Wat is OCD? Geen 'quirky' eigenschap of 'schoonmaakobsessie'
Denk jij wel eens bij jezelf: ‘jeetje, wat ben ik ook OCD’ als je je boekenkast op kleur inricht? Dit is waarom OCD een label is dat we niet zo losjes op onszelf of anderen moeten plakken.
Het is vooral een stereotiepe beeld dat op tv of in de media veel terugkomt: die goedgeklede vrouw in mantelpakje die haar handen vijf keer moet wassen na het aanraken van een deurknop, of de neurotische tiener uit een rijk gezin die haar stoel eerst grondig schoonmaakt voor ze voorzichtig gaat zitten.
OCD wordt bijna altijd neergezet als een stoornis die te maken heeft met een obsessie met schoon en netjes zijn en een afkeer van bacteriën. Hoewel een constante schoonmaak-drang zeker een onderdeel kan zijn van de stoornis, is een obsessieve compulsieve stoornis veel meer dan dat.
Wij geven antwoord op de vraag: wat is OCD? En we leggen je uit waarom het eigenlijk helemaal niet goed is om dat label in de vorm van een ‘grapje‘ op jezelf of anderen te plakken.
Wat is ocd? heel veel Angstgedachten
Hoewel populaire media constant hetzelfde eenzijdige beeld geven van deze stoornis, draait OCD – of OCS zoals het in het Nederlands genoemd wordt – niet alleen maar om bacteriën of schoon zijn.
Een obsessief compulsieve stoornis heeft vooral te maken met angstgedachten (obsessies). Mensen met OCD zijn vooral bang of ongerust, en zijn daarom constant bezig met het uitvoeren van – vaak repetitieve – taken (compulsies). Taken die er volgens hen voor zullen zorgen dat datgene waar ze bang voor zijn niet zal gebeuren. Of ze voeren handelingen uit die ze een gevoel van rust en controle geven.
De dingen waar mensen met OCD bang voor zijn gaan van relatief klein (het verpesten van een presentatie) tot behoorlijk groot en duister (het vermoorden van iemand uit je omgeving).
Wat is ocd? een ingrijpende stoornis
De ‘grappige’, spottende manier waarop mensen met OCD vaak in series en films neer worden gezet, laat dus eigenlijk maar een heel beperkt stukje zien van deze ingrijpende stoornis.
Zo kan het voor mensen met OCD soms uren duren voor ze klaar zijn om het huis uit te gaan: alle stopcontacten moeten eerst nog gecontroleerd worden en het slot moet precies twaalf keer opnieuw op slot gedraaid worden voor ze veilig de deur uit durven.
Maar ook in werk- of schoolsituaties spelen angstige gedachten een constante rol. Dat is iets wat voor de buitenwereld niet zichtbaar is, maar voor de OCD’er zelf energie slurpt. En daar komt natuurlijk bij dat de plotselinge, donkere gedachten (intrusie) die soms naar boven komen, de OCD’er behoorlijk kunnen laten schrikken. Gedachten waar ze zich soms zo erg voor schamen dat ze deze niet met anderen kunnen of willen delen.
OCD kan wel te maken hebben met smetvrees
Maar hoe zit het dan met die eeuwige weergave van OCD als de geobsedeerde schoonmaakfreak? Die is niet helemaal uit de lucht komen vallen.
Smetvrees is een vorm van OCD waarbij je zo bang bent om bijvoorbeeld ziek te worden of besmet te raken met iets ‘vies’, dat je je handen een bepaald aantal keer móét wassen. Maar zo’n angstgedachte kan ook helemaal los staan van de bacteriën zelf.
Zo zijn er mensen met smetvrees die hun handen twintig keer moeten wassen, op precies de juiste manier, om te voorkomen dat bijvoorbeeld een familielid iets ernstigs overkomt. Of om te zorgen dat een beangstigende gedachte ‘weg’ gaat.
Er zijn dus zeker OCD’ers die veel bezig zijn met het schoonhouden van zichzelf en hun huis, maar dat is niet zo onschuldig als de punchline van een grap uit een sitcom.
Wat is OCD? Meer dan een stereotype
Die stereotiepe weergave van de OCD’er doet meer kwaad dan goed. Niet alleen omdat iedereen die niet tegen rotzooi kan, zichzelf onterecht bestempeld als OCD. Maar ook omdat deze stereotiepe weergave de stoornis minder serieus laat lijken dan hij eigenlijk is. Want we zijn toch allemaal soms wel een beetje een neatfreak?
Toch is het graag op orde willen hebben van je kamer wel echt wat anders dan het obsessief schoonmaken van de drempels omdat een intrusie je maar blijft lastig vallen. OCD laat je niet met rust en bepaalt daarom een groot deel van je leven.
Iemand met OCD wéét vaak ook dat de gedachten niet kloppen en dat de angst compleet overdreven is, maar toch kunnen ze zichzelf niet tegenhouden. Dat schilderijtje moet recht gehangen worden, anders gebeurt er iets verschrikkelijks.
Zou iemand met OCD het dwangmatige gedrag niet uitvoeren, dan bouwt de stress alleen maar op.
OCD is geen 'quirky' eigenschap
Wanneer je ‘OCD’ gebruikt als een quirky persoonlijkheidstrek, dan maak je het dus kleiner dan het eigenlijk is. Een obsessieve compulsieve stoornis is niet een handige karaktertrek die ervoor zorgt dat het bij jou thuis altijd schoon is. Het is geen ’truc’ die je tevoorschijn kan toveren wanneer het uitkomt.
Obsessieve compulsieve stoornissen zijn altijd aanwezig en houden een OCD’er in de macht. Wanneer je OCD hebt, kun je volledig geïsoleerd raken omdat het uren kost om überhaupt de deur uit te komen. En sommige OCD’ers durven het huis uiteindelijk helemaal niet meer uit.
Jij, als persoon zonder OCD, kunt je onschuldige obsessie met ‘schoon’ zelf aan en uit zetten. Een persoon met OCD kan dit niet. En omdat de term zo losjes rond wordt geslingerd in de media en daarbuiten, zorgt dit juist voor onbegrip voor mensen die écht OCD hebben.
Want als jij met je ongediagnosticeerde “OCD” wel gewoon de deur uit kan zonder eerst de drempel zeventien keer over te stappen, dan moet die OCD’er dat toch ook kunnen?
Wat is OCD? Een term die we niet losjes moeten gebruiken
OCD wordt beschreven als een gekke of schattige eigenschap, of – zoals in veel shows en films – als een grap. Iemand als Khloe Kardashian, een celebrity waar miljoenen meiden tegenop kijken, noemt OCD een “blessing”, terwijl een echte OCD’er het eerder zal beschrijven als een vloek waar ze maar al te graag vanaf willen.
En zeker niet als iets wat geromantiseerd zou moeten worden.
Dus, wanneer jij je boekenkast weer eens op kleur hebt gesorteerd en jij je gasten lastig valt omdat ze met schoenen door de kamer lopen, dan mag je jezelf zeker een ‘neat freak‘ noemen. Of neurotisch. Maar OCD is geen grappige ‘quirk’ of een label voor het feit dat je van mappen met gekleurde tabbladen houdt.
Daarom kunnen we dat label beter bewaren voor de mensen die ook écht OCD hebben: een gediagnosticeerde psychische stoornis die ze niet ‘uit’ kunnen zetten wanneer dat uitkomt.
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds