Eetstoornis orthorexia: een ongezonde obsessie met gezond
We proberen elke dag bewuste en gezonde keuzes te maken. Maar wat als een bewust en gezond leven doorslaat in een obsessie? Dit gebeurd bij de eetstoornis orthorexia.
Trigger warning: eetstoornissen, verstoord eten, voedsel, gewicht, overmatig sporten
***Heb jij last van verstoorde eetpatronen, dwangmatige en obsessieve gedachten over je lichaam of herken je jezelf in dit artikel? Neem contact op met een organisatie die je kan helpen. Je kunt bellen met de hulplijn van WEET, met de Luisterlijn, of met de telefonische hulplijn van het eetstoornissen netwerk. Veel van deze hulplijnen hebben ook een chat- of mailfunctie. Zo’n 220.000 mensen in Nederland hebben een eetstoornis. Dat betekent dat je niet alleen bent. Maar je staat er ook nooit alleen voor. Ook als je nog niet klaar bent voor behandeling is er altijd iemand die naar je kan luisteren.***
We zijn allemaal wel bekend met de eetstoornis anorexia nervosa en velen van ons weten ook het verschil met boulimia wel te benoemen. Bij beide is er sprake van een ongezonde, dwangmatige relatie met voedsel, en bij beide hangt de stoornis veelal samen met het zelfbeeld van de persoon die eraan lijdt.
Maar er is een nieuwe eetstoornis in opmars. Een eetstoornis die hand-in-hand lijkt te gaan met de opkomst van de #fitgirl en gymbro’s op social media. Een eetstoornis die veel minder overduidelijk verstoord is en in sommige gevallen zelfs gevierd wordt in onze samenleving waar dikfobie en diëten nog steeds een groot onderdeel uitmaken van het dagelijks leven.
Dit is de eetstoornis orthorexia nervosa; een ongezonde obsessie met gezond.
Eetstoornis orthorexia: gezond en 'schoon' eten
Genoeg groente en fruit per dag, maar dan wel de biologische variant zonder al die giftige pesticiden. O, en wel eerst even kijken wat voor chemicaliën er in die muesli-repen zitten. Want het moet natuurlijk wel écht gezond zijn. Het lijkt misschien too much, maar voor sommige mensen is dit een dagelijkse realiteit.
Het begint vaak onschuldig: je wilt gezonder eten en daarom besluit je om bijvoorbeeld geen frisdrank meer te drinken. Klinkt als een goed idee, toch? En ook wanneer je de taartjes laat staan, chocoladerepen overslaat en vooral maaltijdsalades eet, trekt niemand aan de bel. Want dat kan alleen maar een gezonde keuze zijn.
Op een gegeven moment lees je een artikel over E-nummers, kijk je een TikTok-filmpje over chemicaliën in zoiets simpels als een supermarktbanaan, en voor je het weet duurt een gemiddeld bezoek aan de Albert Heijn een hele ochtend. Want je wilt wel zeker zijn dat alles wat je in je lichaam stopt, ook echt gezond is.
Orthorexia nervosa is een ongezonde obsessie met gezond eten die je leven behoorlijk kan ontregelen. En die zelfs enorm schadelijk kan worden.
Dikfobie en de eetstoornis orthorexia
De eetstoornis orthorexia is tricky. Het kan de vorm innemen van de passionate sporter die elke dag de hele dag alleen maar bezig is met fitness, proteïnepoeder, en het drinken van smoothies en selderij-sapjes. En dat soort dingen vallen voor de buitenwereld niet echt op als ‘ongezond’. Want het is toch juist goed dat mensen massaal bezig zijn met sporten en letten op hun voeding?
Orthorexia is dan ook een ‘geaccepteerde’ eetstoornis in veel landen die lang onder de radar blijft. Ook in Nederland: de Nederlandse cultuur is gericht op diëten en afvallen onder het mom van ‘gezond zijn’. We vinden dik worden nog steeds een van de engste dingen die ons als mens kan overkomen en houden nog steeds krampachtig vast aan het concept van ‘BMI‘.
En wanneer je daar in meegaat door extreem gezond te gaan eten, dan zijn er maar weinig mensen die dat als slecht zouden bestempelen. Want je let juist zo goed op wat je eet, sport veel en ziet er ook nog eens hartstikke gezond uit!
Maar de fysieke en mentale gevolgen zijn vaak groter dan aan de buitenkant te zien is. En zo wordt een op het eerste oog gezond leven opeens een ongezonde nachtmerrie.
compleet uitsluiten van Voedingsstoffen
Niet alleen is het mentaal uitputtend om constant bezig te zijn met de voedingswaarden en ‘schoonheid’ van het voedsel we in onze mond stoppen, het kan ook schadelijk zijn voor je gezondheid. Want mensen met orthorexia stoppen soms compleet met het eten van bepaalde voedingsgroepen.
Zo kan het voorkomen dat iemand met orthorexia geen vlees of vleesvervangers meer wil eten zonder vervolgens supplementen te slikken die het tekort in vitamines aanvullen. Of ze willen alleen maar onbespoten, zelfgekweekte, rauwe groenten binnen krijgen om zo geen kostbare ‘natuurlijke’ vitamines mis te lopen.
Zodra een online voedselgoeroe verklaart dat een bepaalde voedingsstof de vijand is, gooit iemand met orthorexia haar dieet direct om.
Met alle lichamelijke gevolgen die daarbij komen.
Eetstoornis orthorexia: vijand van variatie
Want zoals iedere diëtiste zal beamen: gezond eten gaat juist om gevarieerd eten. En dat betekent dat vezels, eiwitten en zelfs vetten en suikers passen in een gezonde levensstijl – sterker nog: je lichaam heeft het gewoon nodig om te functioneren. Zo zijn koolhydraten – die voedingsstoffen die altijd geassocieerd worden met ‘aankomen’ – juist onmisbaar.
Alle voedingsstoffen dienen een bepaald doel in het functioneren van je lichaam en het zomaar uitsluiten van een groep kan je functioneren behoorlijk ontregelen.
Daarnaast zal elke voedselwetenschapper bevestigen: ‘the dose makes the poison’. Voedingsstoffen zijn niet per se ‘giftig’; de hoeveelheid die je tot je neemt bepaalt hoe slecht iets is. In Europa zijn strenge regels opgesteld die aangeven of een bepaalde soort voedsel veilig is om te eten. En dat betekent dat de bijvoorbeeld hoeveelheid aspartaam in een blikje cola zero altijd veilig is. Het wordt pas gevaarlijk als je een grote hoeveelheid van die blikjes achter elkaar wegtikt.
Maar hetzelfde geldt voor fruit: een dieet dat bestaat uit twintig appels per dag is ook ongezond. Net als een dieet dat alleen bestaat uit patat.
Variatie is de sleutel, en die variatie is nu net wat bij een eetstoornis als orthorexia verloren gaat.
De lichamelijke tol van eetstoornis orthorexia
De symptomen van de eetstoornis orthorexia verschillen wel met die van andere eetstoornissen. Want hoewel andere eetstoornissen vaak draaien om een slecht zelfbeeld, is dit bij orthorexia geen vereiste. Iemand met de eetstoornis orthorexia kan zich juist beter voelen dan anderen omdat zij gezonder eten. Ze zullen dan ook neerkijken op het bord friet met burger dat iemand anders zonder problemen naar binnen werkt.
Daarnaast is het gedrag van iemand met orthorexia in korte tijd behoorlijk veranderd: waar het eerst ging om een paar kleine ‘gezonde’ aanpassingen, staat al snel alles in het teken van gezond zijn. Ingrediëntenlijsten worden constant gecontroleerd, in recepten vervangen ze ‘ongezonde’ ingrediënten voor een gezondere variant, en de #fitgirllifestyle neemt een grote plaats in hun leven in.
Hoewel iemand met orthorexia denkt gezond bezig te zijn, zijn de patiënten vaak ondervoed, hebben ze een tekort aan verschillende vitamines en mineralen, en hebben ze last van menstruatiestoornissen en maag- en darmklachten.
Je kunt aan het lichaam van iemand met orthorexia dus vaak niet goed zien dat er iets aan de hand is, maar in het lichaam heeft de stoornis een grote invloed.
Sociale isolatie door eetstoornis orthorexia
Maar een stoornis als orthorexia beïnvloedt niet alleen de lichamelijke gezondheid. Ook je sociale leven wordt er flink door ontregeld. Want wanneer je op stap gaat met vrienden is het moeilijk om die controle los te laten.
Voor je het weet heb je een schaaltje bitterballen voor je staan die vast gebakken zijn in een zaadolie. Of een glas wijn dat misschien wel kleine kurkresten bevat. En toch voel je de sociale druk om gezellig ‘mee te doen’ met de rest. Ondertussen sta je doodsangsten uit omdat je die ‘ongezonde’ dingen écht niet je lichaam in wilt hebben. Zo veranderd een onschuldig avondje uit in een marteling.
Mensen met orthorexia gaan op een gegeven moment dan ook liever helemaal de deur niet uit. Zo kunnen ze zelf in de hand houden wat ze eten en blijven ze zo ‘schoon’ als ze zelf willen. Door het afzweren van sociale uitjes raken mensen met orthorexia sociaal geïsoleerd, wat uiteindelijk weer kan zorgen voor depressieve gevoelens.
De eetstoornis orthorexia heeft het leven van de persoon die eraan lijdt volledig in de macht. En het is heel moeilijk om daar zelf zomaar ‘uit’ te stappen.
Orthorexia: eetstoornis in schaapskleren
Bij mensen die herstellende zijn van een van de andere eetstoornissen kan orthorexia ook makkelijk de kop op steken. Vooral in de herstelfase van een andere eetstoornis kan het lijken alsof de anorexia-patiënt weer ‘gewoon’ eet en alleen maar bezig is met een gezond dieet opbouwen ná de eetstoornis. Immers: ze eten in ieder geval weer!
Maar voor een deel van deze patiënten is orthorexia een nieuwe manier om obsessief bezig te zijn met eten; een manier om controle uit te oefenen op wat ze binnenkrijgen. Misschien ook met het idee om zo gewicht te verliezen.
Zo ontwikkelen patiënten een sociaal geaccepteerde eetstoornis die misschien minder op zal vallen voor de buitenwereld. Maar een eetstoornis die gericht is op gezond eten, is nog steeds een eetstoornis. En dat maakt het per definitie ongezond.
Ook kan een eetstoornis voorkomen met Body Dysmorphic Disorder (BDD); een stoornis waarbij mensen obsessief over hun eigen lichaam of lichaamsdelen nadenken en geloven dat iedereen dit ‘raar’ of ‘lelijk’ vindt terwijl dat helemaal niet zo is. BDD kan in combinatie met orthorexia voorkomen bij bijvoorbeeld mannen die obsessief sporten om gespierder te worden en hun lichaam een bepaalde vorm te geven. Dit heet Bigorexia.
een eetstoornis is nooit gezond
Daarom is het belangrijk dat we als maatschappij aandacht blijven hebben voor de obsessie met gezond. Want in een maatschappij die dikheid nog steeds als minderwaardig ziet, is het makkelijk om van gezond door te slaan naar ongezond.
Echt gezond eten bestaat uit meer dan alleen het binnenkrijgen van twee stuks fruit en 300 gram groente per dag. Het gaat om een gebalanceerd dieet waarin alle voedselgroepen vertegenwoordigd zijn en waarin geen voedselsoort bestempeld wordt als ‘goed’ of ‘slecht’.
Gezond eten betekent rekening houden met het feit dat elke voedingsstof een eigen functie heeft. En dat de hoeveelheid die je binnenkrijgt van bepaald voedsel meer zegt over hoe gezond het is dan bijvoorbeeld E-nummers.
Er zijn dus veel verschillende manieren om een gezond te eten. Maar een ding is wel zeker: een eetstoornis zal nooit gezond zijn, hoe ‘gezond’ het zichzelf ook aanprijst.
***Heb jij last van verstoorde eetpatronen, dwangmatige en obsessieve gedachten over je lichaam of herken je jezelf in dit artikel? Neem contact op met een organisatie die je kan helpen. Je kunt bellen met de hulplijn van WEET, met de Luisterlijn, of met de telefonische hulplijn van het eetstoornissen netwerk. Veel van deze hulplijnen hebben ook een chat- of mailfunctie. Zo’n 220.000 mensen in Nederland hebben een eetstoornis. Dat betekent dat je niet alleen bent. Maar je staat er ook nooit alleen voor. Ook als je nog niet klaar bent voor behandeling is er altijd iemand die naar je kan luisteren.***
Image by: Freepik
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds