waarom het woord 'Eerwraak' overbodig is; 'femicide' is voldoende
Als het in het maatschappelijke debat gaat over femicide, dan wordt vaak eerwraak aangehaald alsof dat een compleet ander concept zou zijn. Maar dat is niet zo.
Trigger warning: femicide, geweld tegen vrouwen, homofobie
Vorig jaar augustus stond femicide heel kort hoog op het lijstje van problemen die aangepakt moesten worden. In de politiek, aan talkshowtafels; iedereen had het erover. Maar het ging in de gesprekken over het onderwerp niet alleen over femicide en de vrouwen die hier slachtoffer van werden. Een deel van de gesprekken ging over eerwraak.
Zo zou femicide vooral gepleegd worden door mensen met een migratie-achtergrond en zou het grootste deel van de femicide in Nederland een vorm van eergerelateerd geweld zijn. Femicide zou dan ook een ‘immigratieprobleem’ zijn en geen probleem dat de hele maatschappij aangaat. We moesten ons dan ook vooral focussen op “eerwraak”. Grenzen dicht zou dat probleem – net als seksueel geweld tegen vrouwen – op moeten lossen.
Maar dat is niet de realiteit.
Wij leggen je uit hoe het precies zit met eerwraak en femicide en waarom de twee niet zomaar los van elkaar gehaald kunnen worden.
Wat is femicide?
Volgens Amnesty International is femicide het “opzettelijk vermoorden van vrouwen of meisjes”. Hieraan wordt toegevoegd dat het vaak gaat om vrouwen die vermoord worden door mannen – en dan specifiek partners of ex-partners.
Het woord femicide wordt dan ook afwisselend gebruikt met het woord ‘vrouwenmoord’; elke moord op een vrouw. Maar dat is niet helemaal terecht. Bij femicide gaat het namelijk specifiek om het motief van de moord. Dat motief heeft te maken met gender: vrouwen worden bij femicide vermoord puur omdat ze vrouw zijn.
Femicide hangt samen met genderrollen. In onze maatschappij – die voor nu nog heel binair is op het gebied van gender – bestaan verschillende ideeën over wat het betekent om een man of vrouw te zijn. René Romkes, criminoloog, legt uit aan NPODoc: “Bij femicide worden vrouwen gedood, omdat ze beschouwd worden als een vrouw in de traditioneel patriarchale zin. Namelijk als iemand waarover de geweldpleger zich superieur voelt en waarvan hij vindt dat hij er zeggenschap over heeft. Het idee dat een man zijn macht op vrouwen mag uitoefenen, omdat ze ondergeschikt aan hem zijn – en dat iemand daar geweld bij mag gebruiken.”
Wanneer een vrouw binnen de relatie iets doet wat niet binnen deze genderrollen past, kan dit ervoor zorgen dat een (ex-)partner of familielid – van wie verwacht wordt dat hij zijn partner ‘onder controle’ heeft – jaloers wordt, of boos of agressief.
En dat kan dodelijke gevolgen hebben.
Wat is 'eerwraak'?
Eerwraak wordt ook wel ‘eergerelateerd geweld’ genoemd. Of ‘eermoord’. Maar tegenwoordig steeds vaker ‘shame killing‘. Dit wordt gedaan om de focus te leggen op de daders in plaats van het idee dat het geweld verantwoord zou zijn omdat het om ‘eerherstel’ zou gaan.
Wij hanteren deze term, en schaamte-gerelateerd geweld.
Bij schaamte-gerelateerd geweld gaat het om geweld dat gepleegd wordt door de familie – of gemeenschap – van een slachtoffer omdat het slachtoffer iets gedaan heeft waar de familie zich voor schaamt. Bijvoorbeeld wanneer meisjes seks hebben voor ze getrouwd zijn of wanneer jongens homoseksueel blijken te zijn. Of wanneer het gedrag van de persoon de familie niet aanstaat.
Er zijn heel veel motieven voor schaamte-gerelateerd geweld te benoemen. En ook heel veel uitingsvormen. Bijvoorbeeld geestelijke mishandeling, verstoting, huwelijksdwang of gedwongen zelfmoord. Shame killings (moord) zijn de extreemste vorm van dit geweld.
Schaamte-gerelateerd geweld wordt vaak gekoppeld aan religie omdat het onder andere in islamitische landen als Afghanistan, Egypte, Irak en Syrië vaak voorkomt. Maar deze vorm van geweld is een sociaal-cultureel fenomeen en heeft niets met religie te maken.
Zo zijn er islamitische landen waar eerwraak helemaal niet voorkomt, wordt ‘het heft in eigen handen nemen’ in de Koran juist veroordeeld en komt deze vorm van geweld ook voor in streng christelijke families of in India waar het meerendeel van de bevolking hindoe is.
Shame killings gaan dan ook niet over het wel of niet volgen van religieuze regels, maar over traditionele ideeën over familie, eer, vrouwen én mannen.
De slachtoffers van 'eerwraak' en femicide
In Nederland wordt er gemiddeld elke acht dagen een vrouw vermoord. Onder de 35 vrouwen die in 2025 werden vermoord, ging het in zeker 16 gevallen om femicide. Het lastige aan femicide is het feit dat daders niet een manifest schrijven over hoe erg ze vrouwen haten.
De intentie achter de moord, en of deze gemotiveerd werd door het gender van het slachtoffer, is dus moeilijk te bewijzen.
Daarom gebruikt het CBS ‘femicide’ ook niet om de cijfers van de moorden op vrouwen te duiden. Het totale aantal femiciden in Nederland is dus niet bekend. Maar het gaat wel altijd om een vrouw. Dat is bij schaamte-gerelateerd geweld en shame killings niet altijd het geval.
Zo worden mannen ook het slachtoffer van deze vorm van geweld. Bijvoorbeeld omdat zij vreemdgaan, een eigen partner kiezen die niet past bij de normen en waarden van de familie, of omdat de man homoseksueel is. Maar ook wanneer mannen weigeren om schaamte-gerelateerd geweld te plegen, kunnen zij het slachtoffer van ditzelfde geweld worden.
Wel worden vrouwen vaker het slachtoffer en zijn de normen voor wat ‘beschamend’ gedrag is, strenger voor vrouwen.
Het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG) rapporteert in 2023 acht slachtoffers van shame killings; drie vrouwen en vijf mannen. Daarnaast loopt het grootste deel van het schaamte-gerelateerde geweld niet uit op moord; 2% van de zaken die bij het LEC EGG voorbij komen hebben een fataal einde.
Het aantal slachtoffers van shame killings ligt dus niet gelijk met het totaal aantal gevallen van femicide. Alle gevallen van femicide “eerwraak” noemen, is dus niet terecht.
Het verschil tussen eerwraak en femicide
Shame killing is niet per definitie iets wat alleen vrouwen overkomt. Daarin ligt een groot verschil. En dat onderscheid is belangrijk om de vele mannelijke slachtoffers niet zomaar uit te wissen.
Maar het is wel gendergerelateerd geweld: het hangt – net als femicide – samen met genderrollen en verwachtingen van wat een man of vrouw hoort te doen. Wanneer een vrouw vermoord wordt door haar familie of gemeenschap, valt dit dus wel onder femicide.
Het is dan ook niet nodig om het onderscheid te maken tussen een ‘shame killing‘ en femicide; beide komen voort uit een gevoel van aantasting van de ‘eer’ van de moordenaar(s) – of dat nu gaat om familie-eer of het ego van een (ex-)partner.
Het enige verschil tussen femicide en ‘eerwraak’ bij vrouwen is wie de moord pleegt. De motivatie is gelijk: misogynie. Het wél maken van dat onderscheid werkt dan ook alleen racisme en islamofobie in de hand.
Renée Römkens, emeritus hoogleraar Gender-Based Violence aan de Universiteit van Amsterdam, vertelt De Kanttekening: “Betrof het een andere cultuur heette het bijvoorbeeld eerwraak en betrof het de westerse cultuur dan werd het als ‘familiedrama’ bestempeld.” Of als een ‘crime passionel’ – iets waar je als man in Italië in de jaren ’80 strafvermindering voor kreeg. Allemaal de ‘witte’, westerse variant van shame killings.
Daarnaast wordt het probleem, door gevallen van femicide “eerwraak” te noemen, weer gekoppeld aan mensen met een migratie-achtergrond.
Renée Romkens weerlegt dit: “In Nederland komen dodingen in migrantenkringen, bijvoorbeeld vanuit een eerwraak-motief, verhoudingsgewijs niet vaker voor dan moorden gepleegd door witte, autochtone mannen. Die eenzijdige weergave verhult zo de problemen die ‘wij’ met geweld tegen vrouwen hebben.”
Het verschil tussen eerwraak en femicide
Shame killings zijn gender-gerelateerde moorden. Maar als het om vrouwen gaat, verschilt het niet van het woord femicide. Het gaat allemaal om het willen controleren van vrouwen.
De moord op een vrouw omdat zij zich niet gedraagt zoals de maatschappij, de familie of de (ex-)partner zou willen dat zij zich gedraagt.
En die traditionele overtuigingen vind je ook bij witte Nederlanders terug.
Image by: Freepik
Source: Rijksoverheid, De Kanttekening, CCV, Nederlands Dagblad, Amnesty International
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds