om slachtoffers te kunnen categoriseren. Dit wordt het zogenoemde ‘dark number‘ genoemd: niet- geregistreerde gegevens over misdaden.

Het zal dan ook altijd moeilijk vast te stellen zijn wat de motieven achter elke moord op een vrouw zijn. Al helemaal in een land dat op het gebied van gendergelijkheid op plek 43 staat – onder bijvoorbeeld Rwanda, maar ondertussen wel zégt heel tolerant te zijn.

Volgens Martine Althoff speelt gender eigenlijk altijd een rol bij geweld tegen bepaalde groepen: “We zien dat ervaringen met geweld asymmetrisch zijn: mannen zijn vaker daders en vrouwen, evenals mensen uit de LGBTQI+-gemeenschap, zijn vaker slachtoffers. Daaruit kunnen we concluderen dat gender in feite altijd een rol speelt bij geweld.”

Gendergerelateerdgeweld kan ons dus ook allemaal raken. Man, vrouw of mensen van andere genders. Martine: “Het kan bijvoorbeeld voorkomen in het geval van een LGBTQI+-persoon die in gedrag en uiterlijk afwijkt van de heersende gendernormen, of iemand wiens genderidentiteit niet direct herkenbaar is, of een vrouwelijke partner die zich verzet tegen een ongelijke machtsverdeling in een relatie.”

Heb jij of iemand anders hulp nodig?

Zit jij in een situatie waar je niet uitkomt of verdenk jij je partner ervan dat hij controlerend is? Ken jij iemand die in een zorgelijke situatie zit en heb je meer informatie of hulp nodig?

Klik dan HIER.

Hier vind je informatie, telefoonnummers en websites waar jij hulp kunt vragen.

Image by: Freepik

Source: Atria, Amnesty International, Slachtofferwijzer, CBS, Metro, AvdR, RUG, VNG, De Groene Amsterdammer, College voor de Rechten van de Mens, NPO Doc

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.