Wat is het verschil tussen antizionisme en antisemitisme?
Al jaren worden pro-Palestina activisten beschuldigd van 'jodenhaat' omdat zij kritisch tegenover de staat Israël staan. Wat is het verschil tussen antizionisme en antisemitisme?
Trigger warning: antisemitisme
Net zoals het idee dat tegen een genocide protesteren wel gelijk moet zijn aan het steunen van Hamas, trekken veel mensen in Nederland het protesteren tegen de acties van Israël ook gelijk met antisemitisme. Zij zetten Israël en de Joodse bevolking op een lijn en kritiek tegen het ene zou automatisch ook kritiek zijn tegen het andere.
Het woord ‘Palestina’ kan niet vallen zonder dat mensen daar beschuldigingen van ‘Jodenhaat’ bij halen. En als mensen het hebben over antizionisme worden die beschuldigingen alleen maar luider.
Maar antisemitisme en protesteren tegen Israël zijn twee verschillende dingen. Ze kunnen zeker samenhangen – en doen dat soms ook. Toch gaat het in grote lijnen om twee verschillende begrippen die constant – onterecht – met elkaar verward worden.
Tijd om duidelijk te krijgen wat het verschil is tussen antizionisme en antisemitisme.
politici, antizionisme en antisemitisme
Direct na 7 oktober 2023 kwamen de beschuldigingen van antisemitisme al opzetten. Op 7 oktober viel de Palestijnse groep Hamas het bezette Palestijnse gebied binnen waar zij honderden Israëlische burgers vermoordden.
Het was een verschrikkelijke gebeurtenis die door vrijwel niemand die niet al antisemitisch was, gesteund werd. Wat wel gebeurde is dat mensen de gebeurtenis in perspectief plaatsten; het Palestijnse volk wordt al meer dan 75 jaar onderdrukt en vermoord door de Israëlische staat. En meer gewapend verzet tegen die onderdrukking was dan ook niet heel verrassend – los van het feit of wij dit als westerse, geprivilegieerde samenleving goed- of afkeuren.
Maar politici mengden zich in de discussie en begonnen iedereen te beschuldigen van antisemitisme. Met als hoogtepunt Dilan Yesilgöz die zanger Douwe Bob op Twitter beschuldigde van ‘Jodenhaat’ omdat hij een optreden voor kinderen had afgezegd vanwege zionistische posters. Deze tweet zorgde ervoor dat de zanger doodsbedreigingen ontving en het land uit moest.
Ook noemde de VVD-fractievoorzitter de solidaire pro-Palestina sit-ins op NS-stations ‘antisemitisch’. En in 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan dat de leus “from the river to the sea, Palestine will be free” strafbaar moest worden omdat het een “oproep tot geweld tegen Joden wereldwijd” zou zijn.
Maar het zijn niet alleen politici die dit doen. Je uitspreken op social media voor Palestina wordt altijd direct ‘Jodenhaat’ genoemd. En sinds de recentelijke mensenrechtenschendingen in Iran worden de pro-Palestina demonstranten neergezet als hypocrieten die alleen protesteerden vanuit ‘antisemitisme’.
Wat is antisemitisme?
Antisemitisme, of Jodenhaat, is de haat van Joodse mensen puur om het feit dat ze Joods zijn. Het verschilt daarin dus niet van andere vormen van racisme of ‘religiofobie’ zoals Islamofobie.
Antisemitisme is een eeuwenoude vorm van haat die voortkomt uit het christendom en dus al in de middeleeuwen bestond. De christenen zagen het joodse geloof als een slechte ‘afwijking’ en dwongen veel joodse mensen dan ook om zich te bekeren of verboden het uitoefenen van hun geloof.
Joodse mensen werden dan ook vaak gebruikt als zondebok – vooral wanneer er sprake was van een crisis in een land. Zo stelde het ‘bloedsprookje’ dat joodse mensen kinderen ontvoerden en vermoordden om ze te offeren in een religieus ritueel.
En de Protocols of the Elders of Zion is een antisemitische theorie die stelt dat het Joodse volk de wereld over wil nemen. De Joodse bevolking is dus al eeuwenlang het onderwerp van theorieën gebaseerd op haat.
Van oorsprong kwam Jodenhaat van religie. Maar in de 19e eeuw veranderde dit; het Joodse volk werd in plaats van als een geloofsgroep, gezien als een ‘ras’ en ‘minderwaardig’ aan de Europeanen.
De term ‘antisemitisme’ komt uit 1875 en was op dat moment een politieke stroming die Joodse mensen als ‘stoorzender’ zag binnen een harmonieuze maatschappij. Een bekend voorbeeld van ‘modern’ antisemitisme zijn de ideeën van Hitler.
Maar het komt ook op ‘kleinere’ schaal voor door middel van geweld, discriminatie en taalgebruik. En net als bij elke andere vorm van racisme en discriminatie is het moeilijk om precies aan te wijzen wat wel en wat geen antisemitisme is.
Maar er bestaan wel bekende antisemitische stereotypen. Zoals het afbeelden van Joodse mensen met grote haakneuzen, gebogen ruggen en als gierige geldwolven met kwade bedoelingen.
Wat is het antizionisme?
In de 19e eeuw, toen het begrip ‘antisemitisme’ voor het eerst gebruikt werd, kwam in Europa ook de politieke stroming ‘zionisme’ voor het eerst op. Het begrip komt van het woord ‘Zion’ dat in de Tanakh, het heilige boek van de joden, gebruikt wordt als naam voor Jeruzalem; het beloofde land.
De politieke stroming richtte zich volkomen op het vestigen van een joodse staat voor het Joodse volk. Volgens de zionisten moeten Joden een eigen staat hebben omdat zij in andere staten of landen niet veilig zijn. Deze staat moest dan gevestigd worden op de plek van de stad Jeruzalem – en het land eromheen: Palestina.
En deze staat zou uiteindelijk Israël (“hij die worstelt met god”) moeten heten.
Moderne aanhangers van het Zionisme zijn dus voor het bestaan van Israël en steunen het idee van Israël als een Joodse staat. In de charter van de Israëlische politieke partij van Benjamin Netanyahu heeft altijd gestaan: “Tussen de zee en de Jordaan zal alleen Israëlische soevereiniteit bestaan.”
Zionisten hoeven trouwens niet joods te zijn; niet-gelovigen kunnen het bestaan van Israël ook steunen.
Naast het zionisme kwam een andere politieke stroming op: het antizionisme. Antizionisten geloven dat Israël geen recht heeft om te bestaan en dat het Joodse volk geen recht heeft op het land Palestina – vaak gaat dit gepaard met verzet tegen de kolonisatie van het gebied door Israëliërs.
Overigens zijn het niet alleen niet-gelovigen die Israël bekritiseren. Er zijn genoeg antizionistische Joden die zich ook luid uitspreken tegen Israël en de genocide in Gaza – of het bestaan van de Israëlische staat.
Mira Sucharov, een Joodse Hoogleraar politieke wetenschappen aan Carleton University, schreef voor The Conversation: “om je verbonden te voelen met Israël – het land, de mensen, de veilige toevluchtsoord dat het voor Joden in crisis heeft gediend, vooral maar niet alleen na de Holocaust – hoef je niet per se de heersende ideologie te omarmen.”
Antizionisme en antisemitisme door elkaar
Antizionisme en antisemitisme zijn dus niet hetzelfde. De een gaat om haat voor een volk puur en alleen omdat zij Joods zijn. De ander gaat om kritiek tegen het bestaan van de Joodse staat Israël – of het bestaan van Israël op de plek waar het zich op dit moment bevindt; Palestina.
Daarnaast zijn het Joodse volk en Israël twee verschillende dingen. De Joods-Amerikaanse historicus Benjamin Moser vertelt OVT: “Net zoals dat een moslim uit Utrecht niet verantwoordelijk is voor de regering van Iran of voor Saudi-Arabië, zijn wij ook niet hetzelfde als Israël en zeker niet als wat er nu aan de hand is in Israël.”
Toch worden de begrippen ‘antizionisme’ en ‘antisemitisme’ wel vaak door elkaar gebruikt. En dat komt omdat sommige mensen vinden dat het antizionisme tegen het zelfbeschikkingsrecht van de Joden zou zijn.
“Alle volken hebben zelfbeschikkingsrecht. Als Joden dat als enige niet hebben, is dat antisemitisme” stelt de American Jewish Committee. Maar zoals Peter Beinart, schrijver voor Jewish Currents, in 2019 al in The Guardian schreef: er zijn genoeg volken in de wereld die geen eigen staat hebben. Bijvoorbeeld de Koerden, de Schotten, de Oeigoeren of de Tibetanen – om maar een paar te noemen.
Daarnaast is het bestaan van de Israëlische staat in direct conflict met het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen.
Volgens verschillende experts gaat zelfbeschikking dan ook niet om een eigen staat. Israëlische politieke theoreticus Yuli Tamir schrijft: “Het recht op nationale zelfbeschikking is bedoeld om individuen te verzekeren van hun recht om hun nationale identiteit te behouden. Dit betekent in geen geval dat zij dit altijd moeten doen binnen het kader van een onafhankelijke staat.”
Dit is waarom veel antizionisten vechten voor een staat waar alle volken – precies zoals dat bij andere volken in andere landen gebeurd – in harmonie samenleven. In het gebied dat van oorsprong altijd al Palestina heette.
Zoals Benjamin Moser in OVT stelde: “Ik vind dat een onpartijdige, onreligieuze en onraciale staat nog steeds de beste en de enige oplossing is voor de Joden”.
Antizionisme en antisemitisme: misbruik 'jodenhaat'
Het excuus van ‘antisemitisme’ wordt op dit moment vooral gebruikt om een bepaalde agenda te pushen. Phineas Shapiro, een antizionistische Joods-Amerikaanse Nederlander schrijft voor One World: “Joodse pijn [wordt] door Nederlandse politici misbruikt om een genocidale etnostaat te ondersteunen”.
En dat zorgt er, volgens bepaalde Joodse mensen, juist voor dat antisemitisme in de hand wordt gespeeld. Israël-kritische Joden worden in dit narratief genegeerd en verschillende politici worden in plaats daarvan neergezet als woordvoerder voor een volk waar zij zelf geen deel van uitmaken.
Dit is bijvoorbeeld te zien aan de reactie van de Tweede Kamer op het protest tijdens de opening van het Holocaustmuseum – een protest georganiseerd door het antizionistische Joodse collectief Erev Rav.
Phineas schrijft: “Onze herdenkingscultuur lééft en heeft grote invloed op ons dagelijkse perspectief op de wereld, de politiek en ons leven. Het is onze drijfveer om te strijden tegen alle vormen van onderdrukking en te reageren als onze pijn geïnstrumentaliseerd wordt…”
De beschuldigingen van antisemitisme worden gebruikt om alle commentaar op Israël de kop in te drukken en critici – Joods of niet Joods – de mond te snoeren. Maar ook om eigen islamofobische discussiepunten aan te kaarten.
Zo staat beroemd islamofoob Geert Wilders pal achter Israël en is fel tegen antisemitisme en ‘jodenhaat’ – om vervolgens wel anti-moslim retoriek te verspreiden. En verkondigde Mona Keijzer van de BBB bij Sophie & Jeroen dat “Jodenhaat bijna onderdeel is van de islamitische cultuur”.
Feit blijft dat politici – die nooit iets hebben gegeven om bepaalde bevolkingsgroepen of religieuze groepen – selectief zijn in hun steun. En vooral ‘antisemitisme’ roepen omdat zij er op dat moment belang bij hebben.
Ik vind dit een walgelijke uitspraak van @MonaKeijzer Antisemitisme bestrijden met een bak islamhaat en daarmee openlijk alle moslims en immigranten wegzetten, discrimineren en polariseren. En vooral moslimhaat normaliseren. Laten we vooral niet vergeten dat jodenvervolging een… pic.twitter.com/5ZH9J16IJk
— Nadine 🇦🇫🇵🇸 (@NadineNilo) May 17, 2024
Antizionisme en antisemitisme: belangrijk onderscheid
En natuurlijk bestaan er legitieme vormen van antisemitisme in de Nederlandse samenleving. We hebben hier nog steeds neonazi’s die met prinsenvlaggen en Sieg Heil’s ‘demonstreren’. Ironisch gezien de mensen die voor Geert Wilders zouden stemmen. Of FVD.
Ook Forum werd in 2022 beschuldigd van antisemitisme. Zo kwam Universiteit Leiden erachter dat bepaalde FVD-politici berichten deelden van accounts die openlijk antisemitisch waren. Op YouTube werd het hoogste aantal antisemitische comments onder video’s van de FVD gevonden. En in 2020 kwam naar buiten dat appgroepen van FVD-jongeren ook openlijk antisemitisch en fascistisch waren.
Maar ook binnen het antizionisme bestaat antisemitisme wel degelijk. Zo zeggen de Amerikaanse Tucker Carlson, Candace Owens en Nick Fuentes allemaal tegen de Israëlische staat te zijn. De reden hiervoor is alleen niet uit bezorgdheid voor het welzijn van de Palestijnen; alledrie zijn openlijke antisemieten en de laatste is zelfs een neonazi.
Bart Wallet, hoogleraar Joodse studies aan de Universiteit van Amsterdam, vertelt EenVandaag dat dit samenhangt met de traditionele vorm van antisemitisme: “Soms worden alle Joden verantwoordelijk gehouden voor wat één Jood doet. Wanneer het conflict tussen Israël en Hamas weer opspeelt, zoals nu, moeten synagogen en Joodse scholen weer beter worden beveiligd.”
Kortom: het is wel degelijk belangrijk om het onderscheid te maken tussen antisemitisme en antizionisme. Want het laatste kan worden misbruikt om antisemitische sentimenten te verspreiden. Maar dat betekent niet dat de twee begrippen gelijk zijn.
En door dat stukje kritisch denken en analyseren over te slaan en ze als gelijk weg te zetten, loop je het risico dat nodige gesprekken en kritiek compleet wegvalt en een genocide ongestoord door kan gaan.
Image by: Freepik
Source: Jewish Currents, Anne Frank Stichting, NPO Radio 1, The Guardian, AJC, NU.nl, College voor de Rechten van de Mens, The Conversation, One World, EenVandaag, Universiteit Leiden
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds