Dit zijn tien Zwarte Nederlanders die je moet kennen
Er zijn in Nederland teveel Zwarte artiesten, schrijvers of belangrijke personen uit de geschiedenis die niet veel mensen kennen. Tijd om tien Zwarte Nederlanders uit te lichten.
Humberto Tan, Natacha Harlequin, Mandy Woelkens, Jerry Afriyie, Akwasi Ansah; er bestaan in Nederland gelukkig steeds meer bekende Zwarte mensen die niet meer uit het medialandschap weg te denken zijn en die echt hun stempel gedrukt hebben op onze maatschappij.
Maar toch krijgt de gemiddelde Zwarte Nederlander nog steeds minder aandacht en erkenning dan witte Nederlanders. En dat betekent dat veel van de mensen die belangrijk werk doen of hebben gedaan, niet altijd op dezelfde manier in het zonnetje worden gezet. Tijd om daar verandering in te brengen.
Wij zetten tien Zwarte Nederlanders op een rij die je misschien nog niet kent, of die je inmiddels alweer vergeten was. Allemaal stuk voor stuk pioniers die een belangrijke invloed hebben gehad op de Zwarte geschiedenis.
1. Eugènie Herlaar
Afbeelding: Archief Beeld en Geluid, verkregen via Wikicommons onder de Creative Commons 4.0-licentie. Alle eigendomsrechten berusten bij Archief Beeld en Geluid.
Eugènie Herlaar is voor veel baby boomers totaal geen onbekende Nederlander; zij was vanaf 1965 tot 1976 op televisie te zien als nieuwslezer voor het NTS-Journaal – de voorloper van de NOS.
Eugènie was geboren op Curaçao en verhuisde op haar achtste met haar familie naar Nederland. In 1965 stuurde ze een brief naar het Journaal met de vraag waarom er eigenlijk geen vrouwelijke nieuwslezer was, en ze bood zichzelf aan als optie.
Tot op dat moment waren vrouwelijke nieuwslezers heel ongewoon; te emotioneel. Maar Eugènie werd wel aangenomen en mocht – eerst alleen ingesproken maar later ook in beeld – het nieuws voorlezen.
Ze was de allereerste Zwarte nieuwslezer in Nederland. Eugènie overleed in 2024.
2. Nanoah Struik
Nanoah Struik (die/hen) is een non-binaire Nederlandse podcastmaker, activist en schrijver. In 2023 maakte Nanoah de podcast ‘In Afrika Besta Ik Niet‘ voor Omroep ZWART waarin die op reis gaat naar Nigeria om diens familie te ontmoeten en in contact te komen met diens Nigeriaanse roots – en om de vraag te beantwoorden: hoe rijmt die het eigen queer zijn met de Nigeriaanse identiteit?
Al helemaal wanneer diens vader queer zijn als ‘on-Afrikaans’ beschrijft?
Dit jaar kwam er een boek van Nanoah uit over ditzelfde onderwerp. Dit boek heeft de titel: ‘Benin Boi‘.
Nanoah was de tweede volwassene in Nederland die een officiële X-markering in het paspoort kreeg en de eerste persoon die dat kreeg zonder een intersekse status of conditie.
3. patricia kaersenhout
patricia kaersenhout is een Nederlandse kunstenares met Surinaamse roots; een grote naam in de wereld van de kunst, maar voor veel (voornamelijk witte) Nederlanders niet altijd bekend.
In haar werk houdt ze zich bezig met de Afrikaanse diaspora, het koloniale verleden en de pijn die daarbij hoort, en ‘verborgen geschiedenissen‘.
In haar werk gebruikt ze veel symboliek die door witte Nederlanders niet altijd begrepen wordt. Daarnaast is het begrip ‘decolonial aesthesis belangrijk; de focus op niet-westerse ideeën van schoonheid die niet gericht zijn op esthetiek maar juist op wonden van het verleden.
patricia kaersenhout heeft het Monument van Vlucht en Verzet in Utrecht gemaakt; een monument over het trans-Atlantische slavernijverleden.
4. Seada Nourhussen
Seada Nourhussen is geboren in Ethiopië en kwam op jonge leeftijd naar Nederland waar ze uiteindelijk een opleiding tot journalist volgde. Na haar afstuderen ging ze bij verschillende kranten als redacteur aan de slag.
Vanaf 2006 was ze aan het werk bij Trouw als ‘Afrikaredacteur’ en vanaf 2016 schreef ze columns voor deze krant over racisme en de beeldvorming van Afrika in Nederland. Ze speelde dan ook een grote rol in het gesprek over antiracisme in Nederland.
In 2018 moest zij stoppen met deze columns omdat ze teveel racistische reacties en dreigementen kreeg. Trouw deed er niet genoeg aan om haar als Zwarte vrouwelijke opiniemaker te beschermen. Seada Nourhussen deed uiteindelijk samen met Clarice Gargard aangifte voor de bedreigingen die zij ontvingen.
Dit zorgde ervoor dat Thomas Bruning, de algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) opriep om journalisten beter te beschermen tegen racistische uitingen.
In 2018 werd Seada Nourhussen hoofdredacteur van het tijdschrift One World.
5. Donald Jones
Afbeelding: Eric Koch for Anefo, CC0, via Wikimedia Commons
Donald Jones stond bekend als de eerste Zwarte showbizz-ster van Nederland. Hij was geboren in New York in 1932 maar verhuisde in 1954 naar Amsterdam om daar – zonder het constante racisme waar hij in de VS mee te maken had – carrière te maken.
Maar in het erg witte en koloniale Nederland wisten ze niet goed hoe ze met Zwarte mensen om moesten gaan. Jones vertelde in een interview met De Groene Amsterdammer: “Ik was een ‘oddity‘. Een vreemd ding.”
Toch werd Jones een bekende acteur. Hij speelde in de televisieserie Pension Hommeles, waar hij de hit ‘Ik zou je het liefst in een doosje willen doen’ van Annie M.G. Schmidt en Cor Lemaire zong. Daarnaast was hij onder andere te zien in de Snip en Snap Revue, in de Show van André van Duin en in de kinderserie Mik & Mak. Zijn filmografie is HIER te vinden.
Hij trouwde met Adèle Bloemendaal; de twee waren het eerste beroemde gemixte stel in Nederland.
In 2004 overleed Donald Jones aan een hartaanval.
6. Otto Sterman
Henk Lindeboom/ Anefo, CC0, via Wikimedia Commons
Otto Sterman werd in 1913 geboren in Amsterdam. Hij was een Nederlandse acteur en kunstenaar met Curaçaose roots. Hij werkte eerst als gymnastiekleraar en als onderwijzer tot hij in 1935 via een kennis aan een rol in een toneelstuk kwam.
Hij kreeg een kleine rol in het stuk De Familie Kegge; een toneelstuk van Hildebrand over een Nederlandse man die rijk werd door de slavernij en toen terug verhuisde naar Nederland om daar met zijn rijkdom te pronken. Otto Sterman speelde in dit stuk de bediende van het gezin. Dit was een kleine rol waarmee Otto direct geschiedenis schreef; hij was de allereerste Zwarte acteur op het Nederlandse toneel.
Dit zorgde er wel voor dat hij vaak getypecast werd; zodra er een Zwarte acteur moest komen werd Otto gebeld. In het begin zag hij dit nog niet als probleem maar later begon hij te zien dat dit discriminerend was.
Als reactie hierop ging hij solovoorstellingen opvoeren met duidelijke titels zoals bijvoorbeeld: “Alleen voor blanken” en “De n*ger speelt“. Hij speelde in tonelen door het hele land en was voor veel Nederlanders de eerste Zwarte Nederlander die zij ooit hadden gezien. De solovoorstellingen waren voor diezelfde Nederlanders ook de eerste keer dat zij hoorden over rassendiscriminatie.
Later ging hij in de serie ‘Oom Otto vertelt’ spelen waar hij sprookjes vertelde aan kinderen over de spin Anansi die vocht tegen de tijger; verhalen die tot slaaf gemaakten elkaar vertelden in de tijd van de slavernij.
Otto Sterman bleef nog tot op late leeftijd toneelspelen. Hij stierf uiteindelijk in 1997.
7. Nancy Neede
In 1984 werd de Miss Holland-verkiezing weer gehouden; een verkiezing waarbij Nederland elk jaar de mooiste vrouw van Nederland koos. En dat jaar was een baanbrekend jaar; het was het jaar dat er voor het eerst een Zwarte Miss Holland verkozen werd.
Nancy Neede, dochter van een Nederlandse moeder en Surinaamse vader, was 20 toen zij verkozen werd tot Miss Holland van dat jaar. Ze was op haar 17e al begonnen met modelleren en was al op jonge leeftijd als danseres betrokken bij verschillende televisieprogramma’s zoals Top Pop en de Willem Ruys Shows.
Maar na de Miss Holland-verkiezing brak ze ook door in de Verenigde Staten. Ze werd gescout door de ontwerper Oleg Cassini en bleef 10 jaar lang voor hem werken in New York. Daarnaast was ze te zien als de ‘mystery lady’ in de videoclip van Billy Ocean.
Op dit moment werkt Nancy als yoga docent en als coach.
8. Mylo Freeman
Mylo Freeman is een Amerikaans-Nederlandse illustrator en kinderboekenschrijver die bekend is geworden van haar kinderboek Potje!; een boek over zindelijkheid dat ouders kunnen gebruiken voor zindelijkheidstraining.
Het was haar allereerste prentenboek en met dit boek won zij meteen de Kiekeboekprijs. Inmiddels heeft zij meer dan zestig kinderboeken geschreven met als bekendste serie de boeken rond Prinses Arabella; boeken over een Zwarte prinses die allemaal avonturen beleeft. In deze reeks bestaan niet alleen 9 boeken maar ook een app, een serie poppen en nu ook een theaterstuk.
Mylo Freeman was een van de eerste kinderboekenschrijvers met aandacht voor diversiteit en kleur in kinderboeken. Maar Mylo schrijft ook over belangrijke onderdelen van de Zwarte geschiedenis.
Zo gaat haar laatste prentenboek over Cupido en Sideron; de twee tot slaafgemaakte jongens die in 1763 gedwongen voor Willen V moesten werken als bediende.
Of het boek ‘Rembrandt en Lucia‘ over de buurt waar Rembrandt woonde en zijn buren van kleur.
9. Romana vrede
Romana Vrede werd in 1972 geboren in Paramaribo. Toen zij vier was verhuisde zij met haar familie naar Rotterdam. In Nederland doorliep zij de Toneelschool Arnhem en sloot zich aan bij verschillende theatergroepen.
Maar Romana Vrede zette haar regie-, schrijf- en acteertalenten ook in voor het activisme. In 2016 maakte ze het stuk ‘Who’s afraid of Charlie Stevens‘; een stuk over haar zoon die autisme heeft. En in 2019 maakte ze de documentaire ‘Dit is de leven‘ over vijf gezinnen met een autistisch kind.
In 2020 startte ze het project ‘Tijd Zal Ons Leren‘ waarin de vergeten en niet eerder vertelde verhalen van de verzetstrijders uit de koloniale geschiedenis verteld worden.
In 2017 ging Romana Vrede de geschiedenisboeken in. Zij werd toen de eerste Zwarte vrouw die de Theo d’Or prijs won: de toneelprijs voor beste vrouwelijke hoofdrol. Ze won deze prijs voor haar rol in RACE, een toneelstuk van Het Nationale Theater over racisme en leugens.
Op dit moment werkt Romana Vrede aan de muzikale voorstelling ‘Sisterhood‘.
10. Philomena essed
Sjakkelien Vollebregt (ANEFO), CC0, via Wikimedia Commons
Philomena Essed staat op dit moment vooral bekend als Amerikaanse professor in Kritische studies over ras, gender en leiderschap, maar deze hoogleraar is geboren in 1955 in Utrecht.
Philomena woonde afwisselend in Suriname en Nederland maar ging uiteindelijk in 1974 in Amsterdam wonen, waar zij afstudeerde als cultureel antropoloog en toen promoveerde tot doctor in de sociale wetenschappen.
Ze werd een voorloper op het gebied van anti-racismewerk met haar boek ‘Alledaags Racisme‘ dat in 1984 al verscheen en ging over het alledaagse racisme waar mensen van kleur elke dag mee te maken hebben.
Dit was in die tijd een gevoelig onderwerp omdat racisme nog helemaal niet veel in het publieke debat besproken werd en het koloniale verleden veelal genegeerd werd of verheerlijkt. Het boek werd dan ook met veel kritiek ontvangen in Nederland.
In het buitenland werd haar werk wel gewaardeerd en geprezen. Vanaf 2001 ging Philomena Essed aan het werk voor universiteiten in de Verenigde Staten en vanaf 2005 werd ze hoogleraar in de Amerikaanse staat Ohio.
Zwarte nederlanders zijn de Nederlandse geschiedenis
Zwarte Nederlanders zíjn de Nederlandse geschiedenis en er zou geen speciale maand voor nodig moeten zijn om hun prestaties en vooruitgang te vieren.
Maar tot die tijd is het belangrijk om in ieder geval actief te werken aan het verbreden van de kennis van witte Nederlanders en het normaliseren van de namen die in onze maatschappij nu eenmaal sneller vergeten worden.
Image by: Freepik
Source: Transgendernetwerk.com, Nanoahstruik.com, LINDA, Metropolis M, Ons Amsterdam, Literatuur Geschiedenis, AVROTROS, Nancy Neede, De Schrijverscentrale, Het Klokhuis, Nationale Opera & Ballet, Theater Rotterdam, Theater.nl, The Black Archives
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds