Rechts Nederland en haat tegen vluchtelingen: komt door xenofobie
Waarom laat rechts Nederland zich zo meenemen in de hatelijke spreekpunten van populisten? Haat tegen vluchtelingen komt voornamelijk door xenofobie.
Constant gaat het in Nederland over vluchtelingen en asielzoekers. Of het nu in verkiezingstijd is of daarbuiten; haat tegen deze groep mensen blijft in elk gesprek opduiken en lijkt soms onderdeel te zijn geworden van de Nederlandse cultuur.
Als we de media, social media en de politiek mogen geloven is dat een sentiment dat het grootste deel van de Nederlanders deelt: ‘vol is vol’ en ‘grenzen dicht’ zijn veel gehoorde slogans. Dit wordt vaak uitgelegd met de woorden ‘Nederland gaat kapot’ en ‘eigen volk eerst’. De asielzoeker is een abstracte vijand geworden die overal voor naar voren geschoven wordt. Kun je geen huis krijgen? Komt door de vluchteling. Niet uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek? Komt door de vluchteling. Zijn je boodschappen duurder? Komt allemaal door de vluchteling.
Het voorhouden van statistieken en feiten lijkt bij deze groep helemaal niet te werken. En een gesprek voeren over de daadwerkelijke situatie is onbegonnen werk.
Dat is niet zonder reden.
Dat komt omdat haat tegen vluchtelingen voortkomt uit een angst; namelijk xenofobie. En die wordt vervolgens gevoed door rechtse populisten die een fictieve ‘oplossing’ voor een probleem dat niet bestaat verkopen.
Haat tegen vluchtelingen: xenofobie
Xenofobie is een angst voor het onbekende of alles wat als ‘vreemd’ wordt gezien. In de praktijk komt dat neer op buitenlanders of vreemdelingen. Daarmee klinkt het als racisme, maar dat is het niet. Xenofobie kan wel samengaan met racisme, maar witte Nederlanders staan ook net zo goed xenofobisch tegenover witte Poolse arbeidsmigranten of witte Oekraïense vluchtelingen. Het gaat dus niet om huidskleur of etniciteit, maar om cultuur of nationaliteit en in welke mate iemand als ‘anders’ gezien wordt.
Het hoeft trouwens ook niet altijd te gaan om mensen uit andere landen; ook mensen die in Nederland geboren zijn maar wel een migratieachtergrond hebben kunnen het slachtoffer worden van xenofobie. En niet-witte mensen kunnen ook xenofobisch zijn richting elkaar.
Xenofobie kwam in de twintigste eeuw naar Europa, toen de geracialiseerde mensen uit de Europese koloniën naar de landen van de kolonisten die hun bestaan compleet hadden ontregeld verhuisden.
De Europeanen waren bang voor deze vreemdelingen. George Makari, historicus, psychiater en schrijver van het boek Of Fear and Strangers: a History of Xenophobia, vertelt De Groene Amsterdammer: “Ze zijn bang dat ze wraak komen nemen, dat ze zich niet zullen aanpassen. Ook het antisemitisme groeit in die periode.”
Belangrijk onderscheid te maken is dat niet alle kritiek op migratie voortkomt uit xenofobie. Xenofobie-onderzoeker Lenka Dražanová vertelt One World: “Wie bezorgd is dat migratie geld kost, of om extra concurrentie op de arbeidsmarkt, heeft niet per se een hekel aan buitenlanders. Xenofobie is echt een vooroordeel op basis van afkomst.”
Haat tegen vluchtelingen komt van angst
De vorm van xenofobie die we op dit moment in Nederland terug zien, is ‘openlijke xenofobie’. Volgens Makari is dit een vorm van xenofobie die gebaseerd is op een irrationele angst.
Hij noemt deze vorm het gevaarlijkst en vertelt De Groene: “Vaak zijn de emotionele conflicten in iemands leven heel complex. Het kan dan een opluchting zijn om te denken dat die pijn en angst door een ander komt. Xenofobie is een focus voor je innerlijke onbehagen, bijvoorbeeld voor alle veranderingen en problemen in de wereld.
Schaamte, schuld, angst: sluit het op in de vreemdeling en je zal je zo veel beter voelen. Door die projectie, zoals we dat in de psychoanalyse noemen, haal je het verontrustende gevoel uit jezelf en stopt het in de ander. Ik voel me veel beter. Ik ben kalm. Ik ben ontspannen. Ik weet wat het probleem is: dat is de Ander.”
Deze angst zie je ook terug wanneer je mensen hoort praten over de komst van een azc. Zo interviewde het NOS in 2016 ‘bezorgde burgers’ over de redenen waarom ze geen ‘azc in de achtertuin’ wilden. Alle redenen hadden te maken met angst over veiligheid, criminaliteit en de beperking van de vrijheid.
In een column voor het Financieel Dagblad schrijft Karen van Oudenhoven, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP): “Meer dan de helft van de Nederlanders vreest dat hun kinderen en kleinkinderen het minder goed krijgen dan zij. Mensen storen zich aan de politiek die er maar niet in slaagt om de problemen in ons land op te lossen. Gevolg is dat mensen het gevoel van grip op hun leven kwijt zijn.”
Die zoektocht naar ‘grip’ zorgt ervoor dat mensen zekerheid vinden in xenofobie: als het asielprobleem opgelost is, gaan alle andere problemen automatisch mee.
Vluchtelingen zijn een makkelijke zondebok
Voor xenofobie moet er volgens Lenka Dražanová onder de bevolking sprake zijn van een gevoel van dreiging. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen vier varianten: economisch (ze krijgen alles gratis terwijl wij moeten betalen), cultureel (hun cultuur is niet te combineren met de Nederlandse cultuur), een algemene angst voor vreemdelingen of vooroordelen over veiligheid (asielzoekers zijn criminelen).
En daarmee wordt duidelijk dat het asieldebat vaak niet eens over het onderwerp asiel gaat. Het gaat over andere problemen die in de maatschappij spelen met een eigen oorzaak en oplossing, maar waar migranten de schuld van krijgen. Peter Scholten, hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid en schrijver van het boek De Migratie-Obsessie noemt dat ‘migrantiseren’.
Hij schrijft voor Sociale Vraagstukken: “Termen als ‘migratie’, ‘migrant’ en ‘integratie’ worden gebruikt om angst en onzekerheid op migratie te projecteren, angst en onzekerheid veroorzaakt worden door hoe globalisering de samenleving verandert … Dit heet ook wel ‘omgericht gedrag’: frustratie over het ene probleem wordt geprojecteerd op een ander.”
Handig is dan om een ‘ander’ te kiezen die al heel kwetsbaar is en dus ook vrij weinig weerstand kan bieden. Scholten schrijft: “Dit heeft als belangrijk gevolg dat er nauwelijks een tegenstem is tegen de migratie-obsessie. De migratie-obsessie wordt gevoed door ongelijkheid, maar voedt deze ongelijkheid zelf ook.”
Migranten worden het onderwerp van gesprek omdat zij, mede door xenofobie, makkelijk worden weggezet als een ‘out-group’; een groep waar je je niet mee identificeert en waar je dus negatiever naar kijkt.
Of het nu gaat om cultuur, religie, geslacht/gender of geaardheid, mensen hebben de neiging om in ‘zij’ en ‘wij’-termen te denken, waarbij xenofobie de verschillen voedt en angst en haat het resultaat is.
Criminalisering en haat tegen vluchtelingen
Hier wordt ook op in gespeeld door de politiek en de maatschappij. Niet alleen in verkiezingstijd gaat het over asiel, maar ook in debatten, talkshows en op social media wordt constant gepraat over vluchtelingen, asiel en asielwetten. Dat wekt de indruk dat asielzoekers inderdaad het probleem zijn. Dat de angst van de xenofobische Nederlanders terecht is.
Dit wordt versterkt door de verhalen die vertelt worden over asielzoekers waarin vooral het negatieve benadrukt wordt en groot wordt uitvergroot in de pers. De kranten en blogs staan vol met verhalen over verkrachtingen, ruzies en geweld. En dit blijft hangen.
Daarmee speelt de media in op menselijke denkfouten die leiden tot verkeerde conclusies. Bijvoorbeeld door de negativiteitsfout die ervoor zorgt dat we negatieve ervaringen en verhalen – of ervaringen die een sterke emotionele reactie oproepen – beter onthouden. Of de beschikbaarheidsfout: dingen die veel in het nieuws zijn geweest of pasgeleden gebeurd zijn worden sneller weer uit het geheugen opgehaald.
Of de confirmation bias; de neiging om informatie die past bij de eigen overtuigingen sneller te geloven of onthouden.
En op die manier ontstaat al snel een narratief dat het ‘altijd een vluchteling’ is. De media triggert deze denkfouten door de verhalen die zij wel en niet publiceren. Maar die verhalen zijn er net zo goed over witte Europeanen. Dit komt in de criminaliteitscijfers ook terug: sociaaleconomische status speelt een veel grotere rol bij criminaliteit dan huidskleur, geloof of land van herkomst.
Hoogleraar Rens Vliegenthart in Medialogica: “Het is een relatief kleine maar heel luidruchtige groep die de beeldvorming weet te bepalen.”
haat tegen vluchtelingen: rechts sprookje
Peter Scholten beschrijft de ‘migratie-obsessie’ als “politiek vuurwerk”. Xenofobie is het perfecte wapen van populisten. Hij beschrijft migratie als “het ideale onderwerp [voor populisten] om de status quo in de politiek te bestrijden”. Het politiek maken van dit onderwerp zou juist de bron zijn van de onvrede in de maatschappij – niet andersom.
Domenica Ghidei, jurist, vertelt One World: “Door sociale media, maar ook door het gedrag van politici, is de grens van wat we normaal vinden enorm verschoven. Het discours is zo verhit.” Woorden als ‘asieltsunami’ werken goed voor het opwekken van angst. En het migratiedebat is dan ook een goede manier voor populistische partijen om voet aan de grond te krijgen.
Zo ging het bij de LPF en zo is het ook gegaan bij de PVV; mensenlevens worden gebruikt om de eigen populariteit te vergroten terwijl de haat richting deze kwetsbare groep alleen maar groter wordt.
Een bepaalde groep mensen, voornamelijk mannen, is de perfecte doelgroep voor xenofobie – en dus dit soort partijen. George Makari vertelt De Groene: “Sommige mensen, veelal mannen, hebben het gevoel dat hun sociale status is gedaald. Ze zien om zich heen mensen waar ze op neerkeken, minderheden en vrouwen bijvoorbeeld, die hun voorbijstreven. Ze zien de steden veranderen en er is een groot heimwee naar hoe het vroeger was.”
Daar sluiten de populisten moeiteloos bij aan met verhalen over “echte Nederlanders”, “het Nederland van vroeger” en het verheerlijken van de VOC-tijd. George vertelt: “[Openlijke] xenofobie is een manier om de bevolking te beheersen. Als het probleem in feite alle buitenlanders betreft, dan kun je iedereen op een lijn krijgen, kun je bevolkingen mobiliseren.
Xenofobie is dan een “oplossing” die politieke leiders in staat stelt om grote macht over mensen te hebben.”
Haat tegen vluchtelingen: gevoed door elkaar
De haat tegen vluchtelingen wordt zo steeds groter. Halleh Ghorashi, hoogleraar diversiteit bij de Vrije Universiteit en onderzoeker naar het Nederlandse vluchtelingenbeleid, vertelt One World: “Toen ik in de jaren 80 hierheen kwam was er wel wat discriminatie, maar door de vele positieve reacties voelde ik me toch veilig en gewaardeerd. Die zijn er nog steeds, maar het negatieve geluid is veel heftiger en prominenter geworden. De norm is opgeschoven – in retoriek en beleid.”
En dat komt omdat de holocaust inmiddels te lang geleden is. Volgens George Makari stonden de neuzen na de holocaust over het algemeen dezelfde kant op. Want iedereen wist wat de prijs van vreemdelingenhaat was: “het [was] duidelijk wat de gevolgen zijn van xenofobie. Het werd immoreel om xenofoob te zijn. Er was niet langer een debat over of het goed of slecht was.”
Deze periode duurde ongeveer een halve eeuw. Nu is xenofobie terug van weggeweest – en nog harder dan het eerder was.
Social media helpt daar niet bij. Want niet alleen kan iedereen nu overal populisme toegestuurd krijgen, we hebben influencers als Kafka en Eva Vlaardingerbroek die dit soort ideeën voeden. Het internet is een enorme bron van desinformatie en mensen steken elkaar aan in hun angst en haat.
Zo werd in 2016 in de Facebookgroep ‘Malberg AZC weg ermee’ een bericht gedeeld dat van de politie zou komen, over veiligheidsrisico’s die horen bij de komst van een azc. Zo zouden ramen en deuren gesloten moeten blijven en zouden vrouwen niet in een bikini in de tuin mogen liggen. Iedereen in rep en roer. Maar de politie had deze brief helemaal niet geschreven of verstuurd – hij was dus nep.
En zo wordt de angst – en de haat – weer een stukje groter.
haat tegen vluchtelingen is niet de realiteit
Terwijl keer op keer gebleken is dat de woede over azc’s en asielzoekers misplaatst is. Rinus Penninx, emeritus hoogleraar bezig met immigratie en integratie, vertelt Trouw: “Wie de krant of Twitter opent, denkt misschien dat de weerstand tegen de opvang van asielzoekers groeit. Maar dat is niet zo. De media zijn niet representatief, uit peilingen van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat de houding van de bevolking ten opzichte van vluchtelingen in het algemeen vrij stabiel en overwegend positief is.”
Zo blijkt dat mensen die in de buurt van migranten wonen juist een positieve houding hebben tegenover deze migranten – mits ze met hen omgaan en dus die kloof van ‘de Ander’ overbruggen. Maar ook ligt de criminaliteit niet hoger op plekken waar noodopvangplekken staan.
Amnesty stelde een lijstje op om alle mythes rond vluchtelingen te ontkrachten. Dat lees je HIER.
Kortom: de ‘vluchtelingencrisis’ is een leugen die veel meer kwaad dan goed doet. Want de waarheid is dat wanbeleid en strenge wetten juist problemen in de hand werken. Bijvoorbeeld hoge werkeloosheidcijfers.
Halleh Ghorashi, hoogleraar diversiteit bij de Vrije Universiteit en onderzoeker naar het Nederlandse vluchtelingenbeleid, vertelt One World: “Vluchtelingen moeten jarenlang wachten op een procedure, en dán opeens inburgeren. Dat leidt vaak tot frustratie en zelfs passiviteit. Velen leren daardoor de taal pas laat, blijven afhankelijk van het systeem zonder toekomstperspectief.”
En van die slechte omstandigheden profiteren de populisten graag. Zo zorgt een gebrek aan opvanglocaties ervoor dat mensen in Ter Apel op straat slapen en kan er vervolgens een foto uitgestuurd worden met het bijschrift ‘we worden overspoeld!!’.
Combineer dat met wat sensatieverhalen over incidenten en je creëert eenzelfde sentiment in de samenleving als honderd jaar geleden in Duitsland.
Image by: Freepik
Source: Sociaal en Cultureel Planbureau, Pointer, One World, NEMO Kennislink, Trouw, De Groene Amsterdammer, Sociale Vraagstukken, Medialogica, NOS, Adviesraad Migratie
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds