KOZP stopt: doelen bereikt na jaren van racistisch verzet en geweld
Na 15 jaar demonstreren zijn de doelen van anti-racisme organisatie 'Nederland Wordt Beter' bereikt. En dat betekent dat KOZP stopt met demonstreren tegen Zwarte Piet na jaren van overwinningen – en verzet.
Trigger warning: geweld, blackface, racisme
Het begon inmiddels een echte Nederlandse traditie te worden: de demonstraties van ‘Kick Out Zwarte Piet’. De groep organiseerde elk jaar protesten tegen de racistische karikatuur Zwarte Piet die al meer dan honderd jaar deel uitmaakt van het Sinterklaasfeest. Maar na vijftien jaar actie voeren stopt stichting ‘Nederland Wordt Beter’ (NLWB) en daarmee ook ‘Kick Out Zwarte Piet’ (KOZP).
De doelen van de organisatie zijn volgens oprichter Jerry Afriyie bereikt en het voornemen was sinds de oprichting al om de verantwoordelijkheid na 5 december 2025 bij het Nederlandse volk te leggen. Op die manier moeten we uiteindelijk als samenleving samenwerken om steeds minder racistisch te worden. En daarin zijn de eerste stappen volgens ‘Kick Out Zwarte Piet’ honderd procent gezet.
Daarom kijken wij terug op 15 jaar ‘Kick Out Zwarte Piet’; een groep activisten die vaak met veel verzet en geweld benaderd werd, maar toch altijd door bleef strijden voor een feest voor álle kinderen.
KOZP stopt; dit is hoe het begon
Zwarte Piet is racisme. Dat is een feit dat in 2010 eigenlijk nog helemaal niet door veel mensen geaccepteerd werd. Maar het werd wel al decennia lang gevoeld door veel Zwarte Nederlanders die elk jaar voor ‘Zwarte Piet’ uitgemaakt werden en zagen hoe het uiterlijk en gedrag van Zwarte Piet overeenkwam met racistische karikaturen. De eerste geschreven klachten over Zwarte Piet komen al uit 1927 en sinds die tijd werd het onderwerp ook sporadisch besproken in de media.
Al in de jaren 80 werden kleine protestacties opgezet in de vorm van bijvoorbeeld flyers, en in de jaren 90 werden protesten georganiseerd door de organisatie Zwarte Piet is Zwart Verdriet, opgericht door Lulu Helder en Jaffar Forster. Maar ook in die tijd bestond er al veel verzet tegen de beweging die een einde wilde maken aan de racistische karikatuur. Dit verzet kwam in de vorm van geweld, racistische opmerkingen én door agressieve reacties van politieagenten tijdens protesten. De klachten over Zwarte Piet zijn dus zeker niet alleen “iets van de laatste tijd” – zoals voorstanders van Zwarte Piet vaak zeggen.
De echte omslag kwam pas in 2011. Dat was – mede door het internet – het eerste moment dat een protestactie tegen Zwarte Piet landelijk de aandacht trok. 2011 was het jaar dat Quinsy Gario en Jerry Afriyie hardhandig gearresteerd werden bij de intocht van Sinterklaas in Dordrecht terwijl zij vanuit de ‘Stichting Nederland Wordt Beter’ protesteerden tegen Zwarte Piet.
Ze droegen T-shirts met daarop de woorden ‘Zwarte Piet is Racisme’. Beide Zwarte mannen werden tijdens de protestactie in Dordrecht hardhandig en agressief behandeld. Later zei de ombudsman dat er tijdens dat protest “buitensporig geweld” gepleegd was door de Nederlandse politie. De beelden van die arrestatie gingen viraal en dat zorgde voor steeds meer initiatieven tegen Zwarte Piet. In 2014 werd ‘Kick Out Zwarte Piet’ opgericht als onderdeel van NLWB.
Vanaf dat moment zouden de demonstranten en de ‘zwartepietendiscussie’ elk jaar een onderdeel uitmaken van het Sinterklaasfeest.
KOZP stopt, terugblik naar Het allereerste protest
De eerste intocht waar ‘Kick Out Zwarte Piet’ als organisatie aanwezig was, was die in Meppel in 2015; een redelijk klein protest in een speciaal vak aan de route waar Sinterklaas en verschillende Zwarte Pieten langs liepen. Jerry Afriyie vertelt NOS over dat protest: “Wij zijn hier om te laten zien dat we opkomen voor alle mensen die zich gekwetst voelen.”
Los van een paar middelvingers en wat scheldwoorden blijft het tijdens die optocht relatief rustig.
Waarschijnlijk onderschatten de meeste Nederlanders op dat moment hoe groot het effect van dat handjevol demonstranten zou worden.
Maassluis: het eerste verzet
In 2016 wilde KOZP protesteren in Maassluis waar dat jaar de landelijke Sinterklaasintocht plaats zou vinden. De extreemrechtse organisatie Nederlandse Volks-Unie (NVU) kondigt aan dat zij ook aanwezig zullen zijn tijdens die demonstratie. Met als motto: ”Ik schaam mij niet voor Zwarte Piet. Stop de kinderfeesthaters”. Het is de eerste keer dat er een pro-Zwarte Piet protest plaatsvindt.
De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb kondigt een dag voor de intocht een demonstratieverbod aan in Rotterdam en demonstranten die een tussenstop maakten in de stad worden gearresteerd en geweerd van de intocht in Maassluis. Amnesty International spreekt over een schending van het demonstratierecht. In 2018 besluit de rechtbank in het nadeel van KOZP.
Jerry Afriyie noemt deze dag zelf het dieptepunt van de afgelopen 15 jaar. Hij vertelt Eén Vandaag: “We werden daar opgepakt alsof we een terroristische groep waren! Ikzelf had na afloop een opgezwollen hoofd van alle slagen die ik kreeg. Wat Rotterdam verder tot een dieptepunt maakte, was dat na dat geweld veel Zwarte mensen niet meer terugkeerden bij de protesten.”
Maar de organisatie laat zich niet tegenhouden.
kozp stopt, terugblik naar blokkeerfriezen
In 2017 komt de actiegroep opnieuw groot in het nieuws. KOZP is onderweg naar de landelijke intocht in Dokkum als ze op de A7 niet meer verder kunnen. Ze worden klemgereden door een groep Friezen die besloten om een demonstratie die al goedgekeurd was door de gemeente, te stoppen.
Op de weg ontstond een file en er ontstaat onenigheid tussen de Friezen en een paar van de activisten die uit de bussen waren gestapt. Maar het blijft relatief rustig en een echte rel blijft uit. De demonstratie wordt als een gevolg hiervan door de burgemeester van Dokkum verboden en de activisten worden door de politie weer terug naar huis begeleid. De ‘blokkeerfriezen’ moeten later voor de rechter komen en krijgen een taakstraf opgelegd. Spijt hebben ze niet. Een van hen vertelt Eén Vandaag: “Wij hebben het gedaan. Hier ben ik trots op.”
2017 is ook het jaar dat KOZP vermeld wordt in het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) als ‘extreemlinkse antiracistische actiegroep’. In 2019 wordt dit rechtgezet en veranderd, maar voorstanders van Zwarte Piet zien de groep nog steeds als gevaarlijk en gewelddadig. Ondanks de actie van de blokkeerfriezen blijft Zwarte Piet veranderen. En ook het sentiment in Nederland verschuift langzaam.
Maar dat betekent ook dat de pro-Zwarte Piet aanhangers steeds gewelddadiger worden.
kozp stopt na jaren geweld en weerstand
In 2018 heeft KOZP verschillende protesten gepland bij verschillende intochten. Maar deze protesten worden met weerstand en geweld ontvangen. In Eindhoven ging de harde kern van PSV met 250 man de straat op om KOZP-activisten te confronteren. Ze gooiden met eieren en blikjes terwijl de activisten in stilte hun protestborden vasthielden. In Tilburg werden verschillende voorstanders gearresteerd en in Nijmegen hadden NEC-supporters van tevoren gezegd een protest “niet te zullen tolereren”.
Voorstanders van de racistische karikatuur werden actiever. Dit zorgt ervoor dat de demonstratie bij de landelijke intocht in Apeldoorn in 2019 afgeschaft wordt door de organisatie zelf. Op de Facebook van KOZP staat: “Er zou worden gedemonstreerd in een open veld, zonder hekken of andere fysieke barrière, met alleen een aantal agenten ter bescherming. Gezien onze ervaringen bij eerdere demonstraties en de vele agressieve en dreigende reacties achten wij het onverantwoord en niet veilig genoeg om te demonstreren in Apeldoorn.”
In 2021 loopt een demonstratie volledig uit de hand door voorstanders van Zwarte Piet. In Volendam wordt KOZP opnieuw bekogeld met voorwerpen. Jerry Afriyie vertelt NH Nieuws: “Er werd met allerlei voorwerpen gegooid, we kregen alles over ons heen: waterflessen, van groente tot fruit, vuurwerk en spugen. Ook werden er mensen van ons fysiek aangevallen en geslagen.”
Twee jaar later zou KOZP tijdens de intocht van Sinterklaas in De Lier protesteren. Daar werden ze opgewacht door mensen met eieren, vuurwerk, aardappels en agressie. De situatie loopt zo erg uit de hand dat Amnesty International zich uitspreekt tegen de maatregelen van de overheid voor het waarborgen van de veiligheid van de vredige demonstranten. In 2024 gaat het ook in Yerseke mis; opnieuw wordt KOZP met eieren, stenen en vuurwerk bekogeld en worden tegendemonstranten opgepakt.
En ondanks al het verzet en geweld blijft KOZP winst behalen.
de doelen zijn bereikt en kozp stopt
Na een mislukt experiment met kleurenpieten besluit NTR, de omroep die de intocht van Sinterklaas en het Sinterklaasjournaal organiseert, in 2019 om de landelijke intocht racisme-vrij te maken. En dat betekent dat er vanaf dat moment alleen nog roetveegpieten op de boot met Sinterklaas te zien zijn.
Ook het Sinterklaasjournaal wisselt van Zwarte Piet naar de roetveegpiet. NTR veranderd de Pieten volgens de voorwaarden van KOZP. Op hun website is te lezen: “De Pieten in Het Sinterklaasjournaal en bij de landelijke intocht zijn roetveegpieten. Ze hebben roet op hun gezicht omdat ze door de schoorsteen gaan. De handschoenen en maillots van de Pieten zijn niet zwart, maar afgestemd op de kleurstelling van het Pietenpak. Het haarwerk is niet uniform maar divers, het varieert van lang, krullend, steil tot kort. De Pieten dragen ook geen gouden oorringen en hebben geen rode lippenstift op.”
Bedrijven die Sinterklaasfeesten voor bedrijfsvieringen en organisaties regelen, krijgen weinig tot geen oproepen voor Zwarte Piet meer. Jerry Afriyie merkt zelf dat de gesprekken die hij heeft met witte mensen over Zwarte Piet ook van toon veranderen en het is inmiddels duidelijk dat wanneer je nu nog wél voor Zwarte Piet kiest, je iets doet wat door een flink deel van de Nederlanders als racistisch gezien wordt.
Nederland wordt beter en KOzp stopt
Sommige gemeenten geven geen vergunningen meer af voor een intocht met Zwarte Pieten en het sentiment in de politiek veranderd ook. Mark Rutte vertelt in 2020 dat hij gesproken heeft met mensen “met een donkere huidskleur die zeiden zich ongelofelijk gediscrimineerd te voelen omdat Zwarte Piet zwart was. Dat is het laatste wat je wilt bij een Sinterklaasfeest.” Hij stelt dan zelfs dat over een aantal jaar “bijna geen Pieten meer zwart zijn”. En hoewel hij een paar dagen later toch weer een beetje terugkrabbelt (“het is niet racistisch, het is een volkscultuur” en “Er zijn toch geen overheidsinstanties die over Zwarte Piet gaan?”) is dit een grote stap voor ‘Kick Out Zwarte Piet’.
In 2024 meldt De Kanttekening dat er nog maar een handvol gemeenten zijn die nog aan een traditionele Piet doen, waaronder: Almelo, Coevorden, Appingedam, Goes, Rijswijk, Vlissingen, Enter, De Lier, Workum en Yerseke. In die laatste plek vond afgelopen weekend een racistisch tegenprotest plaats met Zwarte Pieten die bier drinken en feest vieren nadat de intocht afgelast werd door de dreiging van protesten.
Wat vooral duidelijk wordt is dat dit tegenprotest niet om de kinderen gaat en vooral georganiseerd is om te verstoren en tegen te werken. Dit protest maakt heel duidelijk wat organisaties als KOZP al wisten: dat veel van de voorstanders van Zwarte Piet het niet voor de kinderen doen maar voor zichzelf.
Trigger warning: in onderstaande filmpje is blackface te zien
KOZP: een vredige organisatie weggezet als gewelddadig
In de afgelopen 15 jaar wel is gebleken, is dat het ‘verpesten’ van het kinderfeest vooral gedaan werd door voorstanders van Zwarte Piet. Een geluid dat vaak naar voren komt in de discussies rond Zwarte Piet is dat KOZP gewelddadig zou zijn en dat zij alles zouden ‘verpesten’ voor iedereen. Maar veel van de intochten die afgelast worden vanwege de veiligheid, worden afgelast omdat voorstanders niet kunnen protesteren zonder daarbij geweld te gebruiken.
Waar KOZP vredig demonstreert met borden, spandoeken en megafoons, doen voorstanders dat met bier, het gooien van eieren, vuurwerk en middelvingers. En dat heeft al meerdere keren geleid tot het afgelasten van de intocht of tot het uit de hand lopen van wat een leuk kinderfeest zou moeten zijn.
En uiteindelijk werken de tegenprotesten in het voordeel van de doelen van ‘Kick Out Zwarte Piet’; veel gemeenten veranderen liever hun Pieten in roetveegpieten dan dat zij een protest riskeren. Want een protest betekent volwassen mannen in zwarte schmink die zich niet kunnen beheersen.
En waar dat vandaan komt? Waarschijnlijk angst. Massa- en cultuurpsycholoog vertelde al in 2017 aan NU.nl: “Je kan nog met zoveel rationele argumenten aankomen, als de geborgenheid uit je jeugd waarmee Zwarte Piet wordt geassocieerd dreigt te worden aangetast, gaat alle ratio overboord.”
En dat lijkt inderdaad de motivatie voor veel voorstanders van Zwarte Piet te zijn. Blokkeerfries Seye Herke Brinkman vertelt Eén Vandaag: “We zijn geen steek dichterbij elkaar gekomen. Zwarte piet is al ontdaan van zijn oorbellen en rode lippen maar het is nooit genoeg voor de tegenstanders van Zwarte Piet.”
En dat is ook precies waar veel Nederlanders die “het probleem niet zien” zich zorgen over maken – omdát ze het probleem niet zien. Want de waarheid is dat het wel een keer “genoeg” is. Er is zelfs een hele duidelijke ‘grens’ aangegeven. De voorwaarden zijn duidelijk: geen rode lippen, zwarte schmink, kroeshaar en andere kenmerken die te linken zijn aan de racistische blackface traditie.
Maar angst voor het verliezen van álle nostalgie door onbegrip zorgt nog steeds voor weerstand. Terwijl overblijft is wat veel gemeenten al doen en waar kinderen al jaren van genieten: een inclusief Sinterklaasfeest met Pieten, Sinterklaas en natuurlijk cadeaus en snoepgoed. En toch blijft de angst bestaan dat álles afgepakt wordt.
Het is dan ook de vraag hoe de traditie zich gaat ontwikkelen nu een van de luidste tegengeluiden in de maatschappij stopt met protesteren.
KOzp stopt: wat kun jij doen?
Maar daarom is het juist belangrijk dat wij als maatschappij het stokje overnemen. Er zijn verschillende dingen die we kunnen doen om het werk van KOZP door te zetten. Sinterklaasintochten worden vaak betaald van overheidssubsidies; jouw belastinggeld, dus. Binnen gemeentes bestaan vaak commissies van vrijwilligers die een intocht in de gemeente organiseren. En hoewel deze commissies vaak ook geld krijgen van sponsoren zoals winkels, kunnen gemeenten ook geld geven voor het organiseren van zo’n evenement.
Daarom riep ‘Kick Out Zwarte Piet’ gemeentes al in 2020 op om alleen subsidies te geven aan racisme-vrije intochten om zo commissies te stimuleren alle racistische karikaturen uit de intocht te halen en het Sinterklaasfeest voor álle kinderen te maken. Hier kun jij als inwoner van jouw gemeente invloed op uit oefenen door contact op te nemen met je gemeente en andere mensen in je omgeving hierin mee te nemen.
Ook biedt de stichting ‘Nederland Wordt Beter’ gratis lespakketten aan die nu nog te downloaden zijn. Met die lespakketten kun je in je eigen omgeving aan de slag om het sentiment rond Zwarte Piet te blijven veranderen en zo te zorgen dat bedrijfsfeesten en vieringen op scholen steeds inclusiever worden.
Op DEZE WEBSITE kun jij samen met ‘Nederland Wordt Beter’ vooruit kijken en je laten inspireren door anderen. Ook kun je laten weten hoe jij het stokje overneemt. Een bijpassend shirt bestel je HIER. Bij Beautifull Distress in Amsterdam Noord kun je een expo bekijken van ‘Nederland Wordt Beter’; een terugblik op 15 jaar Zwart activisme in Nederland.
kozp stopt maar het ging Niet alleen om zwarte piet
Naast het feit dat ‘Nederland Wordt Beter’ ook werkte aan meer bewustzijn over het slavernijverleden was ‘Kick Out Zwarte Piet’ wel vaak wat de aandacht trok. En dat terwijl de twee onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Lulu Helder van ‘Zwarte Piet is Zwart Verdriet’ vertelt One World: “We moeten jongeren leren over de geschiedenis van kolonialisme en racisme. Dan begrijp je dat zwarte Piet een manifestatie is van een héél oud gedachtegoed: het idee dat wij, zwarte burgers, niet waardevol zijn, dat we geridiculiseerd mogen worden, dat je ons mag uitbeelden hoe je maar wil. Er is een verschil tussen een paar pieten een ander uiterlijk geven, en écht je gedachtegoed dekoloniseren.”
En dat is waarom de andere twee doelen van ‘Nederland Wordt Beter’ ook zo belangrijk waren. Er is een Herdenkingscomité Slavernijverleden in het leven geroepen en op scholen wordt de negatieve rol van Nederland veel duidelijker besproken. Dat in combinatie met het bewustzijn over Zwarte Piet en zijn geschiedenis, zorgt ervoor dat Nederland steeds een stukje minder racistisch wordt.
Maar dat moeten we allemaal onderhouden en daar moeten we allemaal voor blijven vechten. Lulu Helder benadrukt: “Dat is belangrijk om te onthouden als activist: dat je iets bereikt, betekent niet dat je iets behoudt. Je moet áltijd druk blijven uitoefenen.” We moeten als samenleving het werk van ‘Kick Out Zwarte Piet’ en ‘Nederland Wordt Beter’ blijven voortzetten.
Zodat we Nederland ook echt beter blijven maken.
Image by: Freepik
Source: OneWorld, NOS, AD, NTR, De Kanttekening, NU.nl, Prakken d’Oliveira, Eén Vandaag, De Volkskrant, Omroep Gelderland, RTL Nieuws, Omroep West,
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds