Wat is wit feminisme? Dit is hoe feminisme tekort schiet
De vrouwen die in Loosdrecht de straat op gingen tegen de komst van het azc werden beschuldigd van wit feminisme. Wat is dat precies en waarom is wit feminisme juist slecht voor de hele feministische beweging?
Wit feminisme is een begrip dat steeds vaker terugkomt in het maatschappelijke debat. Bijvoorbeeld toen een grote groep vrouwen in Loosdrecht de straat op trok om te protesteren tegen de komst van een azc omdat ze “vrouwen en dochters” wilden “beschermen”. Bij veel mensen schiet de term ‘wit feminisme’ meteen in het verkeerde keelgat. Eerst omdat het woord ‘wit’ erin zit, maar ook omdat ze denken dat het betekent dat witte vrouwen geen feministen kunnen zijn. Of dat het strijden voor gelijke rechten voor witte vrouwen opeens niet meer zou mogen. Maar dat is niet wat wit feminisme betekent.
Wij leggen je uit wat wit feminisme precies is en waarom het schadelijk is. Maar we benoemen ook voorbeelden in binnen- en buitenland zodat jij wit feminisme bij jezelf en anderen kunt herkennen. Zodat we zorgen dat we allemaal voor de rechten van iedereen strijden – niet alleen de rechten van de luide groep die de norm en status quo wil beschermen.
Wat is wit feminisme?
Belangrijk om mee te beginnen: wit feminisme is geen aparte stroming binnen het feminisme. Het is eerder een soort ‘half’ feminisme; net-geen-feminisme. Het wordt ook wel ‘liberaal feminisme’ genoemd en richt zich voornamelijk op de rechten van witte cisgender vrouwen uit de middelklasse. Bij deze verknipte vorm van feminisme is de insteek dat als de rechten van witte cis vrouwen gelijk zijn aan die van mannen, de rechten van álle vrouwen gelijk zijn. Wit feminisme richt zich dan ook voornamelijk op de problemen die witte cis vrouwen in hun leven tegenkomen. Nog beter gezegd: het richt zich voornamelijk op de problemen van mensen voor wie het ‘vrouw-zijn’ de enige belemmering is in de maatschappij.
Wit feminisme gaat ervan uit dat alle vrouwen misogynie op dezelfde manier ervaren en daardoor vallen heel veel mensen buiten de boot. Dat wordt (in de meeste gevallen) niet met opzet gedaan maar ontstaat vanuit een blinde vlek of vanuit een gevoel van superioriteit (daarover later meer) waardoor de eigen struggles als de enige struggles gezien worden.
Schrijfster en wetenschapper Rachel Elizabeth Cargle beschrijft wit feminisme als “een soort gedrag dat zich als feminisme voordoet zolang het comfortabel is, zolang het persoonlijk voldoening geeft, zolang het maar ‘bij het imago past’.” Wit feminisme heeft de neiging om het gesprek over te nemen en voorrang te krijgen in het maatschappelijke debat omdat het nog ‘verteerbaar’ is voor de rest van de bevolking – en de witte vrouwen zelf. Hierdoor wordt het feminisme versimpeld en worden heel veel zaken over het hoofd gezien die juist belangrijk zijn voor echte gelijkheid.
Voorbeelden van wit feminisme
Wit feminisme wordt ook wel eens “girlboss feminisme” genoemd omdat wit feminisme vaak gericht is op gelijkheid binnen het kapitalisme. Bijvoorbeeld zorgen dat er meer vrouwelijke CEO’s of vrouwelijke ondernemers komen – of zelfs miljardairs. Een voorbeeld hiervan is het onvoorwaardelijk steunen van Taylor Swift als miljardair omdat ze een vrouw is. Of toen dé witte feministe Hillary Clinton zei “iedere keer als een vrouw verkozen wordt als hoofd van de staat of de overheid, is het een stap vooruit” over de winst van de extreem-rechtse Giorgia Meloni voor premier van Italië. Compleet negerend dat een extreem-rechts beleid vooral voor trans vrouwen en geracialiseerde vrouwen enorm gevaarlijk is. Ze kwam daar later op terug met: “daarna moet die vrouw net als een man beoordeeld worden op haar overtuigingen en acties”.
Een ander voorbeeld is Facebook-leidinggevende Sheryl Sandberg, die de verantwoordelijkheid van verandering volledig op de schouders van vrouwen legde. “Lean in” zei ze; ga achter je doelen aan, eis een plek aan de tafel en neem risico’s. Maar voor vrouwen van kleur of vrouwen die in een slechte sociaal-economische positie zitten, is dat veel makkelijker gezegd dan gedaan. Sheryl kreeg dan ook feedback van Michelle Obama herself: “het is niet altijd genoeg om je erin vast te bijten want die shit werkt niet altijd”.
Maar wit feminisme kan ook het kapen van een beweging zijn. Of de bijdragen van niet-witte vrouwen aan die beweging negeren. Bijvoorbeeld bij de #MeToo-beweging; een beweging die in 2006 al gestart werd door Tarana Burke; een Zwarte vrouw terwijl de hashtag pas trending werd in 2017 door rijke witte actrices zoals Alyssa Milano. TIME kwam met een cover van “The Silence Breakers” waar onder andere Taylor Swift op stond, maar geen Tarana Burke. Ook in de geschiedenis is wit feminisme te zien. Zo gaat het altijd over Susan B. Anthony en Elizabeth Cady Stanton. Maar nooit over Mary Church Terrell, Mabel Ping-Hua Lee en Zitkála-Ša (Gertrude Simmons Bonnin) die ook een groot aandeel hadden in de feministische beweging in Amerika.
Wit feminisme in Nederland
Wit feminisme bestaat helaas in Nederland ook binnen de linkse bewegingen. Toen de Dolle Mina’s begonnen was er in de organisatie niet genoeg ruimte voor de strijd van Zwarte vrouwen of andere geracialiseerde personen. Daarom ontstonden er in de jaren ’70 bewegingen van Zwarte- en migrantenvrouwen. De Dolle Mina’s richten zich vooral op de witte (voornamelijk middelklasse) vrouw en dus moesten de geracialiseerde vrouwen wel zelf gaan organiseren. En deze organisaties richten zich juist wel op verschillende vormen van onderdrukking waar geracialiseerde vrouwen mee te maken hebben. Zij wisten dat gelijke rechten voor witte vrouwen niet direct zorgde voor gelijke rechten voor álle vrouwen.
Wanneer je nu praat over het feminisme en de geschiedenis in Nederland, herinneren veel mensen zich alleen de Dolle Mina’s – niet de Zwarte- en migrantenvrouwen die voor de rechten van de vergeten vrouwen streden. Dat komt omdat de Mina’s een vorm van feminisme representeren die – ondanks de backlash op dat moment – makkelijk te verteren is. Zij verzetten zich niet actief tegen racisme en andere vormen van onderdrukking waar Nederland helemaal niet mee geconfronteerd wilde worden.
En ook op dit moment, nu de Dolle Mina’s weer in actie zijn gekomen, komt dezelfde kritiek naar boven; te weinig ruimte voor écht feminisme en teveel focus op de witte struggle. Op dit moment zijn de Dolle Mina’s dan ook druk bezig om het witte feminisme binnen hun organisatie aan te pakken en een feministische beweging te worden voor iedereen.
Wit feminisme vergeet vrouwen van kleur
Niet alleen vergeet wit feminisme vrouwen van kleur en vrouwen die niet cisgender zijn of uit een bepaalde klasse komen, het is ook een tekortkoming die juist actief kan strijden tegen de rechten van mensen die geen witte cisgender vrouw zijn. Dit kan ook snel veranderen in femonationalisme; een fenomeen beschreven door socioloog Sara Farris waarbij het feminisme door extreemrechts en fascistische groepen gebruikt wordt om juist xenofoob of racistisch te zijn. Zoals bijvoorbeeld gebeurt met Lidewij de Vos als partijleider voor de FVD of met de vrouwenmars tijdens de demonstraties tegen azc’s in verschillende gemeenten. Hierbij is het idee dat omdat een vrouw het doet, het per definitie feministisch is. Het is een combinatie van feminisme en nationalisme en steunt vrouwenrechten dan ook alleen in de context van het eigen land.
Dit betekent dat moslimvrouwen bijvoorbeeld per definitie uitgesloten worden van de strijd voor gelijke rechten omdat hun normen en waarden niet passen binnen die van Nederland. Pas als zij zich aanpassen mogen ze wél meedoen. En de moord op een 16-jarig meisje wordt misbruikt om mensen die op de vlucht zijn uit Nederland te weren. Het doel van wit feminisme is, volgens schrijfster Koa Beck, niet om het hele systeem neer te halen. Maar juist om binnen dat systeem succes te behalen. Het kapitalisme, imperialisme, kolonialisme en alle schadelijke systemen daarbinnen worden niet als probleem gezien. Vaak ligt de focus alleen op het patriarchaat en zijn witte feministen tevreden als zij binnen dat patriarchaat dezelfde kansen krijgen als mannen. Maar daarmee vergeten deze feministen dat racisme, kolonialisme en andere vormen van onderdrukking, zorgen dat vrouwen van kleur die kansen nooit zouden krijgen.
Wit feminisme en witte superioriteit
Het idee dat wit feminisme hét feminisme is, komt voort uit witte superioriteit. Die superioriteit, waarin witte mensen ervan uitgaan dat hun manier van denken en hun manier van leven de enige juiste is, zorgt er in combinatie met witte fragiliteit voor dat witte feministen de struggle van niet-witte (of transgender) vrouwen afwijzen. Koa Beck vertelt: “wanneer de behoeften van gekleurde vrouwen, transvrouwen, vrouwen met een handicap of moslimvrouwen in strijd zijn met die van de witte suprematie, zullen hun behoeften worden genegeerd of ondergeschikt worden gemaakt.”
Dit zie je terug in meetings waar de inbreng van Zwarte vrouwen vaak gezien wordt als “te niche” en daarom niet belangrijk genoeg voor ‘de strijd’. Het lastigste om te accepteren voor een witte feminist is het feit dat zij, ondanks het feit dat ze onderdrukt is, alsnog meer macht heeft dan welke andere groep vrouwen dan ook. En met die macht kan zij – en doet zij – andere vrouwen onderdrukken.
Miki Kendall schrijft in haar boek Hood Feminism: “Een feminisme dat de ogen kon sluiten voor politiegeweld waarbij vrouwen van kleur om het leven kwamen, dat de voortdurende uitsluiting en het misbruik van bepaalde vrouwen in de lokale en nationale politiek op grond van ras en religie kon negeren, ging niet over gelijkheid of rechtvaardigheid voor alle vrouwen; het ging erom witte vrouwen te bevoordelen ten koste van alle anderen.”
Wit feminisme beïnvloedt gedrag
Dit kan op verschillende manieren tot uiting komen. Bijvoorbeeld wanneer een protest niet rekening houdt met het feit dat geracialiseerde mensen sneller opgepakt worden of sneller het slachtoffer worden van geweld. Maar ook binnen de organisatie kan dit ervoor zorgen dat geracialiseerde mensen gevraagd wordt op hun toon te letten, ze dingen ‘whitesplainen’, of een algemene defensieve houding zodra het over racisme gaat. Daardoor is het voor een vrouw van kleur extra vermoeiend om onderdeel uit te maken van zo’n organisatie of groep. Niet alleen moet zij dealen met meer haat en discriminatie, ze moet ook van haar mede-feministen diezelfde discriminatie – en soms zelfs haat – slikken.
Deze vrouwen wordt gevraagd te vechten en juichen voor prestaties die voor hen vrij weinig betekenen omdat zij financieel en maatschappelijk veel minder mogelijkheden hebben – zoals bijvoorbeeld werken én moeder zijn – terwijl ze wordt verteld er maar “gewoon voor te gaan”. Ondertussen worden de dingen die er juist voor hen wel toe doen weggeschoven als onbelangrijk. Zonder wit feminisme was het waarschijnlijk niet gelukt om de burka verbannen te krijgen uit scholen, overheids- en zorginstellingen, en het openbaar vervoer.
wit feminisme mist Intersectionaliteit
Of het nu gaat om bell hooks, Audre Lorde of Angela Davis; allemaal zeggen ze hetzelfde: feminisme moet inclusief zijn. Dat betekent dat er binnen het feminisme altijd aandacht moet zijn voor hoe verschillende vrouwen op verschillende manieren onderdrukt worden. Binnen het feminisme moet dan ook aandacht zijn voor al die andere vormen van onderdrukking en daar moet tegen gevochten worden zodat álle vrouwen gelijke rechten kunnen krijgen – niet alleen witte, rijke vrouwen. Feminisme moet dus intersectioneel zijn.
Intersectionaliteit beschrijft hoe bepaalde vormen van ongelijkheid juist van invloed op elkaar kunnen zijn en met elkaar samenhangen. Bijvoorbeeld wanneer mensen niet alleen onderdrukt worden omdat zij een vrouw zijn, maar ook omdat zij niet wit zijn. Of wanneer zij trans of queer zijn of een handicap hebben. Klasse, inkomen en religie zijn ook belangrijk wanneer je het hebt over intersectionaliteit. Want al deze punten kunnen zorgen voor discriminatie of juist privileges.
Intersectionaliteit gaat niet alleen over die kruising maar ook over verschillende ervaringen van discriminatie. Zo heeft een witte vrouw met een handicap een hele andere ervaring dan een witte vrouw zonder handicap. Maar beide hebben een andere ervaring als een Zwarte vrouw met een handicap. Niet alleen vanwege het verschil in huidskleur, maar ook omdat de combinatie Zwarte vrouw met handicap voor een ‘unieke’ vorm van discriminatie zorgt. Dit geldt voor alle vormen van discriminatie en marginalisatie.
wit feminisme misbruikt intersectionaliteit
Jammer genoeg wordt ook het begrip ‘intersectionaliteit’ tegenwoordig misbruikt door witte feministen die zichzelf alsnog op plek 1 van de ‘oppression olympics‘ willen plaatsen. Zij begrijpen dat intersectionaliteit betekent dat je op meer dan één manier onderdrukt kunt zijn, maar maken daar vervolgens een weegschaal van. Als je als witte vrouw én een handicap hebt, dik én trans bent, dan ‘win’ je het van een dunne Zwarte cisgender vrouw zonder handicap. Maar dat is niet hoe intersectionaliteit werkt. Witheid weegt namelijk altijd het zwaarst als het om privileges gaat. Onderdrukking vanwege huidskleur én vrouw zijn is namelijk de enige van de intersecties die een witte vrouw nooit zou kunnen ervaren. Een vrouw van kleur kan een handicap hebben, dik zijn en trans zijn – of welke andere marginaliseerde identiteit dan ook hebben. Een witte vrouw kan nooit ervaren hoe het is om niet wit te zijn.
Daarom worden Zwarte vrouwen ook gezien als de definitie van intersectionaliteit; zij leven standaard op de kruising tussen twee onderdrukte identiteiten terwijl een witte vrouw altijd leeft op de kruising tussen privilege en onderdrukking. En dat privilege wordt nog steeds misbruikt om mensen van kleur actief te onderdrukken.
Witte tranen: de schade van wit feminisme
In het boek “White tears/Brown scars” schrijft Ruby Hamad over de manier waarop witte vrouwen kritiek en feedback kunnen vermijden door hun tranen “strategisch in te zetten”. Dit wordt gedaan door vrouwen van kleur neer te zetten als “boos” of “agressief” wanneer zij kritiek uiten en zo sympathie te zoeken bij witte vrouwen én mannen. Dit betekent niet dat witte vrouwen altijd manipulatief zijn als ze huilen. Maar wel dat de witte vrouw vaak niet door heeft dat haar tranen haar een bepaald privilege geven. Een waardoor zij sneller gelooft wordt en sneller hulp krijgt dan vrouwen van kleur. Hamad schrijft dat witte vrouwen in confrontaties “strategisch leunen op dit archetype van witte onschuld, om de vrouw van kleur er schuldig en irrationeel uit te laten zien. Het is de discussie winnen zonder de discussie te hoeven winnen.”
Deze witte tranen zorgen in bijvoorbeeld de Verenigde Staten voor gevaarlijke situaties. Zo bellen witte vrouwen de politie als zij vinden dat zij “lastig gevallen” worden door Zwarte mannen of mannen van kleur – een situatie die statistisch gezien levensbedreigend is voor de man in kwestie. Maar ook in het verleden hebben de tranen van witte vrouwen geleid tot verschrikkelijke situaties. Bijvoorbeeld in het geval van de tiener Emmett Till die door een valse beschuldiging van een witte vrouw vermoord werd door twee witte mannen die nooit veroordeeld werden en zelfs in een magazine hun verhaal mochten doen over het “beschermen van vrouwen”.
zeg dag tegen wit feminisme
Kortom; wit feminisme is discriminerend en levensgevaarlijk. Daarom wordt het tijd om dit net-geen-feminisme te leren herkennen en aan te pakken in alle organisaties. Zodat feminisme eindelijk kan doen waar het voor is: gelijke rechten voor iedereen.
Image by: Unsplash
Source: Hogeschool Rotterdam, Mashable, Community Centric Fundraising, Yes!, NPR, Feminer, One World, Hard/Hoofd, Atria, De Kanttekening
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds