*** MIS HET NIET *** MIS het niet

Dit is waarom racisme tegen witte mensen niet bestaat

Je hoort het de laatste tijd steeds vaker: mensen die praten over anti-wit racisme; racisme tegen witte mensen. Maar is dat eigenlijk wel een ding?

Trigger warning: racisme, raciaal geweld

In 2020 vond er in de hele wereld een verschuiving plaats. We hadden allemaal de gruwelijke beelden gezien van George Floyd; de Zwarte man die in de Amerikaanse stad Minneapolis vermoord werd door een witte politieagent.

Overal braken massaal protesten uit waar mensen uitriepen: het politiegeweld tegen Zwarte mensen moest stoppen. Of het nu in Amerika was, in Australië of hier in Nederland; even was een heel groot deel van de witte maatschappij gefocust op anti-racisme via de Black Lives Matter-beweging.

Institutioneel racisme was geen niche begrip meer en zelfs Mark Rutte moest toegeven dat de huidige situatie in Nederland gevormd wordt door het slavernijverleden. Maar zoals dat gaat bij elke beweging die de macht en status quo bevraagd, verdween ook deze langzaam naar de achtergrond. Niet alleen omdat mensen focus verloren, maar ook omdat de beweging gekaapt werd door extreemrechts.

Anti-zwart racisme had genoeg aandacht gekregen. Het was tijd om te focussen op het echte probleem: racisme tegen witte mensen. Ook wel ‘omgekeerd racisme‘ genoemd. En volgens veel extreemrechtse mensen is dit een groter probleem dan welke andere vorm van racisme dan ook.

De issue met die overtuiging? Anti-wit racisme kan in onze maatschappij helemaal niet bestaan.

De definitie van racisme

Waar witte Nederlanders vaak mee komen, is de woordenboekdefinitie van racisme. En daar zijn er een paar van. De meest simpele die vaak aangedragen wordt is het ‘discrimineren op basis van ras’. Maar dat is niet de officiële definitie van het woord.

Merriam-Webster definieert racisme als 1. “de overtuiging dat ras een fundamentele bepalende factor is voor menselijke eigenschappen en vermogens, en dat raciale verschillen leiden tot een inherente superioriteit van een bepaald ras” en “gedrag of houdingen die deze overtuiging weerspiegelen en in de hand werken: discriminatie, vooroordelen of geweld tegen mensen vanwege hun ras”.

Maar ook 2. “De structurele onderdrukking van een etnische groep ten gunste van de sociale, economische en politieke belangen van een andere groep” en “een politiek of sociaal systeem dat is gebaseerd op racisme en bedoeld is om de beginselen daarvan ten uitvoer te brengen”.

En als je die definitie zo op het eerste gezicht ziet, zou je kunnen denken dat racisme tegen witte mensen inderdaad mogelijk is. Maar de realiteit is – zoals met veel dingen – complexer.

Om te begrijpen waarom witte mensen niet in deze definitie passen, moeten we terug in het verleden duiken. Naar het moment waarop racisme uitgevonden werd.

Waar komt het concept 'racisme' vandaan?

Racisme komt uit de tijd van het kolonialisme en het slavernijverleden. Voor die tijd was er al ongelijkheid en werden mensen ook op basis van uiterlijk en gedrag slecht behandeld. Maar er bestond geen officiële categorisatie van het concept ‘ras’.

Dat kwam pas tijdens de Trans-Atlantische slavenhandel in de 16e eeuw. Slavernij bestond daarvoor wel en mensen van verschillende huidskleuren en achtergronden werden tot slaaf gemaakt. Maar in de tijd van het kolonialisme werd slavernij actief gekoppeld aan specifiek huidskleur.

Daarvoor hing ‘anders zijn’ voornamelijk samen met gedrag, uiterlijk en een gebrek aan christelijke waardes. En dat is ook wat eerst gebeurde toen witte mannen voor het eerst naar Afrikaanse landen trokken.

De witte christelijke Europeanen zagen dat de Afrikaanse bevolking zich anders gedroeg. Ze waren niet christelijk, droegen vaak weinig tot geen kleding, en werden door deze mannen direct “barbaars” en “losbandig” genoemd.

Daarnaast zagen de kolonisten lichamelijke verschillen. Niet alleen verschillen in huidskleur maar ook in de vorm van de lippen, het haar, de neus en de geslachtsdelen.

‘Zwart’ werd in de Middeleeuwen al gekoppeld aan de duivel; die werd altijd met een zwarte huid afgebeeld. De houding van de kolonisten richting de Afrikaanse bevolking werd dan ook beïnvloed door dat beeld. Dat, de verschillen in cultuur en de drang van witte Europeanen om zichzelf als ‘beter’ te zien (de Engelsen deden dit ook met de Ierse bevolking) leidde tot het ‘anders-maken’ van de Afrikaanse bevolking.

De witte christenen zagen hen als minderwaardig en als barbaren. En die houding is wat uiteindelijk leidde tot het concept ras.

Het begin van scheiding op basis van 'ras'

In de Amerikaanse koloniën waren op dat moment ook nog Ierse en andere witte onbetaalde contractarbeiders aan het werk. Zij mochten, in ruil voor het werk in de koloniën, gratis mee naar Amerika om daar, wanneer hun contract afliep, te wonen.

Maar deze witte Europeanen hadden niets en bleven na het aflopen van hun contract in armoede achter. Dit zorgde voor onvrede over het koloniale systeem onder de werkende klasse. De Zwarte tot slaaf gemaakte mensen vormden samen met deze ontevreden witte Europeanen een front en kwamen in opstand.

De rijke kolonisten wisten niet wat ze met deze relschoppers aan moesten; hun machtspositie was flink afgezwakt en de hoeveelheid geweldsincidenten in de koloniën liepen op. Daarnaast moesten er ook arbeiders blijven die voor niets wilden werken.

In 1690 kwamen de witte Europeanen met een oplossing die gevoed werd door hun bestaande ideeën over de Zwarte bevolking: raciale categorieën. Waar de Ieren en andere contractarbeiders eerst nog als ‘anders’ gezien werden, werden zij nu onder de noemer ‘wit’ geplaatst. Samen met de rest van de Europeanen.

En de ontvoerde Afrikaanse mensen werden in hun eigen categorie geplaatst; de categorie die vanaf dat moment permanent tot slaaf gemaakt mocht worden en wiens kinderen in gevangenschap werden geboren: ‘zwart’.

leugens over zwarte mensen

Om dit in stand te houden en de werkende klasse uit elkaar te trekken, begonnen de kolonisten de verschillen tussen groepen te voeden. De Zwarte Afrikaanse bevolking zou inherent ondergeschikt zijn aan de superieure, beschaafde, christelijke Europeanen.

Verschillende filosofen en ‘wetenschappers’ wilden de ontvoerde Zwarte mensen onderzoeken om verschillen tussen de beide groepen te kunnen verklaren. Dit leidde tot veel ongefundeerd onderzoek dat vandaag de dag nog steeds een nasleep kent in de maatschappij.

Bijvoorbeeld dat Zwarte mensen dom zouden zijn, lui, seksueel en losbandig, en dat ze geen pijn zouden voelen.

De witte arme Europeanen die eerst nog samen streden met de Zwarte tot slaaf gemaakten, kregen land toegewezen en keerden de Zwarte mensen de rug toe. Precies zoals de rijke kolonisten het bedacht hadden. Dit kwam ze ook goed uit; waar ze eerst nog commentaar kregen over de behandeling van de witte contractarbeiders, maakte niemand zich druk om de Zwarte bevolking.

Zij waren immers geen mensen maar beesten – en moesten dankbaar zijn dat ze in zo’n beschaafde omgeving terecht waren gekomen.

Het gevolg van racisme

Dit is hoe het concept ras – en daarmee racisme ontstond. En die ideeën van witte superioriteit en Zwarte inferioriteit werden steeds groter gemaakt, tot er een cultuur ontstond waarin witte kolonisten en plantagehouders de meest verschrikkelijke dingen deden met de ontvoerde Afrikaanse bevolking. Zonder dat iemand daarvan opkeek.

Er ontstond een enorm gewelddadige cultuur waarin Zwarte mensen ontmenselijkt werden en ‘vrij spel’ waren voor de zieke perversies van de witte kolonisten en plantagehouders.

Deze denkwijze raakte zo vastgeroest in de maatschappij dat het ook na het afschaffen van de slavernij nog door bleef werken in systemen en organisaties. Dat is institutioneel racisme; een maatschappij waarin racisme in alle regels, beleid en systemen verwerkt zit omdat er een diepgeworteld gevoel van superioriteit bestond bij de witte beleidsmakers. Institutioneel racisme is voor witte mensen vaak niet te zien of te merken terwijl het de kansen en mogelijkheden van geracialiseerde mensen enorm beperkt.

In Amerika leidde dit bijvoorbeeld tot segregatie die pas in 1965 afgeschaft werd maar die vandaag de dag nog steeds doorwerkt in bijvoorbeeld het rechtssysteem en de politiemacht (George Floyd is hier een voorbeeld van), maar ook in de economische positie van geracialiseerde mensen.

In de VS vind je ook nog een moderne vorm van slavernij in de vorm van het gevangenissysteem, en is racisme heel duidelijk terug te zien in de maatschappij. Bijvoorbeeld in de vorm van lynchings, sundown towns en het bestaan van de Ku Klux Klan.

Nederland en racisme

Maar ook in Nederland zie je dit terug. Diezelfde overtuigingen over Zwarte mensen werden namelijk ook aangehangen in de Nederlandse koloniën en verspreid door Nederlandse dokters en wetenschappers.

Institutioneel racisme kun je vandaag de dag vinden bij de Belastingdienst met als voorbeeld de toeslagenaffaire, maar ook bij de politie die nog steeds doet aan etnisch profileren en in alledaagse stereotypes die we geërfd hebben van onze voorouders. Maar er zijn nog veel meer vormen van racisme te vinden in Nederland.

Racisme en witte superioriteit zitten dus compleet verweven in onze maatschappij omdat de makers van de maatschappij, en de machthebbers, wit waren. Zij waren bij het maken van beleid niet bezig met de Zwarte bevolking – of negeerden hun belangen moedwillig.

Het is nog maar 150 jaar geleden dat de slavernij officieel afgeschaft werd. Maar dat gebeurde niet plotseling. En alle stereotypen, overtuigingen en ideeën over Zwarte mensen verdwenen daarmee ook niet van de ene op de andere dag.

Maar ook nu leren we nog steeds nieuwe dingen over het slavernijverleden, wat daar voor verschrikkelijke dingen gebeurd zijn en hoe die onze huidige maatschappij vormen.

racisme heeft macht nodig

Racisme hangt samen met macht. Het wordt dan ook vaak gedefinieerd als een combinatie van vooroordelen en macht. Dit zie je terug in de etymologie van het woord; racisme is uitgevonden door de witte mensen die de macht hadden en die macht gebruikten om een systeem gebaseerd op vooroordelen te creëeren dat hele groepen mensen benadeelt en onderdrukt.

De cultuur van witte superioriteit die voortkomt uit het racisme, en de witte systemen en het beleid waar onze samenleving op gebouwd is, zorgen er dan ook voor dat anti-wit racisme niet kan bestaan. Want hoewel rechtse stemmers vaak willen doen alsof witte mensen in de minderheid zijn, is wit nog steeds de standaard in Nederland.

Niet alleen omdat er in Nederland meer witte mensen zijn dan geracialiseerde mensen, maar ook omdat het kabinet bijvoorbeeld nog steeds hartstikke wit is. En veel bedrijven worden gerund door witte CEO’s.

Dat betekent dat de macht in Nederland nog steeds in handen ligt van de witte mens. Vooroordelen zonder macht beïnvloeden iemands leven, kansen en mogelijkheden maar weinig. En dat is dus niet hetzelfde als racisme.

Zolang de macht in handen blijft van voornamelijk witte mensen en anti-racisme nog niet onderdeel wordt van het beleid, zal racisme tegen geracialiseerde personen blijven bestaan. En wordt het actief in stand gehouden.

racisme tegen witte mensen

Dat betekent niet dat vooroordelen tegen witte mensen niet kunnen bestaan. Vooroordelen en stereotypes zoals ‘witte mensen kunnen niet dansen’ of ‘witte mensen houden niet van kruiden’ bestaan zeker. Maar die vooroordelen zijn geen racisme.

Daarnaast is het belangrijk om onderscheid te maken tussen ‘slachtoffer’ en ‘dader’. In een samenleving waarin witte mensen zichzelf nog steeds boven andere culturen en volken plaatsen, is geweld tegen die groep eerder een reactie op dat sentiment dan een handeling die voortkomt uit een gevoel van superioriteit. Want in Nederland kennen wij alleen witte superioriteit.

Dat maakt geweld niet geoorloofd, en het kan zeker raciaal gemotiveerd zijn. Maar het kan geen racisme zijn.

Het betekent ook niet dat racisme richting witte mensen helemaal niet zou kunnen bestaan. Maar er moet heel veel gebeuren in de wereld voor witheid niet meer wordt gezien als de standaard en voordat die houding zou kunnen resulteren in de uitbuiting en discriminatie van witte mensen.

Het witte kolonialisme heeft diepe wonden achtergelaten in de wereld – zelfs op plekken waar het niet eens is geweest – en witte superioriteit wordt door de media nog steeds constant versterkt.

Het feit dat er geduwd wordt tegen die macht en die denkbeelden, voelt voor veel witte mensen al alsof ze de macht kwijt zijn en de deur wagenwijd openstaat voor anti-wit racisme. Dat is niet zo. Wat wij al eeuwenlang gedaan hebben en doen tegen geracialiseerde mensen zal niet zo snel tegen jou terug gedaan worden.

Maar zolang wij blijven doorgaan met het versterken en promoten van witte superioriteit door mensen met een andere huidskleur te onderdrukken, is het niet heel gek dat de vooroordelen richting witte mensen blijven bestaan en toenemen.

Nog iets over racisme tegen witte mensen

En voor witte mensen die nog steeds hun twijfels hebben; lees vooral deze column uit The Guardian van Sisonke Msimang. Waarin zij de vraag krijgt: “Is het racistisch om te zeggen dat geracialiseerde mensen ook racistisch kunnen zijn? Racisme tegen witte mensen bestaat toch?”

Mocht je niet te overtuigen zijn door de feiten, dan kan deze column misschien een beroep doen op je begrip en je empathie.

Image by: Freepik

Source: Wereldmuseum Amsterdam, ACLRC, Cornell University, Victoria University, Human Rights Careers, Britannica, The Oxford Handbook of Slavery in the Americas

DIT IS FRIEQUE

FRIEQUE is een nieuw platform, magazine en community voor iedereen die trots is anders te zijn. We geven niet om clout: wij doen wat we doen omdat het juist is en omdat we de wereld een stukje beter willen maken.