Genocide alert Soedan: wat gebeurt er precies en wat kunnen we doen?
In Soedan worden op dit moment op verschrikkelijke wijze mensenrechten geschonden. Lees wat daar precies gebeurt, hoe het zover heeft kunnen komen en wat jij kunt doen om te helpen. Dit is het genocide alert Soedan.
Trigger warning: geweld, verkrachting, racisme, genocide, moord
Hoewel de aandacht van de wereld de afgelopen maanden vooral gericht was op de genocide in Gaza, betekent dit niet dat er in de rest van de wereld niets gebeurde. Er was ondertussen een grote humanitaire crisis aan de gang waar we amper iets over hoorden of wisten.
In Soedan zijn meer dan 150.000 mensen vermoord in een bloedige strijd die inmiddels al meer dan twee en een half jaar duurt. De bevolking leeft in hongersnood en meer dan 12 miljoen mensen zijn op de vlucht door het constante geweld en de destructie van steden. Hulporganisaties kunnen veel plekken niet bereiken en ziektes verspreiden zich makkelijk. Pas toen de stad El Fasher vorige maand viel, en er meldingen naar buiten kwamen van verschrikkelijke mensenrechten schendingen, kwamen de grotere media outlets in actie.
Wij lichtten de situatie in Soedan al kort toe in augustus maar vandaag zetten we de hele situatie voor je uiteen in ons genocide alert Soedan.
Genocide alert soedan: Begint met kolonisatie
Om de situatie in Soedan zo goed mogelijk te begrijpen, beginnen we, zoals veel van de grote conflicten in de wereld, bij kolonisatie.
Er bestond in Soedan een duidelijke verdeling tussen het noorden van het land en het zuiden. In het noorden woonde voornamelijk de Arabische, islamitische bevolking en in het zuiden woonde de voornamelijk animistische Zwarte bevolking.
Tijdens de Conferentie van Berlijn van 1884 werden de grenzen van Soedan bepaald. Hierdoor werden deze twee verschillende volken die al jaren met elkaar in conflict waren, in één land geplaatst.
In 1882 vielen de Britten Egypte binnen. Het plan was om hier permanent te vestigen om zo de Urabi revolutie, die tegen de Franse en Britse invloed in Afrikaanse landen streed, te stoppen.
Voor deze permanente bezetting hadden de Britten de Nijl nodig. En om die te beschermen was Soedan, het land waar de Nijl voor een groot deel doorheen loopt, onmisbaar.
Groot-Brittannië veroverde Soedan in 1898. De Britten regeerden samen met Egypte – wiens geld en troepen werden gebruikt om het land te veroveren – over het Afrikaanse land. In theorie, dan. In de praktijk heerste Groot-Britannië alleen.
de opkomst van het soedanese nationalisme
Omdat de Britten geen tijd hadden om op al hun koloniën tegelijk te letten, implementeerden ze in Soedan een speciaal beleid dat neerkwam op ‘verdeel en heers’. De zuidelijke stammen werden tegen het noorden opgezet en de sociale en economische ontwikkeling in het zuiden werd tegengehouden om zo nog meer spanningen te creëeren. Het zuiden van Soedan werd genegeerd en gesegregeerd van het noorden.
De Arabische taal en cultuur werd in het zuiden ontmoedigt en Christelijke missionarissen moesten de verspreiding van de Islam daar inperken. In het noorden werden juist moskeeën gebouwd en werd de islam door de Britten aangemoedigd.
De Britten zeiden dat het ‘zuiden nog niet klaar was voor de moderne wereld’ en dat ze de ‘pure Afrikaanse manier van leven’ wilden beschermen. Het vermoeden is nu dat het echte plan was om zuid-Soedan aan de Britse kolonie in het oosten vast te maken.
Maar de Britten hadden grote plannen voor het noorden van Soedan. Ze moderniseerden het noorden door scholen te bouwen en nieuwe wegen aan te leggen. Vooral de bevolking in het noorden kon het eerst nog goed vinden met de Britse heersers terwijl het zuiden zich steeds meer verzette tegen het Britse beleid.
Toen de Arabische, islamitische bevolking opleidingen begon te volgen aan de westerse scholen, begon het Soedanese nationalisme op te komen
genocide alert soedan: jaren van verdeeldheid
In 1936 eiste de Soedanese Arabische elite inspraak in de overheid. Toen dit geweigerd werd vormde een radicale minderheid een eigen politieke partij. Mét veel aanhangers. De Britten waren zich ondertussen bewust van de invloed van de nationalisten. Om hen tevreden te houden stelden ze een adviesraad op waar de elite onderdeel van uit zou maken. Zij mochten zich bemoeien met het noorden van Soedan.
Het land was nog steeds verdeeld in een noordelijk gebied met vooral Arabische moslims en een zuidelijk gebied met animistische of christelijke Afrikaanse bewoners. Maar de nationalistische elite wilde geen adviesraad vormen. Zij wilden een wetgevende raad opzetten voor zowel het noorden als het zuiden van Soedan.
In 1953 werd na een revolutie een verdrag getekend dat stelde dat Soedan zichzelf mocht besturen met, in de komende drie jaar, ook zelfbeschikking voor het land. Verkiezingen werden georganiseerd en de partij van de radicale elite won – tot schrik van de Britten.
In 1956 werd Soedan een onafhankelijke republiek met een zelfverkozen parlement.
De eerste burgeroorlog in soedan
Maar een jaar voor die onafhankelijkheid ontstonden er rellen in het zuiden van het land. De animistische en christelijke Afrikaanse Soedanezen voelden zich buitengesloten en achtergesteld vergeleken met de Arabische moslims in het noorden. Dit leidde tot de eerste Soedanese burgeroorlog van 1955 tot 1972.
Deze burgeroorlog had een grote impact op het politieke en sociale landschap van Soedan. Duizenden mensen stierven en meer dan 500.000 raakten ontheemd. In 1972 kwam deze burgeroorlog, na 17 jaar vechten, tot een einde. Het Addis Ababa Verdrag werd in 1972 getekend wat leidde tot autonomie voor het zuidelijke gebied. Er was sprake van vrede – voor nu. Want onenigheid en onvrede over de verdeling van middelen en macht bleef bestaan.
Wel leidde het verdrag tot economische groei in het gebied, waardoor verschillende Arabische landen geïnteresseerd raakten in Soedan. Er werd geld geïnvesteerd en geleend voor onder andere de productie van suiker, tarwe en katoen. Maar er werd ook veel geld gestopt in de infrastructuur om deze projecten te kunnen faciliteren.
Door de kosten van de (mislukte) projecten – en de stijgende olieprijzen – kwam Soedan in 1980 in een enorme economische crisis terecht. Hierdoor bleef Soedan met enorme schulden zitten.
De leefomstandigheden voor de bevolking werden steeds slechter.
De tweede burgeroorlog in soedan
Ondertussen infiltreerde de Islamic National Front (NIF), een kleine politieke partij die als doel hadden om de Soedanese overheid over te nemen, verschillende instituties in het land. De president van Soedan (die een corrupte overheid leidde en minachtend tegenover het zuiden stond) had in de gaten hoe invloedrijk deze groep, die de principes van de Muslim Brotherhood volgde, was. Hij besloot met hen samen te werken om zo zijn populariteit omhoog te helpen.
Deze samenwerking leidde tot een nieuwe grondwet opgesteld die meer overeenkwam met de Sharia. Ook werd de eerder vastgestelde autonomie van het zuiden ongedaan gemaakt. Dit zorgde in 1983 voor een nieuwe burgeroorlog. Deze oorlog zou een van de langste en meest verwoestende conflicten in de Afrikaanse geschiedenis worden. Meer dan twee miljoen mensen stierven en meer dan vier miljoen mensen raakten ontheemd.
De president probeerde de burgeroorlog te stoppen. Hij slaagde er alleen in om een hongersnood in het noorden te creëeren. Dit leidde uiteindelijk tot nog meer ontevredenheid in dat gebied. In 1985 werd de president door een staatsgreep afgezet.
Genocide alert Soedan: verdeeldheid aan de basis
Er volgde een periode van instabiliteit tot de NIF uiteindelijk aan de macht kwam in de vorm van de Revolutionary Command Council (RCC). Zij stelden de Sharia opnieuw in en besloten om Irak te steunen in de Golfoorlog; acties die Soedan isoleerde van zowel de Arabische landen als het Westen.
De economische problemen van Soedan verergerden terwijl de burgers eronder leden. Ondertussen bleef de burgeroorlog doorgaan. Het doel van de RCC was om het zuidelijke deel van Soedan, dat niet moslim was, ook islamitisch te maken. In 1993 werd overgegaan van een militair bewind op een burgerregering. Maar wel een burgerregering gekozen door de RCC.
In 2005 werd de Comprehensive Peace Agreement getekend die het einde van de burgeroorlog betekende. De oorlog had inmiddels bijna 22 jaar geduurd en is een van de meest dodelijke burgeroorlogen in de geschiedenis van de wereld. Met deze overeenkomst kreeg het zuiden van Soedan weer meer autonomie en werden duidelijke afspraken vastgelegd over het delen van macht, rijkdom en veiligheid.
Zes jaar later werd er een referendum gehouden worden over de onafhankelijkheid van het zuiden van Soedan. 99% van de bevolking stemde voor en het zuiden van Soedan, dat over kostbare oliegrond beschikt, scheidde zich af van het noorden. Maar ook Zuid-Soedan bleef na deze scheiding in humanitaire crisis zitten met enorme economische problemen.
Het eerste Genocide alert soedan: darfur
Hoewel Soedan op dat moment voornamelijk bestond uit Arabische moslims, waren er in de gemarginaliseerde gebieden ook christelijke en animistische gemeenschappen te vinden. Bijvoorbeeld in Darfur. En deze Soedanezen voelden zich, net als het zuiden, achtergesteld op de Arabische bevolking.
In Darfur leidde dit in 2003 tot een opstand. De overheid reageerde hierop door een groep Arabische burgers te voorzien van wapens. Deze groep milities kwam bekend te staan als Janjaweed en terroriseerden de regio en de Zwarte, niet-islamitische bevolking van Darfur. Internationale hulp kon het gebied niet in en in 2008 werd de president van Soedan door de ICC beschuldigd van het plegen van een genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid.
Een deel van de Janjaweed-militairen zouden later in 2013 de Rapid Support Forces (RSF) vormen.
Hoe alles leidde tot een tweede genocide alert soedan
De situatie in Soedan bleef verslechteren met ernstige economische problemen en voedseltekorten. In 2019 leidde dit tot een coup en werd president Bashir afgezet. Er was nog steeds veel onrust in het land en het verkiezen van een nieuwe overheid verliep moeizaam.
Uiteindelijk kwam een overgangsraad van soevereiniteit aan de macht die bestond uit militaire en civiele vertegenwoordigers. De president van deze overgangsraad was Generaal al-Burhan – de leider van de Sudanese Armed Forces (SAF). Deze overgangsraad zou het land leiden tot de verkiezingen in 2022.
Maar door de economische crisis in Soedan bleef het land onrustig. Er werden meerdere coups gepland en er ontstonden spanningen tussen de militaire en civiele vertegenwoordigers. In 2021 werd opnieuw een staatsgreep gepleegd. Deze keer door de RSF met steun van president Burhan.
Hij richtte een nieuwe overgangsraad op met zichzelf aan het hoofd. De RSF wilde na deze staatsgreep meer macht en invloed in de Soedanese overheid maar Burhan wilde zijn machtspositie niet kwijt.
In april 2023 escaleerde deze ruzie tussen beide militaire groepen en begon de grootste humanitaire crisis van dit moment.
Genocide alert Soedan: El Fasher
En pas in 2025 komt deze crisis grootschalig in het nieuws. Op zondag 26 oktober veroverde de RSF de stad El Fasher in het westen van Darfur. Er verschenen verschillende beelden online van verschrikkelijke misdaden gepleegd door de rebellen. 120.000 mensen zaten opgesloten in de stad. Inwoners vluchtten maar werden opgejaagd en vermoord.
Verschillende overlevenden vertelden over de verschrikkelijke misdaden van de milities. Videos van de rebellen lieten zien hoe ongewapende burgers doodgeschoten werden en mensenrechtenorganisaties lieten weten dat vrouwen en meisjes het slachtoffer waren geworden van ernstig seksueel geweld.
Nathaniel Raymond, de directeur van het Humanitarian Research Lab aan Yale School of Public Health, vertelt CNN: “De context hier is dus dat deze mensen zich bevinden in wat we een ‘Kill Box’ noemen. Ze zijn ingesloten om systematisch te worden vermoord, en op dit moment zijn de Rapid Support Forces daarmee bezig.”
Van de overlevenden zijn de meerderheid vrouwen en kinderen. Francesco Lanino, adjunct-directeur van Save the Children voor Soedan, vertelt CNN: “En volgens hun verhalen zijn de mannen ontvoerd of gedood op weg naar Tawila vanwege hun etnische groep, omdat ze mannen waren, en omdat ze op de een of andere manier werden tegengehouden en het doelwit werden.”
De RSF en etnische zuivering
De RSF is sinds 2013 uitgegroeid tot een krachtige strijdmacht die een aantal van de goudmijnen in Soedan in handen heeft. Op dit moment heeft de RSF veel van het grensgebied met Libië en Egypte in bezit en ook het grootste deel van Darfur en Kordofan.
De steden waar gevochten wordt zijn compleet verwoest en de bevolking wordt op brute wijze weggejaagd, vermoord of verkracht.
Veel van de mensen in Darfur geloven dat er sprake is van een genocide tegen de niet-Arabische bevolking. Het zou gaan om etnische zuivering van de Zwarte christelijke en animistische bevolking. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken bevestigde dit eerder dit jaar. Hij zei: “De RSF en aanverwante milities hebben systematisch mannen en jongens – zelfs baby’s – vermoord op basis van hun etnische afkomst, en hebben zich opzettelijk gericht op vrouwen en meisjes van bepaalde etnische groepen voor verkrachting en andere vormen van brutaal seksueel geweld.”
De VN heeft van verschillende bronnen gehoord dat het geweld gepleegd door de RSF op basis van ras is. Er worden volgens de VN door zowel de RSF als de SAF oorlogsmisdaden gepleegd.
Genocide alert Soedan: gefaciliteerd door de VAE
Er is al sinds 2004 sprake van een wapenembargo op Darfur maar niet voor de rest van Soedan. En dat betekent dat de RSF uit verschillende landen wapens ontvangt om dit bloedige conflict door te kunnen zetten.
Volgens Amnesty International gaat het om wapens uit Servië, Rusland, China, Turkije, Jemen en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). De smokkelroute voor deze wapens loopt via de VAE – ook naar Darfur. Vooral de VAE worden ervan verdacht veel wapens naar de RSF te sturen.
De leider van de RSF, Hemedti, heeft nauwe contacten met de VAE. De VAE zelf zegt totaal geen aandeel te hebben in het conflict in Soedan en vertelde CNN dat ze “consequent regionale en internationale inspanningen ondersteund [hebben] om een onmiddellijk staakt-het-vuren te bereiken”.
Selma el Obeid, een researcher die de situatie in Soedan al meer dan tien jaar bestudeerd vertelde CNN: “Voor de VAE is het belangrijkste om [toegang te krijgen tot] de RSF-militie, zodat ze die elders kunnen inzetten.”
meerdere landen dragen bij aan de oorlog
Soedan is een belangrijk gebied geworden voor handel en de watertoevoer van de regio vanwege de Nijl. Een deel van het land ligt aan een belangrijke handelsroute en Soedan beschikt over veel landbouwgrond en goudmijnen. Het is de grootste producent van Arabische gom; een product dat in voedsel, medicijnen en cosmetische producten wordt gebruikt. En daarom zijn er veel landen die geïnteresseerd zijn in deze oorlog.
Voor Egypte is vooral de Nijl, die midden door Soedan loopt, belangrijk. En Egypte is verwikkeld in een strijd met Ethiopië over de Nijl. Soedan zit daartussen en is een belangrijke bondgenoot. Daarnaast wordt Egypte in de gaten gehouden door mensenrechtenorganisaties. Een vrede in Soedan zou het voor de Egyptische overheid moeilijker maken om de controle te houden in het eigen land.
Voor Saoedi-Arabië zou het voornamelijk gaan om financiële redenen: Soedan is een belangrijke en strategische factor op economisch gebied.
Rusland wil voornamelijk meer invloed op het continent Afrika krijgen. De VS zei hierover dat Rusland: “zowel de ene als de andere partij in het conflict [steunt] om zijn eigen egoïstische politieke doelstellingen te bereiken ten koste van het leven van Soedanezen.”
Genocide alert Soedan: wanneer vrede?
Verschillende keren is er geprobeerd om gesprekken te voeren over mogelijke vrede maar die zijn tot nu toe nergens op uitgelopen. Volgens de directeur van de World Health Organization (WHO), Tedros Adhanom Ghebreyesus, is er op wereldniveau minder aandacht voor de crisis in Sudan. Hij vertelde de BBC in 2024: “Ik denk dat ras hier een rol speelt.”
De International Crisis Group (ICG) noemde de inspanningen om de crisis op te lossen “zwak”. Daarnaast helpt het niet mee dat de VS onder leiding van Trump besloten heeft om te bezuinigen op het budget voor internationale hulp.
De RSF stemde eerder toe om vredesbesprekingen te starten met de zogenoemde ‘Quad’; de Verenigde Staten, de VAE, Egypte en Saoedi-Arabië. Maar drie van deze landen worden ervan beschuldigd dat ze het conflict in hun eigen voordeel proberen te beïnvloeden. Hetzelfde geldt voor Rusland.
Gepensioneerde Amerikaanse diplomaat Charles Ray vertelt CNN: “Wie Soedan controleert, bevindt zich in een positie om invloed uit te oefenen in de bredere regio, in de Hoorn van Afrika en in Sub-Sahara Afrika.”
Genocide alert Soedan: wat is precies de oorzaak?
Er is niet een specifieke oorzaak aan te wijzen voor de situatie in Soedan. De geschiedenis laat zien dat er al decennia lang sprake is van onrust en politieke instabiliteit. Er is corruptie en de geschiedenis van het land is gevuld met staatsgrepen en geweld.
Daarnaast is het land al heel lang economisch instabiel maar ook heel aantrekkelijk voor verschillende buitenlandse partijen die zich maar al te graag in de conflicten mengen om hun eigen agenda door te zetten.
Maar de etnische spanningen in het gebied zijn ook onderdeel van het probleem; er bestaat al jaren een duidelijke splitsing tussen de Arabische moslims in het gebied en de niet-moslims en niet-Arabische bevolking. En die splitsing is alleen maar groter geworden met de jaren.
De RSF is een direct gevolg van dit etnische conflict.
Een bevolking in hongersnood
Naast de dreiging van het constante geweld is het grootste probleem in Soedan op dit moment de hongersnood. Duizenden mensen moesten hun huizen uit vluchten om geen slachtoffer te worden van het bloederige conflict. Meer dan 12 miljoen mensen zijn op dit moment ontheemd en het tekort aan voedsel wordt steeds groter.
Volgens de Infection Prevention and Control (IPC) van de WHO hebben zo’n 21.2 miljoen Soedanezen te maken met ernstig voedseltekort. Dat is bijna de helft van de volledige bevolking van het land.
Markten zijn verwoest, de infrastructuur is compleet vernietigd en hulporganisaties kunnen hierdoor geen hulp bieden. De prijzen van voedsel zijn enorm gestegen terwijl de Soedanezen nog steeds in ernstige armoede leven.
Door deze slechte omstandigheden verspreiden ziektes zich steeds sneller en heeft Soedan op dit moment te maken met verschillende epidemieën, waaronder een cholera-uitbraak.
Genocide alert Soedan: wat kunnen we doen?
Zo’n ingewikkeld conflict…Wat kunnen wij dan doen? Het is belangrijk dat de twee militaire groepen hun wapens neerleggen. Daarom moeten we zorgen dat de roep om vrede in Sudan steeds luider wordt.
Het is belangrijk om Sudanese activisten te volgen en op de hoogte te blijven. Deel de verhalen over Sudan om zo meer bewustzijn te creëeren en deel de hashtag #KeepEyesOnSudan. Je kunt doneren aan groepen zoals ZOA of Amnesty International om op die manier je steentje bij te dragen.
Daarnaast kwam het nieuws naar buiten dat Britse wapens ondanks het wapenembargo toch via de VAE in Soedan terecht waren gekomen. Dat betekent dat Europese wapens gebruikt worden in deze crisis. Ook Nederland levert militaire goederen aan de VAE. Wendela de Vries, onderzoeker en activist bij Stop Wapenhandel riep de Nederlandse overheid al op om te stoppen met het leveren van wapens aan de VAE: “omdat het onduidelijk is wat de VAE met dit militair materieel doet”, vertelt ze RTL Nieuws. Jij zou ook invloed uit kunnen oefenen door contact op te nemen met onze regering.
Verschillende landen organiseerden al demonstraties bij de lokale ambassade van de VAE om zo te protesteren tegen de medeplichtigheid in Soedan. Ook worden er online oproepen gedaan om de VAE te boycotten door bijvoorbeeld niet meer op vakantie te gaan naar Dubai of niet meer te vliegen met Emirates Airlines. BDS heeft op hun website ook een artikel geplaatst over de VAE en hun medeplichtigheid in deze mensenrechten schendingen.
Andere resources kun je HIER vinden.
Deel dit Genocide alert Soedan
Wat er op dit moment in Soedan gebeurt is verschrikkelijk en het kan soms voelen alsof wij hier als kleine mensen niets tegen kunnen doen. Maar het belangrijkste is dat we ons inlezen en die kennis delen.
Zo ontstaat er steeds meer bewustzijn en kunnen we zo druk uitoefenen op onze wereldleiders om deze mensenrechtenschendingen te stoppen.
Image by: Freepik
Source: Britannica, ZOA, BBC, CNN, SAPA-USA, The Conversation, RTL Nieuws, Amnesty International, Sudan Tribune, Foreign Policy in Focus
DIT IS FRIEQUE
FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.
- 00Days
- 00Hours
- 00Minutes
- 00Seconds